کتاب صالحان

کتاب صالحان (The Just Assassins)، نوشته آلبر کامو، نمایش‌نامه‌ای است که خشایار دیهیمی ترجمه کرده و نشر ماهی در سال ۱۳۹۵ آن را منتشر کرده است. این اثر در چند پرده، ماجرای گروهی از انقلابیان روس را روایت می‌کند که برای ترور کنیاز سرگئی، عموی تزار، برنامه‌ریزی کرده‌اند و در این ماجرا، با پرسش‌های دشوار درباره‌ی عدالت، ترور، معصومیت و شرف روبه‌رو می‌شوند. گفت‌وگوهای فشرده، فضای بسته‌ی اتاق‌های مخفی و سلول زندان و کشمکش‌های درونی شخصیت‌ها این نمایشنامه را به اثری پرتنش و اندیشمندانه تبدیل کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب صالحان اثر آلبر کامو

کتاب صالحان نمایش‌نامه‌ای پنج‌پرده‌ای از آلبر کامو است که بر پایه‌ی ماجرایی واقعی در مسکوِ ۱۹۰۵ نوشته شده است؛ سوءقصد گروهی از تروریست‌های وابسته به حزب سوسیالیست انقلابی به جان کنیاز سرگئی، عموی تزار. کامو در مقدمه توضیح داده است که همه‌ی شخصیت‌ها و موقعیت‌های اصلی ریشه در واقعیت دارند و تنها کوشیده است آنچه را رخ داده به‌شکل رئالیستی بازآفرینی کند، بی‌آنکه اثر را به یک متن صرفاً تاریخی تبدیل کند. در نمایش‌نامه‌ی صالحان، نام‌ها و جزئیات روسی، فضای سیاسی و امنیتی مسکو و حضور پلیس مخفی و خبرچین‌ها بستر بیرونی ماجرا را می‌سازند، اما تمرکز اصلی بر جدال درونی شخصیت‌هاست.

کتاب صالحان در پرده‌های متوالی، از آپارتمان مخفی تروریست‌ها تا لحظه‌ی ترور و سپس سلول زندان، پیش می‌رود و در هر پرده، زاویه‌ی تازه‌ای از مسئله‌ی «کشتن برای عدالت» را نشان می‌دهد. آلبر کامو در این نمایش‌نامه، از خلال گفت‌وگوهای دورا، کالیایف، استپان، آننکوف و دیگران، به پرسش‌هایی مثل مرز میان انقلاب و جنایت، نسبت عدالت و معصومیت و امکان حفظ شرافت در خشونت سیاسی می‌پردازد. کتاب با ریتمی تند، صحنه‌های پرگفت‌وگو و موقعیت‌های اخلاقی فشرده، خواننده را در بحث‌هایی قرار می‌دهد که برای شخصیت‌ها مسئله‌ی مرگ و زندگی است.

خلاصه کتاب صالحان

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از نمایش‌نامه‌ را فاش می‌کند!

کتاب صالحان داستان گروهی از انقلابیان روس است که در آپارتمانی مخفی، برای ترور کنیاز سرگئی برنامه‌ریزی می‌کنند. دورا، آننکوف، استپان، وُینوف و کالیایف، هرکدام با گذشته و روحیه‌ای متفاوت، در عین هم‌‌رأی‌بودن در نفرت از استبداد، بر سر حدود خشونت و معنای عدالت اختلاف دارند. ماجرا از آماده‌سازی بمب‌ها و زیرنظرگرفتن کالسکه‌ی کنیاز آغاز می‌شود و به لحظه‌ای می‌رسد که کالیایف باید بمب را در چندقدمی قربانی پرتاب کند، اما با حضور ناگهانی کودکان در کالسکه روبه‌رو می‌شود.

پس از ترور، صحنه به زندان و گفت‌وگوی او با زندانیان عادی و رئیس‌پلیس منتقل می‌شود؛ جایی که مسئله‌ی «شرف»، «معصومیت» و «مسئولیت در برابر برادران» در کنار پیشنهاد عفو و خیانت قرار می‌گیرد. نمایش‌نامه‌ی صالحان بر محور این کشمکش اخلاقی پیش می‌رود.

