کتاب سکوت دریا

کتاب سکوت دریا (Le silence de la mer)، نوشته ژان بروله، با نام مستعار ورکور، و ترجمه ژرژ پطرسی، داستانی است از فرانسه‌ی اشغال‌شده در جنگ جهانی دوم که نشر ماهی در سال ۱۳۹۵ آن را منتشر کرده است. این رمان روایت هم‌زیستی اجباری یک افسر آلمانی با پیرمردی فرانسوی و برادرزاده‌اش است؛ هم‌زیستی‌ای که بر پایه‌ی سکوت شکل می‌گیرد و به تأملی عمیق درباره‌ی مقاومت، شرافت و معنای انسان‌بودن بدل می‌شود. متن کتاب در کنار داستان اصلی، مقدمه‌ها، سال‌شمار زندگی نویسنده و توضیحاتی درباره‌ی اقتباس سینمایی ژان پیر ملویل را نیز در بر می‌گیرد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سکوت دریا اثر ورکور

کتاب سکوت دریا اثری از ورکور است که هنگام اشغال فرانسه نوشته شده و فضای خفقان و سانسور آن دوران را بازتاب می‌دهد. در مقدمه‌ی ناشر انگلیسی، از «کتابچه‌های سکوت» و انتشارات زیرزمینی نیمه‌شب سخن رفته که سکوت دریا نخستین کتاب آن بوده است؛ کتابی که در فرانسه‌ی دربند، به‌عنوان نمادی از مقاومت خاموش در برابر نازی‌ها شناخته شد. این مقدمه جایگاه داستان را در ادبیات مقاومت و خطرهایی را که نویسنده، ناشر و حتی ماشین‌نویس‌ها برای انتشار آن پذیرفته‌اند، شرح داده است. کتاب سکوت دریا در بخش اصلی، داستان حضور یک افسر آلمانی، ورنر فون ایبرناک، در خانه‌ی پیرمردی فرانسوی و برادرزاده‌اش را روایت می‌کند؛ خانه‌ای روستایی که به‌اجبار محل اقامت افسر شده و ساکنانش تصمیم گرفته‌اند در برابر او به سکوت کامل پناه ببرند.

داستان از زبان پیرمرد است و تقریباً تمام تنش آن از تضاد میان تک‌گویی‌های طولانی افسر و سکوت سنگین میزبانان شکل می‌گیرد. در ادامه‌ی کتاب، سال‌شمار زندگی ورکور، گزیده‌ای از کتاب‌شناسی او و شناسنامه‌ی فیلم اقتباسی ژان پیر ملویل آمده که نشان می‌دهد چگونه سکوت دریا از یک داستان به اثری اثرگذار در ادبیات و سینما تبدیل شده است. در بخش پایانی کتاب سکوت دریا، گفتاری از ژینت ونساندو درباره‌ی فیلم ملویل چاپ شده که اهمیت این اقتباس را در تاریخ سینمای فرانسه توضیح داده است. این گفتار، همراه با زندگی‌نامه و سال‌شمار، خواننده را با زمینه‌ی فکری و سیاسی ورکور، نقش او در نهضت مقاومت و پیوند میان ادبیات، سینما و مبارزه‌ی ضدفاشیستی آشنا می‌کند.

خلاصه داستان سکوت دریا

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

داستان سکوت دریا در خانه‌ی پیرمردی فرانسوی و برادرزاده‌اش می‌گذرد که ناچارند اتاقی را به یک افسر آلمانی واگذار کنند. آن دو برای حفظ کرامت و اعتراض خاموش خود، تصمیم می‌گیرند در حضور افسر هیچ کلمه‌ای بر زبان نیاورند. افسر، ورنر فون ایبرناک، موسیقی‌دانی شیفته‌ی فرهنگ فرانسه است که شب‌ها کنار شومینه می‌ایستد و از کودکی‌اش، موسیقی، آلمان و رؤیای «ازدواجِ» دو ملت سخن می‌گوید.

