کتاب قلب سگی

کتاب قلب سگی (The heart of a dog)، نوشته‌ میخاییل بولگاکوف و ترجمه آبتین گلکار، داستانی طعنه‌آمیز و پرجزئیات از مسکو پس از انقلاب است که از زاویه‌ی دید یک سگ ولگرد آغاز می‌شود و به خانه‌ی پروفسور پری‌آبراژنسکی، جراح مشهور، می‌رسد. در این کتاب، آزمایشی عجیب برای ساختن «انسان نو» همه‌چیز را به‌ هم می‌ریزد و مرز میان حیوان و انسان، علم و ایدئولوژی و نظم و هرج‌ومرج جابه‌جا می‌شود. نشر ماهی در سال ۱۳۹۶ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب قلب سگی اثر میخاییل بولگاکوف

کتاب قلب سگی رمانی از میخاییل بولگاکوف است که در مسکوِ سال‌های پس از انقلاب می‌گذرد. مترجم، آبتین گلکار، در پیش‌گفتار مفصل خود، زندگی پرفرازونشیب بولگاکوف، مسیر پزشک‌شدن تا نویسنده‌شدن او، سانسور شدید، ممنوعیت نمایش‌نامه‌ها و سرنوشت انتشار آثارش، از جمله همین داستان، را شرح داده و توضیح داده که قلب سگی در زمان حیات نویسنده به‌هیچ‌وجه امکان انتشار نداشت و نسخه‌های مختلف دست‌نویس آن بعدها مبنای چاپ قرار گرفت.

کتاب قلب سگی در ۱۰ فصل، ماجرای پروفسور پری‌آبراژنسکی و دستیارش، بورمنتال، را روایت می‌کند که با یک عمل جراحی‌ عجیب روی یک سگ ولگرد می‌کوشند «انسانی جدید» بسازند. نتیجه‌ی این آزمایش موجودی است میان‌مایه و ستیزه‌جو که در فضای پرهیاهوی مسکوِ انقلابی، به‌سرعت جذب شعارها و ساختارهای تازه می‌شود و خطر می‌آفریند.

در خلال داستان، گفت‌وگوهای تند پروفسور با مدیران جدید ساختمان و بحث‌های او درباره‌ی ویرانی، پرولتاریا، نظم شهری، گالش‌های دزدیده‌شده و آبگرمکن خراب تصویری زنده از زندگی روزمره و کشمکش‌های فکری آن دوره می‌سازد. در کتاب قلب سگی، عناصر تخیلی و علمی‌‌ـ‌تخیلی (پیوند غده‌ها، جوان‌سازی، ساخت «انسان نو») با طنز تلخ، نقد اجتماعی و تأملات فلسفی درباره‌ی دخالت انسان در «تکامل عظیم» در هم آمیخته‌اند. مترجم در مقدمه، این اثر را در کنار تخم‌مرغ‌های شوم و نمایش‌نامه‌ی آدم و حوا به‌عنوان سه ضدآرمانشهر علمی‌‌ـ‌تخیلی بولگاکوف معرفی کرده است که در آن‌ها «آدم‌های حکومت» کشفیات علمی را به فاجعه بدل می‌کنند.

خلاصه داستان قلب سگی

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب قلب سگی با زوزه‌ها و مونولوگ سگی ولگرد به نام شاریک شروع می‌شود؛ سگی گرسنه، کتک‌خورده و سوخته که در سرمای مسکو در آستانه‌ی مرگ است. پروفسور پری‌‌آبراژنسکی، جراح مشهور، او را از خیابان به خانه‌ی مجلل خود می‌برد؛ خانه‌ای پر از نور، ابزار پزشکی، مراجعان ثروتمند و بحث‌های تند درباره‌ی انقلاب، نظم، ویرانی و سبک زندگی جدید. پروفسور رویِ شاریک عملی انجام می‌دهد که در آن غده‌ها و اندام انسانی به بدن سگ پیوند زده می‌شود تا «انسانی نو» ساخته شود.

موجود تازه‌متولدشده، شاریکوف، نه سگ است نه انسان؛ بی‌ریشه، خشن، پرمدعا و آماده‌ی تکرار شعارها. او به‌سرعت به اشووندر و هیئت‌مدیره‌ی جدید ساختمان گره می‌خورد و به تهدیدی برای خود پروفسور و اطرافیانش بدل می‌شود. کتاب قلب سگی از خلال این ماجرا، به توهم ساخت «انسان شوروی»، رابطه‌ی علم و قدرت و این پرسش می‌رسد که دخالت شتاب‌زده در طبیعت و جامعه چه بر سر انسانیت می‌آورد.