چرا باید کتاب صالحان را بخوانیم؟

خواندن کتاب صالحان فرصتی است برای روبه‌روشدن با پرسش‌های سختی مثل اینکه تا کجا می‌توان به نام عدالت آدم کشت، مرز انقلاب و جنایت کجاست و شرف در دل خشونت سیاسی چه معنایی دارد. این کتاب از خلال گفت‌وگوهای زنده‌ی شخصیت‌ها، خواننده را در میان تصمیم‌هایی می‌گذارد که بهای آن‌ها مرگ، زندان و احساس گناه است.

خواندن کتاب صالحان را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب صالحان به کسانی پیشنهاد می‌شود که به فلسفه‌ی اخلاق، سیاست، تاریخ جنبش‌های انقلابی و نمایش‌نامه‌های گفت‌وگومحور علاقه‌مندند. همچنین به دانشجویان علوم انسانی و هنرهای نمایشی که می‌خواهند نمونه‌ای فشرده از درگیری اخلاقی را در متن کنش سیاسی ببینند، توصیه می‌شود.

درباره آلبر کامو

آلبر کامو، نویسنده، فیلسوف و روزنامه‌نگار فرانسوی، در ۷ نوامبر ۱۹۱۳ در الجزایر، که آن زمان تحت استعمار فرانسه بود، در خانواده‌ای فقیر به دنیا آمد. پدرش در جریان جنگ جهانی اول کشته شد و او همراه برادرش تحت سرپرستی مادر، که زنی کم‌سواد و سختکوش بود، بزرگ شد. استعداد تحصیلی کامو از همان سال‌های کودکی مورد توجه معلمانش قرار گرفت و با حمایت آنان توانست تحصیلات خود را ادامه دهد و وارد دانشگاه الجزیره شود. او در آنجا فلسفه خواند و با اندیشه‌های فیلسوفان یونان باستان و فریدریش نیچه آشنا شد. در جوانی مدتی به حزب کمونیست پیوست، اما بعدها از هرگونه ایدئولوژی تمامیت‌خواه فاصله گرفت و به دفاع از آزادی، عدالت و کرامت انسانی پرداخت.

اگرچه نام کامو اغلب در کنار متفکران اگزیستانسیالیست قرار می‌گیرد، خودش این عنوان را نمی‌پذیرفت. اندیشه‌ی او بیش از هر چیز با مفهوم ابسورد یا پوچی گره خورده است؛ این باور که انسان در جست‌وجوی معناست، اما جهان پاسخی قطعی به این جست‌وجو نمی‌دهد. بااین‌حال، کامو نتیجه نمی‌گرفت که زندگی بی‌ارزش است؛ برعکس، معتقد بود انسان باید با آگاهی از این وضعیت، زندگی را بپذیرد و در برابر بی‌معنایی جهان تسلیم نشود.

کامو در سال‌های جنگ جهانی دوم به جنبش مقاومت فرانسه پیوست و سردبیری روزنامه‌ی زیرزمینی کامبا را بر عهده داشت. پس از جنگ، به یکی از تأثیرگذارترین روشنفکران اروپا تبدیل شد و آثار ادبی و فلسفی‌اش شهرتی جهانی یافت. او در سال ۱۹۵۷ به‌دلیل آفرینش آثاری که به مسائل بنیادین وجدان انسانی در جهان معاصر می‌پرداختند، جایزه‌ی نوبل ادبیات را دریافت کرد و در ۴۴سالگی به یکی از جوان‌ترین برندگان این جایزه تبدیل شد.

از مهم‌ترین آثار آلبر کامو می‌توان به رمان بیگانه، طاعون، سقوط و مرگ خوش، نمایش‌نامه‌های کالیگولا، سوءتفاهم و صالحان و نیز آثار فلسفی افسانه‌ی سیزیف و انسان شورشی اشاره کرد. افزون‌بر این‌ها، رمان ناتمام نخستین مرد که پس از مرگش منتشر شد، تصویری نزدیک از دوران کودکی و زندگی او در الجزایر ارائه می‌دهد.