سکوت میزبانان، در برابر شور و خوش‌بینی او، به‌تدریج به آینه‌ای تبدیل می‌شود که تناقض‌های درونی‌اش را آشکار می‌کند. سفر او به پاریس و مواجهه با سیاست‌مداران آلمانی رؤیای آشتی را در هم می‌شکند و تصمیم نهایی‌اش سرنوشت این هم‌زیستی اجباری را دگرگون می‌سازد، درحالی‌که سکوت پیرمرد و دختر تا لحظه‌ی آخر معنایی تازه پیدا می‌کند.

چرا باید کتاب سکوت دریا را بخوانیم؟

کتاب سکوت دریا تصویری فشرده و پرتنش از مقاومت بی‌صدا در دل اشغال نظامی ارائه کرده است؛ مقاومتی که نه با اسلحه، که با امتناع از کلام شکل می‌گیرد. این کتاب نشان می‌دهد چگونه یک اتاق، چند شب زمستانی و تک‌گویی‌های افسر آلمانی می‌تواند به صحنه‌ی جدال میان وجدان فردی، ایدئولوژی و عشق به فرهنگ بدل شود.

خواندن کتاب سکوت دریا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سکوت دریا به کسانی پیشنهاد می‌شود که به ادبیات مرتبط با جنگ، مقاومت و اشغال علاقه‌مندند، به دانشجویان ادبیات و مطالعات سینما که می‌خواهند ریشه‌ی یک اقتباس مهم را بشناسند و به خوانندگانی که در پی روایت‌های کم‌حجم اما متمرکز بر اخلاق، سکوت و مسئولیت فردی هستند.

درباره ورکور

ورکور، نام مستعار ژان مارسل آدولف بروله، نویسنده، تصویرگر و از چهره‌های برجسته‌ی ادبیات مقاومت فرانسه است. او در ۲۶ فوریه‌ی ۱۹۰۲ متولد شد و در ۱۰ ژوئن ۱۹۹۱ درگذشت. بروله که فرزند پدری یهودی‌تبار اهل مجارستان بود، در جریان اشغال فرانسه در جنگ جهانی دوم به جنبش مقاومت پیوست و آثار خود را با نام مستعار ورکور منتشر کرد؛ نامی که بعدها به هویت ادبی او بدل شد.

او همراه با پیر دولِسکو و ایوون پاراف انتشارات زیرزمینی نیمه‌شب را بنیان گذاشت؛ انتشاراتی که در سال‌های اشغال، نقشی مهم در انتشار آثار نویسندگان مقاومت ایفا کرد. فعالیت‌های ادبی و سیاسی ورکور او را به یکی از نمادهای مبارزه‌ی فرهنگی علیه اشغالگران نازی تبدیل کرد.

بخش مهمی از آثار او در مرز میان ادبیات، فلسفه، فانتزی و علمی‌تخیلی قرار دارند. رمان جانوران نامتعارف از شناخته‌شده‌ترین آثار اوست؛ اثری که با طرح پرسش‌هایی درباره‌ی ماهیت انسان و مرز میان انسان و دیگر موجودات، به یکی از مهم‌ترین نوشته‌های او تبدیل شد و بعدها اقتباسی سینمایی نیز از آن صورت گرفت.

از دیگر آثار مهم او می‌توان به شورشگران اشاره کرد که به موضوع جاودانگی و آرزوی دیرینه‌ی بشر برای غلبه بر مرگ می‌پردازد. رمان سیلوا نیز از آثار مشهور اوست؛ داستانی خیال‌انگیز درباره‌ی روباهی که به زنی جوان تبدیل می‌شود. ترجمه‌ی انگلیسی این اثر نامزد جایزه‌ی هوگو شد.

ورکور در سال‌های پایانی زندگی به نگارش رمان‌های تاریخی نیز روی آورد. رمان آن بولین که در سال ۱۹۸۵ منتشر شد، روایتی متفاوت از زندگی همسر دوم هنری هشتم ارائه می‌دهد و او را شخصیتی باهوش و اثرگذار در استقلال سیاسی و مذهبی انگلستان معرفی می‌کند.