چرا باید کتاب قلب سگی را بخوانیم؟

کتاب قلب سگی با ترکیب طنز تلخ، تخیل علمی و جزئیات زندگی روزمره، تصویری زنده از مسکوِ پس از انقلاب و کشمکش میان نظم فردی و آشوب جمعی می‌سازد. خواندن این اثر فرصتی است برای نظر به پروژه‌ی «انسان نو» از طریق یک آزمایش پزشکیِ به‌ظاهر خیرخواهانه که به خلق هیولایی اجتماعی ختم می‌شود و پرسش‌هایی جدی را درباره‌ی ایدئولوژی، اخلاق علم و مسئولیت فردی مطرح می‌کند.

خواندن کتاب قلب سگی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب قلب سگی به علاقه‌مندان به ادبیات روسیه، دوستداران طنز تلخ و داستان‌های انتقادی، دانشجویان علوم انسانی و کسانی که به موضوعاتی مانند ایدئولوژی، انقلاب، علم، اخلاق و مفهوم «انسان نو» علاقه دارند، پیشنهاد می‌شود.

درباره میخاییل بولگاکوف

میخاییل بولگاکوف، پزشک، داستان‌نویس و نمایشنامه‌نویس برجسته‌ی روس، در ۱۵ مه ۱۸۹۱ در کی‌یف به دنیا آمد. پدرش استاد و پژوهشگر علوم دینی و مادرش آموزگار بود و در خانواده‌ای اهل فرهنگ، مطالعه و موسیقی رشد کرد. او به خواست پدرش در سال ۱۹۰۹ وارد دانشکده‌ی پزشکی دانشگاه کی‌یف شد و پس از فارغ‌التحصیلی در سال ۱۹۱۶، در جریان جنگ جهانی اول به‌عنوان پزشک خدمت کرد. تجربه‌های پزشکی او بعدها دست‌مایه‌ی آثاری چون مرفین و یادداشت‌های یک پزشک جوان شد.

بولگاکوف پس از جنگ داخلی، پزشکی را کنار گذاشت و به روزنامه‌نگاری و نویسندگی روی آورد. در سال ۱۹۲۱ به مسکو رفت و فعالیت ادبی خود را جدی‌تر دنبال کرد. انتشار آثاری مانند ابلیس‌نامه، گارد سفید و قلب سگی او را به نویسنده‌ای شناخته‌شده تبدیل کرد، اما بسیاری از آثارش به‌دلیل نگاه انتقادی و فضای سیاسی حاکم توقیف شدند. نمایشنامه‌های او نیز بارها با سانسور و ممنوعیت اجرا روبه‌رو شدند. در سال ۱۹۳۰، بولگاکوف در نامه‌ای به استالین، خواستار اجازه‌ی کار آزاد یا خروج از شوروی شد. استالین شخصاً با او تماس گرفت و زمینه‌ی فعالیتش را در تئاتر هنری مسکو فراهم کرد.

بولگاکوف نگارش شاهکار خود، مرشد و مارگاریتا، را از سال ۱۹۲۸ آغاز کرد. او در سال ۱۹۳۰ نسخه‌ی اولیه‌ی رمان را از سر ناامیدی سوزاند، اما بعدها آن را از نو بازنویسی کرد. این رمان مهم‌ترین اثر او به شمار می‌رود. بولگاکوف در ۱۰ مارس ۱۹۴۰ در اثر بیماری کلیوی در مسکو درگذشت. مرشد و مارگاریتا ۲۶ سال پس از مرگ او منتشر شد و به یکی از آثار ماندگار ادبیات قرن بیستم تبدیل شد.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

انتشارات کتابسرای تندیس با ترجمه‌ی مهدی غبرایی، انتشارات خودمونی با ترجمه‌ی زهرا یوسفی‌نیا، انتشارات قاصدک صبا با ترجمه‌ی مهدی افشار، انتشارات ۳۶۰ درجه با ترجمه‌ی مهدی اسدی و... در سال‌های مختلف و با عناوین متفاوت این کتاب را منتشر کرده‌اند.

بخشی از کتاب قلب سگی

«عووووـووـ عوعوعووعوو! آهای، مرا نگاه کنید، من دارم می‌میرم! باد از شکاف زیرِ در برای من مرثیه سرمی‌دهد و من هم همراه آن زوزه می‌کشم. از دست رفتم، نابود شدم! مردک بی‌همه‌چیز با آن کلاه کثیفش، همان آشپز غذاخوری عمومی کارمندان شورای مرکزی اقتصاد مردمی، به من آب جوش پاشید و پهلوی چپم را حسابی سوزاند. عجب آشغالی، تازه پرولتاریا هم هست! خدای بزرگ، چقدر درد می‌کند! آب جوش تا مغز استخوانم را سوزاند. حالا زوزه می‌کشم، زوزه می‌کشم، زوزه می‌کشم، ولی مگر زوزه‌کشیدن کمکی می‌کند؟»