کتاب بانوی بهشتی

کتاب بانوی بهشتی (شش داستان کوتاه)، نوشته گروهی از نویسندگان لهستانی و ترجمه روشن وزیری، در سال ۱۳۹۳ توسط نشر ماهی منتشر شده است. این کتاب مجموعه‌ای از چند داستان کوتاه و زندگی‌نامه‌ی کوتاه نویسندگان آن‌هاست که در کنار هم تصویری فشرده از ادبیات و تاریخ معاصر لهستان ارائه می‌دهند. مترجم در پیش‌گفتار، خواننده را قدم‌به‌قدم از افسانه‌های اسلاوی و شکل‌گیری لهستان تا جنگ‌ها، اشغال، اردوگاه‌ها و مهاجرت‌ها، همراهی کرده است تا زمینه‌ی درک بهتر داستان‌ها فراهم شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بانوی بهشتی

کتاب بانوی بهشتی با پیش‌گفتاری از روشن وزیری آغاز می‌شود که در آن، تاریخ پرفرازونشیب لهستان، از افسانه‌ی سه برادر اسلاو تا اتحاد لهستان‌ـ‌لیتوانی، «جمهوری اول»، تقسیم کشور میان سه امپراتوری، شورش‌های استقلال‌طلبانه، شکل‌گیری «جمهوری دوم» و سپس اشغال نازی و شوروی، مرور شده است. در این کتاب، نقش دانشگاه کراکوو، جایگاه زبان لهستانی و پیوند تنگاتنگ ادبیات با رویدادهای سیاسی و جنگی توضیح داده شده است تا خواننده بداند این داستان‌ها از چه زمینه‌ای سر بر آورده‌اند. در ادامه‌ی کتاب بانوی بهشتی، مترجم برای هر نویسنده بخشی جداگانه نوشته است؛ از هنریک شنکه‌ویچ، رمان‌نویس پرآوازه و برنده‌ی نوبل تا کساوری پروشینسکی، روزنامه‌نگار و نویسنده‌ی مهاجر، و تادئوش بوروفسکی، نویسنده‌ای که تجربه‌ی اردوگاه آشویتز را به ادبیات برد.

در زندگی‌نامه‌های کوتاه نویسندگان، مسیر زندگی، فضای فکری، نوع نگاه به جنگ، وطن، مهاجرت و ادبیات هر نویسنده به‌اختصار روایت شده است. کتاب بانوی بهشتی نمونه‌هایی از دوره‌ها و سلیقه‌های مختلف ادبیات لهستان را کنار هم می‌نشاند: از «فانوس‌بانِ» شنکه‌ویچ که در آن سرگذشت یک سرباز پیر لهستانی در برج فانوس دریایی به گذشته‌ی پرماجرایش گره می‌خورد تا «شیپورچی سمرقندِ» پروشینسکی که افسانه‌ی شیپورچی کراکوو را با پیشگویی‌ای در سمرقند پیوند می‌زند و روایت‌های تیره و عریان بوروفسکی از ورشو و اردوگاه‌ها. ترکیب مقدمه‌ی تاریخی، زندگی‌نامه‌های نویسندگان و داستان‌ها این کتاب را به نوعی سفر فشرده در ادبیات و حافظه‌ی جمعی لهستان تبدیل کرده است.

خلاصه داستان بانوی بهشتی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب بانوی بهشتی مجموعه‌ای از چند داستان کوتاه است که هرکدام از زاویه‌ای متفاوت به تجربه‌ی لهستانی‌بودن، آوارگی، جنگ و حافظه نزدیک شده‌اند. در داستان «فانوس‌بان»، اسکاوینسکی، سرباز سال‌خورده‌ی لهستانی، پس از عمری جنگ و شکست و آوارگی، در برج فانوس دریایی نزدیک پاناما به شغلی آرام می‌رسد، اما رسیدن یک بسته کتاب لهستانی و خواندن شعری درباره‌ی وطن، آرامش تازه‌اش را زیرورو می‌کند و گذشته و میهن ازدست‌رفته را با شدتی تکان‌دهنده به یادش می‌آورد.

در داستان «شیپورچی سمرقند»، راوی که مورخی لهستانی است، در تبعید و در تهران، از دوستی می‌شنود که در سمرقند افسانه‌ای درباره‌ی شیپورچی لهستانی و حمله‌ی تاتارها رواج دارد؛ افسانه‌ای که نیمه‌ی گمشده‌ی روایت مشهور شیپورچی کراکوو به نظر می‌رسد و دو شهر دور از هم را در یک خاطره‌ی مشترک به هم وصل می‌کند. در داستان «خانم‌ها و آقایان، بفرمایید به اتاق گاز» نیز فضای خفقان‌آور اردوگاه آشویتز، روزمرگی بی‌رحمانه و فروپاشی معیارهای اخلاقی در نظام مرگبار نازی تصویر شده است.

