کتاب پیام نیچه

«پیام نیچه» نوشته منوچهر صانعی دره‌بیدی(-۱۳۲۵)، استاد فلسفه دانشگاه شهید بهشتی است. این کتاب به تحلیل و بازگویی اندیشه‌های فردریش ویلهم نیچه(۱۹۰۰-۱۸۴۴) و جهان‌بینی او می‌پردازد. آیا نیچه پیامی دارد؟ آیا او «پیام‌آور» است؟ نیچه در اندیشه آن بود که راهی نو در فرهنگ بشری بگشاید و دفتری تازه بر تاریخ این فرهنگ بیفزاید. وجه مشترک تاریخِ فرهنگ، تاریخ تعالی «الوهیت» است و نیچه در اندیشه تأسیس الوهیتی جدید است. نوآوری‌های فیلسوفانی چون افلاطون، ارسطو، دکارت، کانت و...، همه در درون تاریخ بوده است؛ اما نیچه بر آن است که از سنت تاریخی گذر کند و فرهنگی تماما متمایز از آنچه در طول حدود سه هزار سال بر زندگی انسان حاکم بوده است، طراحی کند. از این‌رو، او نه تنها پیامبر است (و بهتر است بگوییم پیام‌آور) بلکه پیامش خبر از «بیرون» می‌دهد. نزاع فرهنگی نیچه نه مانند ارسطو از این قبیل است که حرکت متعلّق به ذات ماده است یا خارج از آن، نه مانند دکارت از این دست است که در تفکر باید مقلّد بود یا محقق، و نه مانند کانت از این‌گونه است که عقل کاشف قانون است یا واضع قانون. بلکه او می‌خواهد الگو و قالب تفکری را که این اندیشه‌ها همه در آن می‌گنجد، یک‌جا رها کند و الگوی دیگری برای فرهنگ بیاورد؛ انسانیتی از نوع دیگر با اندیشه و عقلانیتی از نوع دیگر و زندگی و فرهنگی از نوع دیگر. نیچه مانند بیشتر (و شاید همه) فیلسوفان در اندیشه اصلاح کاستی‌های زندگی فرهنگی انسان نیست، بلکه او قصد انقلاب دارد و می‌خواهد اساس و اصلی زندگی انسان را دگرگون کند؛ به‌طوری که فلسفه اخلاقی او، فی‌المثل، مانند فلسفه ارسطو از یک جو آرام برخوردار نیست، بلکه با حالتی پیامبرانه و حتی گاه در لباس مذهبی ظاهر می‌گردد و بی‌دلیل نیست که نیچه در معروف‌ترین کتابش از زبان مصلح دینی ایرانی، زرتشت، سخن می‌گوید. حتی نیچه در فلسفه اخلاقی خود مانند یک انتقامجو و مخرب و نیز مانند یک پیامبر و منادی ظاهر می‌شود.