کتاب بنویس من زن عرب نیستم

کتاب بنویس من زن عرب نیستم، نوشته زنان نویسنده‌ی عرب و ترجمه سمیه آقاجانی، مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه زنان عرب از کشورهای مختلف است که نشر ماهی در سال ۱۳۹۸ آن را منتشر کرده است و در سال ۱۴۰۴ به چاپ پنجم رسیده است. در این کتاب، صداهای گوناگون زنانی از لبنان، سوریه، مصر، تونس، عراق و کویت کنار هم قرار گرفته‌ و هرکدام از تجربه‌ی زیسته‌ی خود از جنگ، مهاجرت، سنت، عشق، خشونت و تنهایی سخن گفته‌اند. مترجم در پیش‌گفتار توضیح داده است که چگونه این داستان‌ها از دل ادبیات معاصر عرب و به‌ویژه موج داستان‌نویسی زنان برآمده‌اند و چه نسبتی با ادبیات مهاجرت و ادبیات اعتراض دارند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بنویس من زن عرب نیستم

کتاب بنویس من زن عرب نیستم مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه از نویسندگان زن عرب است. مترجم در پیش‌گفتار توضیح داده است که از میانه‌ی سده‌ی بیستم، زنان عرب بیشتر به نوشتن روی آورده‌اند و ابتدا به زندگی‌نامه‌ی خودنوشت نزدیک شده‌اند و بعد به‌تدریج به داستان‌نویسی پیچیده‌تر و چندلایه رسیده‌اند. در این کتاب، داستان‌هایی از نویسندگانی چون غاده السمان، حنان الشیخ، هدی برکات، رضوی عاشور، عالیه ممدوح، لیلی عثمان، هیفاء بیطار، آمال مختار و علویه صبح گرد آمده است.

کتاب بنویس من زن عرب نیستم با کنارهم‌گذاشتن صداهای زنانی از لبنان، سوریه، مصر، تونس، عراق و کویت، تصویری متنوع از جهان زنان عرب ارائه کرده است؛ جهانی که در آن جنگ داخلی لبنان، مهاجرت به فرانسه و افریقا، زندگی در شهرهایی چون بیروت و قاهره و کویت و کشمکش میان سنت و مدرنیته در هم تنیده شده‌ است.

مترجم پیش از هر داستان، در چند سطر نویسنده و کارنامه‌ی ادبی او را معرفی کرده است تا خواننده بتواند هر متن را در زمینه‌ی فکری و تاریخی خودش ببیند. در کتاب بنویس من زن عرب نیستم درون‌مایه‌هایی مانند زندگی تهی از ارزش‌های انسانی زن عرب، موقعیت زن عرب در مقایسه‌ با زن فرانسوی، قتل‌های ناموسی، حق مادری، طلاق، خشونت خانگی، مهاجرت و تبعید و همچنین نگاه مردانه‌ی سنتی به زن، بارها و از زاویه‌های مختلف طرح شده است. بسیاری از داستان‌ها در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ قرن بیستم می‌گذرند و فضای سیاسی و اجتماعی آن دوره را در پس‌زمینه بازتاب می‌دهند، اما تمرکز اصلی بر تجربه‌ی فردی و عاطفی زنان است؛ زنانی که میان عشق، بدن، قانون، مذهب، خانواده و رؤیای آزادی گرفتار شده‌اند.

خلاصه داستان بنویس من زن عرب نیستم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

در کتاب بنویس من زن عرب نیستم، هر داستان از زاویه‌ای تازه به تجربه‌ی زن عرب نزدیک شده است. در داستان بنویس من زن عرب نیستم، راوی زنی تبعیدی در پاریس است که با ارواح مردگان و زنده‌ها زندگی می‌کند و شبی خدمتکار فرانسوی‌ـ‌عرب‌تبارش، زکیه/ گلوریا، هراسان از «روحی» که در آپارتمانش می‌چرخد به او پناه می‌آورد. گفت‌وگوی این دو زنْ لایه‌لایه تناقض‌های هویتی، تبعیض‌های حقوقی، خشونت خانگی، ازدواج اجباری، رؤیای فرانسوی‌شدن و هم‌زمان کشش به ریشه‌های عربی را آشکار می‌کند.

دیگر داستان‌های کتاب نیز به مسائلی مانند قتل ناموسی، سلب حق مادری، طلاق، فرسودگی زنان در ساختارهای پدرسالار و نیز تجربه‌ی جنگ و مهاجرت می‌پردازند. مردان نیز در این جهان گاه عاشق، گاه شکنجه‌گر، گاه تبعیدی و گاه قربانی‌اند، اما محور داستان‌ها بدن و صدای زن است؛ زنی که در پسِ «زن عرب‌بودن» و «زن‌بودن» در جهان معاصر، مدام در حال چانه‌زدن با قانون، خانواده و خاطره است.

چرا باید کتاب بنویس من زن عرب نیستم را بخوانیم؟

کتاب بنویس من زن عرب نیستم امکان ورود به جهان ذهنی زنانی را فراهم کرده است که هم‌زمان با جنگ، تبعید، فقر، عشق و خشونت دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این مجموعه هم تصویری از ادبیات معاصر عرب به‌ دست می‌دهد و هم نشان می‌دهد چگونه هویت، جنسیت و مهاجرت در زندگی روزمره‌ی زنان به هم گره می‌خورند. خواندن این کتاب فرصتی برای دیدن شباهت‌ها و تفاوت‌های تجربه‌ی زنان در جوامع عربی و جامعه‌ی فارسی‌زبان است.

خواندن کتاب بنویس من زن عرب نیستم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب بنویس من زن عرب نیستم به کسانی پیشنهاد می‌شود که به ادبیات معاصر خاورمیانه، مطالعات زنان، مسئله‌ی مهاجرت و تبعید و نیز روایت‌های چندصدایی از زندگی روزمره علاقه‌مند هستند. دانشجویان ادبیات، علوم اجتماعی و مطالعات جنسیت نیز می‌توانند از این مجموعه برای شناخت بهتر ادبیات زنان عرب بهره ببرند.

درباره غاده السمان

غاده السمان یکی از برجسته‌ترین نویسندگان زن عرب است که از دهه شصت قرن بیستم دست به قلم برده است. او در سال ۱۹۴۲ به دنیا آمده و تاکنون بیش از چهل رمان، دیوان شعر، مجموعه داستان و مقاله به چاپ رسانده است. دو داستان پیش‌رو را از مجموعه داستان ماه چهارگوش (القمر المربع) برگزیده‌ام. این کتاب نخستین‌بار در سال ۱۹۹۴ چاپ شده است.

درباره زندگی و آثار غاده السمان بیشتر بخوانید.

بخشی از کتاب بنویس من زن عرب نیستم

«سخت جا خورده که چرا سروکلهٔ یک روح در خانهٔ او پیدا شده است. به گمانش ارواح فقط به سراغ کاخ‌های قدیمی و آدم‌های کله‌گنده می‌روند. بهش نگفتم که ادبیات و سینمای امریکا و تلویزیون این اراجیف را سرهم می‌کنند و به خورد مردم می‌دهند که ارواح از یک نژاد و یک طبقهٔ اجتماعی خاص هستند، انگار فقط پولدارها و ملکه‌ها و نجیب‌زاده‌ها روح دارند نه آدم‌های معمولی. وقت مناسبی نبود، وگرنه دربارهٔ ارواحی که در چادر هم زندگی می‌کنند برایش سخنرانی می‌کردم.»