کتاب قصه‌‌های بند

«قصه‌های بند» از علی‌اشرف درویشان (-۱۳۲۰)، داستان رنج و درد انسان‌های مبارز در زندان‌های رژیم پهلوی برای عدالت و آزادی است. مردانی که با گوشت و پوست و استخوان، تاوان کارهایی ساده مثل کتاب خواندن، اعتراض صنفی یا سر فرودنیاوردن در برابر صاحب قدرتی را می‌دهند و متحمل فشار طاقت‌فرسای کنجه‌های جسمی و روحی می‌شوند. در این کتاب قصه بسیاری از مبارزان ملی و سیاسی که تا پای مرگ ایستادند روایت می‌شود و در کنار آن از کارگران۷ دهقانان، معلمان، دانشجویان و افراد معمولی سخن گفته می‌شود، که همه گرفتار پنجه غدار دیکتاتوری و استبداد فردی شده‌اند. درویشیان این قصه‌ها را در دوران زندان خود نوشته و در سال ۱۳۵۶ به پایان رسانده است. بازنویسی این داستان‌ها در سال ۱۳۵۸ انجام‌شده و پس از ۴ دهه به شکل کتاب درآمده‌است. قسمتی از داستان «یورش شبانه» را می‌خوانید: غروب است، غروب پاییز. سایه‌های بلند و دلگیر و دیوار که بلند باشد، زودتر آفتاب پریده‌رنگ می‌گریزد. دیشب باران آمده و کف خاکی حیاط بند چهار موقت را خیس کرده و جابه‌جا آب در گودی‌های زمین جمع شده است. یک ساعت هواخوری داریم و برای کسی که پس از ماه‌ها، تازه از سلول تنگ و تاریک و نمور آمده و مدت‌ها آسمان را ندیده باشد، قدم زدن لذتی دارد. در آسمان هنوز آفتاب هست چون وقتی پرنده‌ای از روی زندان می‌گذرد، بال و پرش به آفتاب مالیده می‌شود. غروب باشد، پاییز باشد، باران شب پیش دیوارها و زمین و درخت را خیس کرده باشد، تصویر ابرهای پراکنده، توی آب‌های کف حیاط افتاده باشد و تو با لباس نارک و خاکستری زندان، لخت و پتی تازه از سلول آمده باشی و تنت در سوز سرما مورمور شود. هواخوری نزدیک به پایان است. نگهبان دم در ایستاده و منتظر است تا آن چند دقیقه هم تمام بشود و زندانی‌ها را به بند بفرستد. پرنده‌ای آزادانه در آسمان بال می‌زند و می‌گذرد و سر و تن در آفتاب می‌شوید و به سوی شهرهای دور و شاید شهر پرخاطره من پرواز می‌کند. به انتظار ملاقات بوده‌ام و کسی نیامده و دلتنگم.