کتاب دانش منطق

تعریف، در اینکه با این شیوه برابر ایستاده را به مفهومش باز می‌گرداند، بیرون بودگیش را می‌زداید، که برای وجود الزامی است، تعریف از آنچه به مفهوم در واقعیت پذیریش افزوده شده است، تجرید می‌کند؛ از این طریق مفهوم اولاً به ایده ثانیا به وجود بیرونی تبلور می‌یابد. توصیفبرای تصور است و این محتوای گسترده‌تر متعلق به واقعیت را تقبل می‌کند. لیکن تعریف این غنایِ تعین‌هایِ چندگانه اینجا بودنِ مشاهده شده را به ساده‌ترین راناها تحویل می‌کند؛ شکلِ این عنصرهای ساده و چگونگی تعین‌شان در برابر یک‌دیگر درون مفهوم گنجانیده است.

الف. ب ـ مقیاس به عنوان مجموعه نسبت‌های مقیاس ۱. هرگاه چیزی که با دیگری متحد است و به همین ترتیب این امر دیگر، که تنها از طریق کیفیت ساده متعین شده است، احتمالاً آن باشد، که هست، پس احتمالاً آنها در این ترکیب شدن تنها خود را برمی‌دارند. امّا، چیزی که نسبتِ مقیاسیِ درون خود است، خودایستا است، لیکن از این طریق در عین حال اتحادپذیر با چنین امر خودایستایی است؛ به این ترتیب که او در این یکی بودگی برداشته شده است، خود را از طریق تقرر بی‌تفاوت و کمّی‌اش نگاه می‌دارد و همزمان خود را به مثابه رانای ویژگی یابنده یک نسبتِ مقیاسی نوین وضعیت می‌دهد. کیفیتش در امر کمّی استتار شده است؛ به این وسیله این کیفیت هم در برابر مقیاس دیگر بی‌تفاوت است، هم در مقیاس دیگر، در مقیاس نو ساخته، تداوم می‌یابد؛ نمایِ مقیاسِ جدید به‌شخصه یک مقدار است؛ معین بودگی بیرونی خود را به مثابه بی‌تفاوتی در این امر نمایان می‌سازد، که یکچیز به ویژه متعین با مقیاس‌های دیگر از همین نوع، در نوعی یکسان از خنثی‌سازی‌هایِ نسبت‌هایِ مقیاسیِ دوجانبه داخل می‌گردد؛ امر اختصاصی ویژه‌اش در تنها یک مقیاس، مقیاس ساخته شده از او و دیگری تبیین نمی‌یابد.

این نظریه برای خویش باید سطحی خوانده شود، زیرا سطحی بودن در این نهفته است، که امور مختلف با برکنار ساختن موردهای اختلاف، یکسان قلمداد گردند.

ساده‌اندیشانه است، که از مقیاس سنج طبیعی چیزها سخن رانده شود. به هر صورت یک مقیاس سنج عمومی تنها می‌باید برای مقایسه بیرونی به خدمت گرفته شود؛ پس

مقیاس به رابطه‌ای از مقیاس‌هایی تعینِ یافته است، که کیفیتِ یکچیزهای متمایز و خودایستا، یا مصطلح‌تر، شیئی‌ها را تشکیل می‌دهد. نسبت‌هایِ هم اکنون بررسی شده به کیفیت‌هایِ مجرد نظیر مکان و زمان تعلق دارد، آنچه در ادامه مورد بررسی قرار می‌گیرد، وزن مخصوص و خصلت‌هایِ شیمیایی است، مثال‌هایی که تعین‌هایِ موجودیت‌های مادّی هستند.

ثانیا به مثابه وضعیت یابنده با دیگران، یک ویژگی یافتنِ کمّی، برداشتنِ مقدارِ بی‌تفاوت، می‌گردد. با این روال، این مقیاس یک قاعده است و حاوی هر دوی راناهای مقیاس به صورت متمایز است، به واقع معین‌بودگی در خود باشنده کمّی و مقدار بیرونی. لیکن این دو رویه در این تمایز به کمیت‌ها مبدل می‌گردند و قاعده به نسبت آنها مبدل می‌شود؛ از این رو مقیاس بیان‌کننده: ثالثا آن نسبتِ کمیت‌هایی است، که ابتدا دارای یک مقیاس هستند، که لیکن خود را فراتر به یک تمایز در مقیاس‌ها درون خود ویژگی می‌دهد.

