کتاب استاد پترزبورگ

کتاب استاد پترزبورگ (ُThe Master of Petersburg) نوشته جان مکسول کوتسی، روایتی تیره، پرتنش و عمیق از سوگ، گناه و سیاست در شهری مه‌آلود و ملتهب است. داستان در پترزبورگ قرن نوزدهم می‌گذرد و سرگذشت فیودور میخایلوویچ، نویسنده‌ای روس را دنبال می‌کند که برای پی‌گیری مرگ مشکوک پسرش پاول به این شهر بازگشته است. او که بین اتاق کرایه‌ای پسر، گورستان، اداره‌ی پلیس و دوستان پسرش سرگردان است با گذشته و حال خود نیز روبه‌رو می‌شود. نشر ماهی این رمان را با ترجمه محمدرضا ترک تتاری منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب استاد پترزبورگ

کتاب استاد پترزبورگ رمانی فلسفی و روان‌شناختی از جان مکسول کوتسی است. داستان این رمان در سال ۱۸۶۹ جریان دارد و روایتی تخیلی از زندگی داستایفسکی را به تصویر می‌کشد. در این داستان، نویسنده‌ای روس به نام فیودور میخایلوویچ، پس از دریافت خبر مرگ ناگهانی و مشکوک پسرخوانده‌اش، پاول، مخفیانه از درسدن به سن پترزبورگ بازمی‌گردد. او در تلاش برای درک علت مرگ پسرش، درگیر فضایی تیره و خفقان‌آور می‌شود و در این مسیر با صاحب‌خانه‌ی اتاق پسرش و همچنین نچایف، رهبر رادیکال و آنارشیست یک گروه زیرزمینی که پاول نیز به آن وابسته بوده، مواجه می‌شود.

کوتسی، استاد پترزبورگ را با الهام از بخش‌های واقعی زندگی داستایفسکی و ایده‌ی رمان جن‌زدگان (یا شیاطین) او پی‌ریزی کرده است. رمان، تقابل میان نسل‌ها، سوگواری، ماهیت خلاقیت ادبی و چالش‌های سیاسی‌فلسفی را پی می‌گیرد. کوتسی در این اثر به واکاوی عمیق در روان انسانِ سوگوار می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه فیودور میخایلوویچ در میان اندوه شخصی خود و آشوب‌های سیاسی روسیه‌ی تزاری گرفتار شده است.

این رمان در لایه‌های مختلف، هم راوی سوگ یک پدر است و هم پرتره‌ای از شهری که در آستانه‌ی انفجار ایستاده. ذهن فیودور میخایلوویچ میان رؤیا، کابوس، خاطره و تحلیل سیاسی در نوسان است؛ از رؤیای شناکردن در اعماق آب با پیکر پاول گرفته تا بحث‌هایش با سربازرس پلیس درباره‌ی نچایفیسم، شیطان، بعل و نسبت ادبیات و جنایت.

رمان به نقد رادیکالیسم کور، نیهیلیسم و استبداد نیز می‌پردازد و همزمان، فرایند تبدیل شدن درد و فاجعه‌ی شخصی به هنر و ادبیات را در ذهن نویسنده کالبدشکافی می‌کند. سبک روایی تاریک، منسجم و فضاسازی سرد و کابوس‌وار کتاب، بازتابی از فضای آثار خود داستایفسکی است و توانسته تحسین منتقدان ادبی را برای به تصویر کشیدن تضاد میان تعهد اخلاقی و انگیزه هنری به همراه داشته باشد.

خلاصه داستان استاد پترزبورگ

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

کتاب استاد پترزبورگ داستان نویسنده‌ای روس به نام فیودور میخایلوویچ است که پس از مرگ مشکوک پسرخوانده‌اش پاول، با نام جعلی به پترزبورگ می‌آید. او اتاقی را که پاول در آن زندگی می‌کرد کرایه می‌کند، در وسایلش می‌گردد، بوی کت‌وشلوار سفید او را به سینه می‌کشد و میان سوگ، خشم و احساس گناه دست‌وپا می‌زند.

فیودور میخایلوویچ به گورستان می‌رود، بر خاک تازه‌ی پاول می‌افتد و در ذهنش مدام لحظه‌ی سقوط او را بازسازی می‌کند. در اداره‌ی پلیس با سربازرس ماکسیمف روبه‌رو می‌شود و می‌فهمد در میان کاغذهای پاول سیاهه‌ای از اسامی برای ترور و داستانی درباره‌ی قتل یک ارباب زمیندار پیدا شده است. گفت‌وگوهای او با آنا سرگیونا و ماتریونا، صاحب‌خانه‌ی پسرش و دخترش، مرز میان عشق پدرانه، حسادت، میل، سیاست و جنون را به‌تدریج کمرنگ می‌کند.

