کتاب چهارده مقاله در ادبیات، اجتماع، فلسفه و اقتصاد

کتاب چهارده مقاله در ادبیات، اجتماع، فلسفه و اقتصاد نوشتهٔ محمدعلی همایون کاتوزیان است و نشر مرکز آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب چهارده مقاله در ادبیات، اجتماع، فلسفه و اقتصاد

همایون کاتوزیان، مدرس اقتصاد در دانشگاه آکسفورد انگلستان، پژوهشگری است جامع‌الاطراف که به‌ویژه در حوزه‌ٔ تاریخ و جامعه‌ٔ ایران افق‌های نظری تازه‌ای را گشوده است.

رد الگوی اروپامحور «برده‌داری‌ـ ‌فئودالیسم‌ـ‌کاپیتالیسم» در بررسی تحولات تاریخی ایران، مشکلات توسعه‌ٔ سیاسی کشور، «سوسیالیسم ایرانی»، نسبت دموکراسی و توسعه‌ٔ اقتصادی، بررسی نقش نفت، و نکاتی پیرامون رشد جمعیت به علاوه‌ٔ جستارهایی درباره‌ٔ جمال‌زاده،‌ مارکز، شعر و فلسفه از‌جمله پژوهش‌های نویسنده‌اند که در این دفتر گرد آمده است.

خواندن کتاب چهارده مقاله در ادبیات، اجتماع، فلسفه و اقتصاد را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران رشته‌های ادبیات، جامعه‌شناسی، فلسفه و اقتصاد پیشنهاد می‌کنیم.

درباره محمدعلی همایون کاتوزیان

محمدعلی همایون کاتوزیان در ۲۶ آبان ۱۳۲۱ در تهران به دنیا آمد. در ایران او را به نام «همایون کاتوزیان» و در خارج از ایران با نام «هما کاتوزیان» نیز می‌شناسند. او اقتصاددان، تاریخ‌نگار، کاوشگر علوم سیاسی و منتقد ادبی است. زمینهٔ تحقیق موردعلاقهٔ او مسائل مربوط به ایران است. تحصیلات رسمی دانشگاهی کاتوزیان در اقتصاد و جامعه‌شناسی است. او به‌طور هم‌زمان مطالعاتش را در زمینهٔ تاریخ و ادبیات ایران تا سطح پیشرفتهٔ آکادمیک ادامه داده است. نتایج این مطالعات را می‌توان در تنوع آثار چاپ‌شده از او دید. او بیش از ۷ کتاب در زمینهٔ تاریخ و ادبیات ایران به زبان انگلیسی به چاپ رسانده است. همایون کاتوزیان نسبت به اروپامحوری در تاریخ‌نگاری ایرانی انتقاد داشته و نشریه‌ای نیز تحت‌عنوان «نظریهٔ کوتاه‌مدت‌بودن جامعهٔ ایران» ارائه کرده است. برخی از کتاب‌ها او به قرار زیر هستند:

«سعدی، شاعر عشق و زندگی»، «جمالزاده و ادبیات او»، «گفت‌وگو درباره عقلانیت و نوگرایی»، «هشت مقاله در تاریخ و ادب معاصر»، «صادق هدایت و مرگ نویسنده»، «تضاد دولت و ملت»، «نقدی بر بوف کور هدایت» و «مصدق و مبارزه برای قدرت در ایران».

بخشی از کتاب چهارده مقاله در ادبیات، اجتماع، فلسفه و اقتصاد

«درباره جمال‌زاده هنوز گفتنی خیلی زیاد است، و سال‌ها پس از آن که این عروس هزار داماد هم ما و هم او را طلاق گوید بازهم درباره او حرف و سخن خواهند داشت، و بازهم درباره کار و زندگی‌اش اکتشافات ریز و درشت خواهند کرد. و این ظاهراً عجیب می‌نماید، چون او بزودی صد و یک سالش می‌شود، و در هفتاد و چند سالی که نام و نوشته‌ها و کارهای دیگرش مطرح بوده می‌باید وقت کافی برای «کشف کردن» او ــ برای گفتن و نوشتن و هو کردن درباره او ــ بوده باشد.

درست است که ــ برخلاف اروپا و آمریکا ــ در ایران رسم نیست که زندگی‌نامه نویسندگان و شاعران و روشنفکران و سیاستمداران و دیگر مردان و زنان نامی را ــ گاهی چندبار ــ در زمان حیات خود ایشان بنویسند؛ و این دلایلی دارد که برخی از آن در آنچه در این مقاله خواهد آمد مستتر خواهد بود. امّا ما معمولا درباره کار این نویسنده و آن نامدار کم چیز نمی‌نویسیم. و درباره جمال‌زاده هم نوشته‌ایم ــ امّا بسیار کم. یعنی ــ جز بد و بیراهی که گاه گاه از سر بدذاتی یا بر اثر آرمان‌گرایی این و آن نصیب او شده ــ رویهمرفته خلاصه آنچه درباره جمال‌زاده در تواریخ معاصر مسطور است این است که او پیشتاز قصّه‌نویسی معاصر است، و مجموعه داستان‌های کوچک یکی بود یکی نبود در نوع خودش شاهکاری بود؛ ولی آنچه او پس از این نوشت ارزش چندانی نداشت، و جمال‌زاده ــ به یک معنا ــ در اوان شیرخوارگی ادبی خود به جوار حق پیوست ــ و شاید حتّی پیش از آن دوران سقط جنین شد.

یک مشکل جمال‌زاده این است که هنوز زنده است و عمری طولانی و با عزّت کرده، و اگرچه نه ارثی برده نه مالی خورده نه دستش به سوی این و آن دولت و شخصیت دراز بوده، خوش زیسته و خوش نشسته و خوش خاسته ــ و نه نوکری کسی را کرده نه با کسی درافتاده. امّا این تمام داستان نیست چون خیلی‌ها از خیلی از این جهات از جمال‌زاده پیش‌تر (یا پس‌تر) بوده‌اند و هستند که، اگر نه شهرت، دست کم وجاهتشان در میان خاصّ و عام از جمال‌زاده بیشتر بوده و هست. من نمی‌گویم که ما از امروز جمال‌زاده را به لقب «استاد» ملقّب کنیم، امّا آیا جالب نیست که هر اندیشمند و دانش‌پژوه و هنروری را که جماعتی می‌پسندند به این عنوان ــ که در نتیجه ارزش چندانی برای آن نمانده است ــ معنون می‌کنند، یا پیش از القاب «پروفسور» و «دکتر» و «آیت‌الله» یک طومار لغت در وصف بیمانندی آن بزرگوار می‌آورند؟»