کتاب مقدمه کیمبریج بر میشل فوکو

کتاب مقدمه کیمبریج بر میشل فوکو نوشتهٔ لیسا دانینگ و ترجمهٔ قاسم مومنی است. انتشارات علمی و فرهنگی این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی حاوی شرحی بر زندگی و آثار «میشل فوکو»، فیلسوف قرن بیستم.

درباره کتاب مقدمه کیمبریج بر میشل فوکو

پُل میشِل فوکو در ۱۵ اکتبر ۱۹۲۶ به دنیا آمد و در ۲۴ ژوئن ۱۹۸۴ درگذشت. او فیلسوف، تبارشناس و متفکری فرانسوی بود. میشل فوکو صاحب کرسی «تاریخ نظام‌های فکری» در کالج دو فرانس بود و در دانشگاه ایالتی نیویورک در بوفالو و دانشگاه کالیفرنیای برکلی تدریس کرد. او به‌خاطر نظریات عمیق و دیدگاه انقلابی دربارهٔ جامعه، سیاست و تاریخ از سرشناس‌ترین متفکران قرن بیستم محسوب می‌شود. نویسنده در کتاب مقدمه کیمبریج بر میشل فوکو (The Cambridge Introduction to Michel Foucault) زندگی، زمینه‌ها آثار این فیلسوف قرن ۲۰ را بیان کرده است. مطالعۀ آثار میشل فوکو از ضروریات دانشجویان رشته‌های ادبیات، تاریخ، جامعه‌شناسی و مطالعات فرهنگی است. نوشته‌های او دربارۀ نهادهای پزشکی و روان‌پزشکی، تاریخ نظام‌های دانش، ادبیات و نظریۀ ادبی، جرم‌شناسی و نهادهای حبس و تأدیب، و جنسیت تأثیری جدی بر حوزه‌های علوم انسانی و اجتماعی گذاشته است. این کتاب مقدمه‌ای است برای آشنایی دانشجویان این رشته‌ها با فوکو و آثارش. مهم‌ترین مفاهیم اندیشۀ فوکو ازجمله ذهنیت، گفتمان و قدرت و مشکلات ناشی از ترجمۀ آثار او به زبان‌های دیگر در اثر حاضر به‌خوبی معرفی شده است. لیسا دانینگ، نویسندهٔ این اثر مدرس رشتۀ گفتمان‌های فرانسوی جنسیت و مدیر مرکز مطالعات بین‌رشته‌ای جنسی و جنسیتی در دانشگاه «اِکستر» است.

خواندن کتاب مقدمه کیمبریج بر میشل فوکو را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دانشجویان جامعه‌شناسی و علاقه‌مندان به فلسفهٔ مدرن پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب مقدمه کیمبریج بر میشل فوکو

«فوکو حین بررسی کاربرد بدن در سازوکارهای انضباطی و آماده‌سازی آن برای کاربری، مشخصاً به نحوۀ اِعمال کنترل بر بدن می‌پردازد؛ نه‌فقط کنترل کلی بدن، بلکه دقیقاً نحوۀ تعیین حدومرز حرکات، احساسات و طرز قرارگیری آن. تمام این موارد باید به مفیدترین و اقتصادی‌ترین شکل ممکن برسد. شکل‌گیری شیوه‌های اِعمال کنترل بر بدن محصول اجباری انعطاف‌ناپذیر و ثابت بر آن بود؛ نه در قالب شیوه‌های برده‌داری یا فئودالیسم، بلکه با شیوه‌های نامحسوس قدرت مدرن که در کل کتاب نظارت و تنبیه بررسی می‌شود. قدرت مدرن بدن‌هایی تولید می‌کند که هرچه مطیع‌تر باشند، مفیدترند. در اینجا روش فوکو به مارکس نزدیک می‌شود و خود او بعدها در جای دیگری از کتاب به این نکته اشاره می‌کند: بدن‌های تربیت‌پذیرِ مدرن نیروی کار سرمایه‌داری‌اند و زندان، مدرسه و پادگان کارخانه‌هایی‌اند که زندانیان، کودکان دبستانی و سربازان را به همین منظور شکل می‌دهند و تربیت می‌کنند. «کالبدشناسی سیاسی» برای اِعمال قدرت، میان توانایی‌های بدن و «قابلیت» آن فرق می‌گذارد و دومی را به‌دلیل فواید اقتصادی‌اش ترویج و پرورش می‌دهد. در تحلیل کلاسیک مارکس، این همان باخودبیگانه کردن کارگر و تبدیل کردن آن به ابزار تولید است؛ هرچند تفاوت فوکو با مارکس در این است که سازوکارهای قدرت را متکثر و خدعه‌آمیز می‌داند: قدرت همان قدر که (یا بیش از آنکه) به‌سانِ نیرویی سرکوبگر به‌وضوح از بیرون اِعمال می‌شود (مثلاً از جانب بورژوازی و نهادهای فراگیر سرمایه‌داری)، از نقاط متکثر و از درون سوژۀ تربیت‌شده نشئت می‌گیرد. بر این اساس، انقلاب یا براندازی ابزاری مناسب یا بسنده برای مقاومت در برابر تکنیک‌های کنترل در مدرنیته نیست.

فوکو در ادامه با ذکر دقیق جزئیات، شیوه‌های گسترش و عملکرد جوامع بدن‌های تربیت‌پذیر را توصیف می‌کند. نخست به مقولۀ «هنر توزیع‌ها» می‌پردازد (SP, p. ۱۶۶)؛ یعنی «کالبدشناسی سیاسی» با چه شیوه‌هایی بدن‌های تربیت‌پذیر را در مکان‌ها توزیع می‌کند: ۱. حصار: محصور و توقیف کردن مثلاً در زندان و پادگان؛ ۲. شبکه‌بندی: استفادۀ ظریف‌تری از فضا که نمود کم‌رنگ‌تری از حصارکشی دارد و افراد را تقسیم‌بندی و از هم جدا می‌کند تا از هم‌بستگی یا اجتماع آن‌ها (که به ضرر نظم تمام می‌شود) پیشگیری کند؛ ۳. مکان‌های کارکردی: معماری فضاها بر اساس کاربری آن‌ها و منحصر کردن استفاده‌شان به کارکردی خاص؛ ۴. ردیف: چینش سوژه‌ها در یک نظام در قالب طبقه، گروه و سلسله‌مراتب، یعنی طبقه‌بندی در فضا. فوکو برای نقش فضا، جغرافی و معماری در ایجاد بدن‌های تربیت‌پذیر و کنترل آن‌ها نقش بسیاری قائل است و بررسی‌های او در این زمینه بر پژوهش‌های جغرافیای اجتماعی بسیار تأثیر گذاشته است.»