کتاب سوفیا پتروونا

کتاب سوفیا پتروونا (Sofia Petrovna)، نوشته لیدیا چوکوفسکایا و ترجمه خشایار دیهیمی، داستانی است از زندگی زنی معمولی در لنینگرادِ دوران استالین که ناگهان در میانه‌ی گرداب دستگیری‌ها، محاکمه‌ها و ترس جمعی گرفتار می‌شود. این کتاب که نشر ماهی در سال ۱۳۹۵ آن را منتشر کرده، از تجربه‌های شخصی نویسنده در سال‌های ۱۹۳۷ و ۱۹۳۸ می‌گوید و تلاش می‌کند فضای خفقان، سردرگمی و فروپاشی آرام یک زندگی روزمره را ثبت کند. تمرکز داستان بر جزئیات کار اداری، روابط همسایه‌ها، جلسات حزبی و عشق مادر به پسرش است که کم‌کم زیر فشار دشمن‌سازی و بازداشت‌های بی‌دلیل ترک برمی‌دارد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سوفیا پتروونا اثر لیدیا چوکوفسکایا

کتاب سوفیا پتروونا، به قلم لیدیا چوکوفسکایا، داستان زنی بیوه است که پس از مرگ همسر پزشکش، با یادگیری ماشین‌نویسی وارد یکی از انتشاراتی‌های بزرگ لنینگراد می‌شود و در فضایی سرشار از شعار، جلسات حزبی و ستایش استاخانویسم، به‌تدریج خود را کارگر نمونه و مادرِ یک عضو جوان کامسومول می‌بیند. چوکوفسکایا در این کتاب، با تمرکز بر روزمرگی‌های ظاهراً آرام، زمینه‌ی ورود تدریجی وحشت را می‌چیند؛ از قتل کیروف و محاکمه‌های علنی تا دستگیری پزشکان، مهندسان و در نهایت مدیر انتشارات و پسر سوفیا.

کتاب سوفیا پتروونا در ۱۸ فصل پیوسته، مسیر زندگی قهرمانش را از شیفتگی به کار و حزب تا مواجهه با دستگیری کولیا دنبال می‌کند. لیدیا چوکوفسکایا با توصیف دقیق فضای انتشارات، روابط میان ماشین‌نویس‌ها، مدیر، دبیر حزب و مستکوم، جهانی ساخته که در آن «هشیاری سیاسی» و «مبارزه با دشمنان خلق» به عادت روزانه تبدیل شده است. او در ادامه، به خانه‌ی مشترک و شلوغ آپارتمان شماره‌ی ۴۶، نقش سوفیا به‌عنوان نماینده‌ی رسمی آپارتمان و رابطه‌ی او با همسایه‌ها و پسرش می‌پردازد. کتاب سوفیا پتروونا با ورود کولیا به کارخانه‌ی اورال‌ماش، نامه‌های پر از آمار تولید، افتخار مادر به چاپ عکس پسر در پراودا و هم‌زمان شدت‌گرفتن محاکمه‌ها و دستگیری‌ها، تضادی پررنگ میان تصویر رسمی «سرزمین مادری شاد» و واقعیت ترس و بی‌اعتمادی می‌سازد.

خلاصه داستان سوفیا پتروونا

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب سوفیا پتروونا سرگذشت زنی است که می‌کوشد پس از مرگ همسرش با یادگیری ماشین‌نویسی و کار در یک انتشاراتی بزرگ، زندگی خود و پسرش، کولیا، را سرو‌سامان بدهد. او به‌تدریج در نقش کارگر نمونه، فعال مستکوم و مادرِ یک عضو کامسومول غرق می‌شود و همه‌چیز را از دریچه‌ی روزنامه‌ها و سخنرانی‌ها می‌فهمد. با شدت‌گرفتن محاکمه‌ها و دستگیری‌ها، ابتدا پزشکان و آشنایان قدیمی، سپس مدیر محبوب انتشارات و در نهایت کولیا به‌عنوان «دشمن خلق» بازداشت می‌شوند. اوج کتاب جایی است که خبر دستگیری کولیا می‌رسد و سوفیا که تا دیروز همه‌چیز را در روزنامه‌ها «بدیهی و درست» می‌دید، ناچار می‌شود با این سؤال روبه‌رو شود که اگر پسرش بی‌گناه است، پس این‌همه اعتراف و محاکمه چه معنایی دارد.

لیدیا چوکوفسکایا در کتاب سوفیا پتروونا نشان می‌دهد که چگونه ذهن یک انسان عادی که سال‌ها به درستیِ نظام و بی‌گناه‌نبودن متهمان ایمان داشته، در برابر دستگیری عزیزترین فرد زندگی‌اش دچار شکاف می‌شود و میان باور به خطاناپذیری حاکمان و تجربه‌ی شخصی رنج سرگردان می‌ماند.