مثلاً پیوندهای اکسیژن و ازت به اکسیدهای نیتروژن و اسیدنیتریک‌های مختلف منجر می‌گردد، که تنها در نسبت‌هایِ کمّی معینی از مخلوط ظاهر می‌گردند و به طور ماهوی کیفیت‌های مختلفی دارند، به طوری که در نسبت‌های مخلوطِ بینابینی هیچ پیوندی از وجودهای ویژه انجام نمی‌پذیرد. ـ مثلاً اکسیدهای فلزی، اکسیدهای سرب در نقطه‌هایِ کمّیِ معینی از فرآیند اکسیده شدن تولید می‌گردند و از نظر رنگ و سایر کیفیت‌ها از یکدیگر متمایز هستند. آنها به تدریج به یکدیگر متحول نمی‌شوند، نسبت‌هایِ قرار یافته در بین آن گره‌ها، اینجا بودن خنثی یا ویژه‌ای را عرضه نمی‌دارند. بدون پشت‌سرگذاردن مرحله‌های بینابینی یک پیوند ویژه ظهور می‌نماید، که بر نسبتی مقیاسی استوار است و کیفیتی مخصوص به خود دارد. ـ یا آب با تغییر دما تنها صرفا بیشتر یا کمتر گرم نمی‌شود، بلکه از حالت‌های انجماد، مایع قابل چکیدن و مایع کشش‌پذیر عبور می‌کند؛ این حالت‌های مختلف به تدریج ظاهر نمی‌شوند، بلکه درست ترقی تدریجی صرفِ تغییر دما از طریق این نقطه‌ها به یکباره قطع می‌گردد و ممانعت می‌شود و ظهور یک حالت دیگر، یک جهش است. ـ هر زایش یا مرگی به جای تدریجی بودگیِ متداوم بیشتر نوعی انقطاع تدریجی بودگی و جهش متکی بر تغییر کمّی به کیفی است.

به این سبب جُستن و مستند کردن علت، که قیاس عقلی به طور عمدهبر آن مبتنی است، نوعی سردرگُمی بی‌پایان است، که حاوی هیچ تعین نهایی نیست؛ همه کس و هرکس می‌تواند یک یا چند علت مناسب ارائه کند. همان‌گونه که امر در تقابل نهاده‌اش می‌تواند انبوهی از علت‌ها را عرضه بدارد، بدون آنکه از آنها چیزی منتج گردد. آنچه «سقراط» و «افلاطون» «سفسطه» می‌نامند، چیزی جز قیاس عقلی از علت‌ها نیست؛ افلاطون بررسی ایده، یعنی؛ بررسی مطلبِ در خود و برای خود به‌شخصه را، یعنی، در مفهوم مطلب را با حکم عقلایی در تقابل می‌نهد. علت‌ها تنها از تعین‌های محتواییِ نسبت‌ها و بازنگرش‌های اساسی اخذ می‌گردند، که هرمطلبی و به همچنین درست عکس آن، و بسیاری از آنها را در بر می‌گیرد؛ آنها در شکلِ بودش‌مندیشان هریک به مانند دیگری صدق می‌کنند، از آنجا که هریک، کلِ حیطه مطلب را نمی‌پوشانند، علت، یک طرفه است، که رویه‌های ویژه دیگرش دوباره علت‌هایِ ویژه دارند و از میان آنها هیچ یک مطلب را ـ که گره‌خوردگی آنها را تشکیل می‌دهد و همه را در بر می‌گیرد ـ به طور کامل ادا نمی‌کنند. هیچ یک علت مکفی، یعنی؛ مفهوم نیست.

ج. ث. تکوین مطلب در وجود

لیکن در روح، زندگی بعضا در برابر روح قرار می‌گیرد و بعضا با روح یکی نهاده می‌شود و این یکی‌بودگی دوباره توسط روح به صورت ناب زاییده می‌شود. در واقع در کل اینجا زندگی به معنایِ مختص خویش به‌مثابه زندگی طبیعی مفروض می گردد، چه، آنچه زندگیِ روح به‌مثابه روح نامیده می‌شود، خصوصیت روح است، که در برابر زندگیِ صِرف قرار می‌گیرد، همان‌گونه نیز که از طبیعتِ روح صحبت می‌گردد، علی‌رغم آنکه روح امری طبیعی نیست و بیشتر متضادِ طبیعت است. بنابراین زندگی به‌مثابه زندگی برای روح بعضا وسیله است، به این صورت که روح زندگی را رو در روی خود قرار می‌دهد؛ بعضا روح، فرد زیینده است و زندگی جسمش است، بعضا این یکی‌بودگیِ روح با جسمیتِ زیینده‌اش با تکیه بر روح به‌شخصه به‌مثابه ایده‌ال متولد می‌گردد. هیچ‌یک از این رابطه‌های معطوف بر روح به زندگی منطقی مربوط نمی‌گردد و در اینجا نباید زندگی منطقی به‌مثابه وسیله روح، به مثابه تنِ زیینده‌اش یا به مثابه رانای ایده‌ال و زیبایی بررسی گردد. زندگی در هردوی مرتبه‌ها چه زندگی طبیعی باشد و چه زندگی با روح در رابطه قرار گیرد، معین بودگیِ بیرون بودگی‌اش را دارد، در آنجا از طریق از پیش‌نهادگی‌هایش، که پیکریابی‌هایِ دیگر طبیعت است، لیکن در اینجا از طریق مقصودها و فعالیت‌های روح. ایده زندگی برای خود از آن از پیش‌نهادگی‌ها و عینیتِ مشروط‌کننده و همچنین از رابطه معطوف براین ذهنیت رها است.