ورکور در طول زندگی خود کوشید ادبیات را با اندیشه و مسئولیت اجتماعی پیوند بزند. به همین دلیل، او نه‌تنها به‌عنوان نویسنده‌ای برجسته، بلکه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین چهره‌های ادبیات مقاومت فرانسه در قرن بیستم شناخته می‌شود.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

ورکور به‌سبب نقش فعالش در جنبش مقاومت فرانسه در دوران اشغال نازی‌ها مورد تقدیر قرار گرفت. او به‌پاس فعالیت‌هایش نشان «مدال مقاومت فرانسه» را دریافت کرد و همچنین به دریافت نشان عالی «لژیون دونور» نائل شد؛ هرچند در سال ۱۹۵۷ در اعتراض به سیاست‌های دولت فرانسه در جنگ الجزایر، این نشان را پس فرستاد. این افتخارات بیش از آنکه به آثار ادبی او مربوط باشند، بازتاب جایگاه اخلاقی و سیاسی او در تاریخ معاصر فرانسه‌اند.

اقتباس‌ها از کتاب

در سال ۱۹۴۸، ژان‌ پیر ملویل بر اساس این کتاب فیلمی ساخت که امروز از آثار ماندگار و برجسته‌ی سینمای جهان به شمار می‌آید. این فیلم در ایران با عنوان خاموشی دریا شناخته می‌شود.

این کتاب در طول سال‌ها بارها مورد اقتباس قرار گرفته است؛ از جمله اقتباس تلویزیونی بی‌بی‌سی در سال ۱۹۸۱. همچنین جان کرانر در سال ۱۹۸۵ آن را برای صحنه‌ی تئاتر بازنویسی کرد و گروه هنری جامعه‌ی هی‌وود این نمایش را در تالار پتر ساوس کمبریج اجرا کرد. سکوت دریا در دهه‌های بعد نیز بارها الهام‌بخش فیلم‌ها و نمایش‌های گوناگون شد و جایگاه خود را به‌عنوان یکی از آثار تأثیرگذار ادبیات مقاومت حفظ کرد.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

نشر چشمه با ترجمه‌ی حسینعلی طباطبایی و انتشارات سپهر، نشر وال، نشر فرمهر و نشر دنیای نو با ترجمه‌ی حسن شهید نورایی در سال‌های مختلف این کتاب را منتشر کرده‌اند.

بخشی از کتاب سکوت دریا

«پیش از ورود افسر آلمانی، نمایش تمام‌عیاری از آمادگی نظامی به اجرا درآمد. ابتدا دو سرباز صفر آمدند، هردو بسیار بور، یکی‌شان دیلاق و تکیده، آن دیگری چهارشانه و با دستانی بسان کارگران معدن. بی‌آن‌که پا به خانه‌ام بگذارند، آن را از بیرون بررسی کردند. بعد یک درجه‌دار آمد و آن سرباز دیلاق هم به همراهش. آن‌ها با زبانی که به خیال خودشان فرانسه بود با من حرف زدند و من حتی کلمه‌ای از آن را نفهمیدم. با این حال، اتاق‌های خالی‌ام را نشانشان دادم. به نظر راضی می‌آمدند.

صبح روز بعد، یک خودروی نظامی روباز بسیار بزرگ و خاکستری‌رنگ وارد باغم شد. راننده‌اش، به همراه یک سرباز جوان لاغر بور که مدام لبخند می‌زد، دو صندوق و یک بقچهٔ بزرگ پیچیده در پارچه‌ای خاکستری‌رنگ را از توی اتومبیل بیرون کشیدند. همهٔ این بارها را بردند توی بزرگ‌ترین اتاق خانه. اتومبیل آن‌جا را ترک کرد و چند ساعت بعد صدای سُم اسب به گوشم خورد. سه سوار پدیدار شدند. یکی‌شان پیاده شد و رفت سراغ ساختمان سنگی قدیمی تا آن را وارسی کند. اندکی بعد برگشت و همگی، خودشان و اسب‌هایشان، با هم رفتند توی انبار کاهی که من آن را کارگاهم کرده بودم. بعداً دیدم گیرهٔ میز نجاری‌ام را کنده و در جِرز دیوار فروکرده بودند تا دهنهٔ اسب‌های خود را با ریسمانی به آن ببندند.»