چرا باید کتاب استاد پترزبورگ را بخوانیم؟

خواندن این داستان فرصتی است برای همراهی با ذهنی آشفته و تیزبین که همزمان درگیر سوگ شخصی و فهم خشونت سیاسی است. این کتاب از خلال صحنه‌های محدود و گفت‌وگوهای فشرده، رابطه‌ی پدر و پسر، کشش جوانان به جنبش‌های رادیکال و نقش ادبیات در مواجهه با شر را به‌ گونه‌ای عینی و ملموس پیش چشم می‌آورد.

خواندن کتاب استاد پترزبورگ را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

استاد پترزبورگ به دوستداران ادبیات پست‌مدرن و به کسانی پیشنهاد می‌شود که به رمان‌های تیره و شهری و داستان‌هایی درباره‌ی سوگ، گناه و سیاست علاقه‌مندند. همچنین به خوانندگان مشتاق ادبیات روسیه و تاریخ اندیشه‌ی انقلابی توصیه می‌شود.

درباره جان مکسول کوتسی

جی. ام. کوتسی (J. M. Coetzee) (متولد سال ۱۹۴۰)، نویسنده، جستارنویس، زبان‌شناس و مترجم اهل آفریقای جنوبی است که در سال ۲۰۰۳ موفق به دریافت جایزه‌ی نوبل ادبیات شد. او تحصیلات کارشناسی خود را در رشته‌های ریاضیات و ادبیات انگلیسی در دانشگاه کیپ‌تاون به پایان رساند و سپس در بریتانیا به عنوان برنامه‌نویس رایانه مشغول به کار شد؛ دورانی که مبنای سرایش کتاب‌های خودزندگی‌نامه‌ای او نظیر «دوران کودکی» و «جوانی» قرار گرفت. کوتسی بعد از گرفتن دکترایش در آمریکا، استاد ایالتی نیویورک شد ولی در اعتراض به جنگ ویتنام این کشور را ترک کرد و به کشورش بازگشت و استاد دانشگاه کیپ‌تاون شد. کوتسی نخستین نویسنده‌ای است که دو بار جایزه‌ی بوکر را برای رمان‌های «زندگی و زمانه‌ی مایکل ک» و «رسوایی» دریافت کرده است.

جوایز و افتخارات کتاب استاد پترزبورگ

• برنده‌ی جایزه‌ی ادبی Irish Times (سال ۱۹۹۵)
• برنده‌ی جایزه‌ی Commonwealth Writers (سال ۱۹۹۵)
• برنده‌ی جایزه‌ی Premio Mondello (سال ۱۹۹۴)

بخشی از کتاب استاد پترزبورگ

«اکتبر ۱۸۶۹. درشکه‌ای به‌آرامی از خیابانی در حوالی میدان سِنایا۱ و بازار دستفروشان پترزبورگ می‌گذرد. درشکه‌چی روبه‌روی ساختمان استیجاری بلندی افسار اسب را می‌کشد.

مسافر با تردید ساختمان را ورانداز می‌کند و می‌پرسد: "مطمئنید همین‌جاست؟"

"همان آدرسی است که خودتان گفتید. خیابان اسوِچنوی۲، شمارهٔ ۶۳."

مسافر پیاده می‌شود. مردی است ریشو و جاافتاده، با شانه‌های خمیده، پیشانی بلند و ابروهای پرپشتی که به او حالتی خودآگاه و به‌خودمشغول می‌بخشد.

کت وشلوار تیره و کم وبیش ازمدافتاده‌ای به تن دارد.

به درشکه‌چی می‌گوید: "منتظرم بمانید."

خانه‌های قدیمی‌تر محله، در پس نماهای ازریخت‌افتاده و پوسته‌پوسته‌شده‌شان، هنوز اندکی از شکوه خود را حفظ کرده‌اند، گرچه حالا دیگر بیش‌ترشان به اتاق‌های کرایه‌ای کارمندان، دانشجویان و کارگران بدل شده‌اند. در فاصلهٔ بین این خانه‌ها و گهگاه چسبیده به آن‌ها، خانه‌های چوبی زهواردرفتهٔ دو و گاه حتی سه‌طبقه‌ای برپا شده‌اند که آلونک‌ها و اتاق‌هایشان محل سکونت مفلوک‌ترین اهالی محله است.

شمارهٔ ۶۳ یکی از همین ساختمان‌های قدیمی‌تر محله است که سازه‌های چوبی از هر دو سو آن را دربرگرفته‌اند. درواقع، تیروتخته‌ها و شمع‌بندهای این سازه‌ها ساختمان را به محاصرهٔ خود درآورده و انگار گلویش را فشرده‌اند. پرنده‌ها در فضای خالی میان این تیروتخته‌ها لانه کرده و نمای ساختمان را از فضولات خود بی‌نصیب نگذاشته‌اند.»