کتاب دیوان غربی - شرقی

یوهان ولفگانگ گوته (۱۷۴۹-۱۸۳۲) با الهام از حافظ، «دیوان غربی ـ شرقی» را آفرید و به این وسیله میان شرق و غرب پلی بنا کرد و پایه‌گذار ارتباطی دور از تعصب فرهنگی و مذهبی شد. از همین رو است که حافظ و گوته سرچشمه‌های همیشه جوشانِ رابطهٔ فکری و فرهنگی میان ملت‌های ایران و آلمان‌اند؛ سرچشمه‌هایی که هرگز خشک نمی‌شوند. امروز گوته جزو ادیبانی است که آثارشان بیشترین ترجمه را به خود می‌بینند. شعرها، رمان‌ها و به ویژه نمایشنامهٔ «فاوست» او روشنفکرانِ زبانی و فرهنگیِ آگاه را از هر گوشه جهان به خود می‌خوانند. «دیوان غربی-شرقی» در سال ۱۸۱۹ به شکل کنونی منتشر شد و اندیشه‌های بنیادین آن پیوند دادن شرق و غرب، برجسته ساختن فضیلت‌های اقوام این دو پارهٔ جهان و ایجاد تفاهم میان ملت‌ها بود. این اثر مفصل‌ترین دفتر شعر عمر او و همزمان ثمرهٔ تلاش این شاعر آلمانی در راه پایه‌گذاری ادبیات نوجهانی در طلیعهٔ جهانی شدن رابطهٔ ملت‌هاست. دفترهای دوازده‌گانهٔ این دیوان هر کدام در کنار عنوان آلمانی یک عنوان فارسی، یا عربی هم دارند و شاید هم در تنوع، الگوی‌شان نظام سال با ماه‌ها و فصل‌هایش باشد، چرا که مثل فصل‌ها، هر باره یک خویشاوندی و همجواری سه‌گانه در آن‌ها به چشم می‌خورد. مغنی‌نامه، حافظ‌نامه و عشق‌نامه، یعنی سه دفتر اول، بیش از همه از شیوهٔ حافظ تأثیر گرفته‌اند، در پی آن‌ها سه دفتر نظاره‌گری و باریک‌اندیشی، یعنی تفکرنامه، رنج‌نامه و حکمت‌نامه می‌آیند و سپس دفترهای تیمورنامه، زلیخانامه و ساقی‌نامه که پیوستگی‌شان در عمل‌گرایی و پویندگی است و سرانجام مجموعهٔ سه‌گانهٔ آخر، یعنی مَثَل‌نامه، فارسی‌نامه و خُلدنامه با موضوع مشترک دین و ملکوت.