چرا باید کتاب سوفیا پتروونا را بخوانیم؟

کتاب سوفیا پتروونا تصویری نزدیک و ملموس از این موضوع نشان می‌دهد که چگونه سیاست و ترس جمعی آرام‌آرام به درون آشپزخانه‌ها، محل کار و روابط خانوادگی نفوذ می‌کند. تمرکز داستان بر جزئیات زندگی روزمره، تغییرات درونی یک مادر و تضاد میان زبان رسمی روزنامه‌ها و تجربه‌ی شخصیْ این کتاب را به متنی خواندنی برای فهم سازوکار خودسانسوری، انکار و فروپاشی اعتماد در یک جامعه‌ی گرفتار سرکوب تبدیل کرده است.

خواندن کتاب سوفیا پتروونا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به کسانی پیشنهاد می‌شود که به ادبیات روس، داستان‌های تاریخی از دوران استالین و تأثیر سیاست بر زندگی عادی علاقه‌مندند؛ همچنین به خوانندگانی که دوست دارند از زاویه‌ی دید یک زن معمولی، سازوکار ترس، وفاداری و تردید را در یک نظام تمامیت‌خواه دنبال کنند.

درباره لیدیا چوکوفسکایا

لیدیا چوکوفسکایا (۱۹۰۷‌‌ـ‌۱۹۹۶) نویسنده، شاعر، ویراستار و خاطره‌نویس برجسته‌ی روس بود که به‌عنوان یکی از مهم‌ترین منتقدان سرکوب سیاسی در اتحاد جماهیر شوروی شناخته می‌شود. آثار او بازتابی از رنج‌های انسانی ناشی از استبداد، سانسور و پاکسازی‌های دوران استالین هستند و در ادبیات معاصر روسیه جایگاهی ویژه دارند.

او در هلسینکی، که آن زمان بخشی از امپراتوری روسیه بود، به دنیا آمد و دختر کورنی چوکوفسکی، نویسنده‌ی مشهور ادبیات کودک، بود. چوکوفسکایا در محیطی ادبی رشد کرد و از جوانی به فعالیت در عرصه‌ی نویسندگی و ویراستاری پرداخت. ازدواج او با ماتوی برونشتاین، فیزیکدان برجسته‌ی روس، با تراژدی همراه شد؛ برونشتاین در جریان پاکسازی‌های بزرگ استالین بازداشت و اعدام شد، رخدادی که تأثیر عمیقی بر زندگی و آثار او گذاشت.

مهم‌ترین اثر او، رمان سوفیا پتروونا، تصویری تأثیرگذار از فضای ترس و سرکوب در دوران استالین ارائه می‌دهد. این کتاب سال‌ها در شوروی اجازه‌ی انتشار نیافت و بعدها به یکی از آثار شاخص ادبیات ضدتوتالیتر تبدیل شد. چوکوفسکایا همچنین از نزدیک‌ترین دوستان آنا آخماتووا بود و خاطرات و یادداشت‌های ارزشمندی از زندگی این شاعر بزرگ به جا گذاشت.

او در دهه‌های پایانی عمر خود از نویسندگان و روشنفکران تحت فشار، از جمله آلکساندر سولژنیتسین، جوزف برودسکی و آندری ساخاروف حمایت کرد و به همین دلیل با محدودیت‌های حکومتی روبه‌رو شد. چوکوفسکایا در سال ۱۹۹۰ نخستین برنده‌ی جایزه‌ی آندری ساخاروف برای شجاعت مدنی نویسندگان شد. او امروزه به‌عنوان نویسنده‌ای برجسته و نماد مقاومت فرهنگی و اخلاقی در برابر استبداد شناخته می‌شود.

بخشی از کتاب سوفیا پتروونا

«سوفیا پتروونا، پس از مرگ همسرش، دوره‌ای را برای یادگیری ماشین‌نویسی گذراند. احساس می‌کرد لازم است حرفه‌ای داشته باشد؛ هنوز زمان زیادی مانده بود تا کولیا بتواند خودش معاشش را تأمین کند. کولیا، بعد از اتمام مدرسه، تحت هر شرایطی باید در امتحان ورودی یک مؤسسهٔ آموزش عالی شرکت می‌کرد؛ فیودور ایوانوویچ اگر بود، امکان نداشت بگذارد پسرش بی‌تحصیلات عالی بماند.

سوفیا پتروونا خیلی راحت بر کار ماشین‌نویسی مسلط شد؛ تازه او خیلی باسوادتر از همهٔ این خانم‌های جوان امروزی بود. بعد از این‌که گواهینامهٔ ماشین‌نویسی‌اش را با عالی‌ترین نمره گرفت، بلافاصله در یکی از انتشاراتی‌های بزرگ لنینگراد شغلی پیدا کرد.»