چرا باید کتاب بانوی بهشتی را بخوانیم؟

خواندن کتاب بانوی بهشتی امکان آشنایی نزدیک با ادبیات لهستان را فراهم می‌کند؛ از رمان‌نویسی تاریخی و مهاجرتی تا روایت‌های اردوگاهی. مقدمه‌ی تاریخی و زندگی‌نامه‌های کوتاه نویسندگان نیز زمینه‌ی فهم داستان‌ها را روشن می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه جنگ، اشغال، تبعید و مقاومتْ در زبان و تخیل نویسندگان لهستانی رسوب کرده است. این کتاب نمونه‌ای فشرده از برخورد ادبیات با تاریخ خشونت‌آمیز قرن بیستم است.

خواندن کتاب بانوی بهشتی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بانوی بهشتی به علاقه‌مندان به ادبیات اروپای شرقی، کسانی که درباره‌ی تاریخ لهستان، جنگ‌های جهانی، مهاجرت و فضای اردوگاه‌ها کنجکاوند و دانشجویان رشته‌های ادبیات و تاریخ که می‌خواهند نمونه‌هایی از پیوند متن ادبی و زمینه‌ی تاریخی را ببینند، پیشنهاد می‌شود.

درباره روشن وزیری

روشن وزیری، پزشک و مترجم ایرانی، در سال ۱۳۱۲ در تهران متولد شد و در ۱۸ آذر ۱۳۹۳ در نیویورک درگذشت. او تحصیلات پزشکی خود را در لهستان به پایان رساند و سپس در آلمان در رشته‌ی بیماری‌های ریوی تخصص گرفت.

وزیری سال‌ها در بخش درمان شرکت نفت فعالیت کرد و در نهایت در مقام رئیس بیمارستان شرکت نفت تهران بازنشسته شد. پس از پایان فعالیت پزشکی، بخش مهمی از زندگی خود را به ترجمه اختصاص داد و به‌عنوان تنها مترجم ایرانی‌ای شناخته شد که آثار ادبی متعددی را مستقیماً از زبان لهستانی به فارسی برمی‌گرداند.

از مهم‌ترین ترجمه‌های او می‌توان به «سرزمین موعود»، «تب تند آمریکای لاتین»، «قبضه‌ی قدرت»، «روسلان وفادار»، «آبنوس؛ قاره‌ی سیاه و ماجراهایش» و «زندگی بدون تزویر» اشاره کرد. نقش او در معرفی ادبیات لهستان به خوانندگان ایرانی چنان چشمگیر بود که در سال ۱۹۹۵ نشان شایستگی فرهنگی لهستان را دریافت کرد.

روشن وزیری با افرادی تأثیرگذار در فرهنگ و هنر ایران نیز پیوند داشت؛ او خواهرزاده‌ی بزرگ علوی، نویسنده‌ی برجسته‌ی معاصر، و برادرزاده‌ی کلنل علینقی وزیری، موسیقی‌دان و نظریه‌پرداز نامدار ایرانی، بود. نام او بیش از هر چیز با ترجمه‌های دقیق و ارزشمندش از ادبیات لهستان گره خورده است.

بخشی از کتاب بانوی بهشتی

«یک روز مأمور فانوس دریایی آسپین‌وال، در نزدیکی پاناما، بدون گذاشتن ردپایی ناپدید شد. چون غیبت او با توفان همزمان شده بود، حدس زدند که مرد نگون‌بخت به لب صخره‌ای جزیره، که فانوس دریایی بر آن قرار داشت، زیادی نزدیک شده و امواج خروشان او را با خود برده‌اند. این گمان وقتی قوت گرفت که روز بعد نتوانستند قایق کوچک او را بیابند که معمولا آن را در شکاف صخره‌های ساحلی می‌بست. جای خالی فانوس‌بان را لازم بود با استخدام مأمور جدیدی هرچه زودتر پر کنند، چرا که فانوسِ راهنما از نظر ایمنی رفت وآمد آبی، چه برای کشتی‌های کوچک محلی و چه اقیانوس‌پیماهایی که از نیویورک راهی پاناما بودند، بسیار اهمیت داشت. کناره‌های خلیج لوس موسکیتوس‌پستی وبلندی‌های شنی فراوانی دارد که عبور از میان آن‌ها حتی در روز دشوار است، چه رسد به شب که تقریبا امکان‌ناپذیر است، مخصوصاً به علت مهی که اغلب بر اثر آفتاب تند استوایی از این آب‌ها برمی‌خیزد. در این‌گونه مواقع، نور فانوس دریایی تنها راهنمای کشتی‌هاست. حل این مشکل، یعنی یافتن و استخدام فانوس‌بان جدید، بر دوش کنسول ایالات متحد در پاناما افتاد.»