کامو در ۴ ژانویه‌ی ۱۹۶۰ در ۴۶سالگی در اثر سانحه‌ی رانندگی در نزدیکی ویل‌بلویل فرانسه جان باخت. او در ابتدا قصد داشت با قطار سفر کند، اما در آخرین لحظه دعوت دوست و ناشرش، میشل گالیمار، را پذیرفت و با خودروی او راهی سفر شد. در پی این حادثه هر دو جان خود را از دست دادند. کامو در گورستان لومارین در جنوب فرانسه به خاک سپرده شد. پس از مرگش نیز انتشار آثار منتشرنشده‌اش ادامه یافت و جایگاهش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نویسندگان و متفکران قرن بیستم بیش از پیش تثبیت شد.

درباره خشایار دیهیمی

خشایار دیهیمی، مترجم، ویراستار و پژوهشگر ایرانی، در سال ۱۳۳۴ در تبریز به دنیا آمد. او از چهره‌های شناخته‌شده‌ی ترجمه و ویرایش متون فلسفی و علوم انسانی در ایران است و ترجمه‌ی بیش از ۱۰۰ عنوان کتاب و ویراستاری چندین اثر را در کارنامه‌ دارد. از ترجمه‌های او می‌توان به مجموعه‌ی نسل قلم، فلسفه‌ی غرب، یادداشت‌های یک دیوانه و دیالکتیک تنهایی اشاره کرد.

دیهیمی از کودکی به کتاب و مطالعه علاقه‌مند بود و خواندن و نوشتن را پیش از ورود به مدرسه آموخت. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته‌ی مهندسی شیمی به پایان رساند، اما مسیر حرفه‌ای‌اش را در حوزه‌ی نشر، ترجمه و ویرایش دنبال کرد. در سال ۱۳۵۸ همکاری خود را با نشریه‌ی جنبش، به مدیریت علی‌اصغر حاج‌سیدجوادی، آغاز کرد. سپس در سال ۱۳۶۵ به انتشارات انقلاب اسلامی پیوست و مسئولیت ویرایش مجموعه‌ی تاریخ تمدن را بر عهده گرفت.

او همچنین در راه‌اندازی و انتشار نشریه‌ی نگاه نو با محمدتقی بانکی و علی میرزایی همکاری داشت و مدتی به‌عنوان دبیر شورای نویسندگان این نشریه فعالیت کرد. هرچند پس از انتشار پنج شماره، به‌دلیل اختلاف‌نظر از این سِمت کناره‌گیری کرد، همکاری خود را با نگاه نو از طریق ترجمه و نگارش مقاله ادامه داد. دیهیمی افزون‌بر فعالیت‌های ترجمه و ویرایش، سابقه‌ی تدریس در مؤسسه‌ی رخداد تازه و مؤسسه‌ی پرسش را نیز در کارنامه‌ی خود دارد.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

انتشارات نیلوفر با ترجمه‌ی سپیده نوروزی، نشر مصدق با ترجمه‌ی ابوالفضل قاضی، نشر به سخن با ترجمه‌ی پرویز شهدی و... در سال‌های مختلف و با عناوین متفاوت این کتاب را منتشر کرده‌اند.

بخشی از کتاب صالحان

«(پرده در سکوت بالا می‌رود. دورا و آننکوف بی‌حرکت روی صحنه‌اند. تقّه‌ای به در می‌خورد. آننکوف با حرکت دست و صورت دورا را، که ظاهراً می‌خواهد حرفی بزند، دعوت به سکوت می‌کند. دو تقّهٔ دیگر)

آننکوف: خودشه! (از صحنه بیرون می‌رود. دورا، بی‌حرکت، منتظر است. آننکوف با استپان برمی‌گردد. از دوسو شانه‌های استپان را گرفته است) خودشه! استپان! برگشته!

دورا: (به‌طرف استپان می‌رود و دستش را در دست می‌گیرد) چه سعادتی! استپان!

استپان: سلام، دورا.

دورا: (نگاهش می‌کند) سه ساله.