کتاب جین ایر

کتاب جین ایر با نام اصلی Jane Eyre: An Autobiography رمانی است که شارلوت برونته آن را در میانه‌ی قرن ۱۹ منتشر کرد. برونته مجبور بود در آن زمان رمانش را با نام کارر بل (Currer Bell) به چاپ رساند و شاید هرگز تصورش را نمی‌کرد در آغاز قرن بیست‌ویکم نام خودش و کتابش در لیست بهترین رمان‌های انگلیسی بیاید. جین ایر شخصیت اصلی داستان است که زندگی‌اش را از کودکی تا بزرگ‌سالی برای ما بازگو می‌کند و برخی منتقدان باور دارند او با عمیق‌شدن در زوایای روان‌شناختی، معنوی و اخلاقی شخصیتش، پیشگام نویسندگان بزرگی مانند مارسل پروست، جیمز جویس و ویرجینیا وولف شده است. علاوه بر عشق و استقلال که از مضامین اصلی این کتاب است، دوراهی‌های اخلاقی بسیاری در رمان وجود دارد که راوی هم‌زمان با بازگو کردنشان، ذهن مخاطب را به چالش می‌کشد. این رمان را محمدتقی بهرامی حرّان ترجمه کرده و انتشارات جامی آن را به چاپ رسانده است. شما می‌توانید نسخه epub این کتاب را از طاقچه خریداری کنید که نسبت به نسخه‌های pdf آن، تجربه‌ی بهتری در خواندن کتاب الکترونیک است.

درباره کتاب جین ایر اثر شارلوت برونته

جین ایر رمانی اول‌شخص است که در سال ۱۸۴۷ منتشر شد و در چند ژانر دسته‌بندی شده است. نخست، این اثر ادبی را رمانی تربیتی (Bildungsroman) می‌دانند که با نام رمان تکوین شخصیت نیز شناخته می‌شود. در این نوع رمان، شخصیت اصلی داستان گذار خود از کودکی به بزرگ‌سالی را در بستری اجتماعی ترسیم می‌کند و ما می‌توانیم در خلال موقعیت‌های مختلفی که بیرون از او شکل گرفته، ساخته‌شدن هویت فردی جین ایر را مشاهده کنیم. اما جین ایر با کتاب‌های هم‌عصر خود در همین ژانر تفاوت‌هایی دارد. نخست این‌که، شخصیت اصلی داستان یک زن است و این زن در بستر مردسالارانه‌‌ی قرن ۱۹ انگلستان در جستجوی برابری است. به همین دلیل نیز برونته و رمانش را در زمره‌ی فمینیسم اولیه طبقه‌بندی می‌کنند. نکته‌ی مهم دیگر این است که درگیری جین ایر با جامعه‌ی ویکتوریایی، به برابری جنسیتی محدود نمی‌شود و ما شاهد صورت‌های دیگری از تبعیض هستیم که در تلاطم فکری او میان عشق و استقلال و البته اثر طبقه‌ اجتماعی در ازدواج نمایان می‌شود. همچنین این رمان را گوتیک (Gothic fiction) نیز می‌دانند؛ دنیل برت (Daniel S. Burt) می‌گوید برونته عناصر گوتیک این داستان را به صورت سفری معنوی و اخلاقی در درون شخصیت اصلی بازنویسی می‌کند. این عناصر شامل رازی سربسته، عمارتی تاریک، فضای رمزآلود، گذشته‌‌ی پنهان و تنش‌های روانی است. در بسیاری منابع این رمان را رمانی عاشقانه (Romance Novel) می‌دانند، اما عشق که درامای اصلی داستان است نقش مهم دیگری نیز ایفا می‌کند. عشق، آن اتفاقی است که افکار شخصیت اصلی را به چالش می‌کشد و هویتش را با خواسته‌ها و البته بستر اجتماعی‌اش در تقابل قرار می‌دهد و این‌جاست که نقطه‌ی اوج سفر درونی جین ساخته می‌شود. اگرچه بیشتر کتاب به بزرگ‌سالی جین تعلق دارد، اما نمی‌توان از بخش‌های ابتدایی کتاب گذشت که به کودکی او می‌پردازد. شاید مهم‌ترین شالوده‌های شخصیتی جین در همان دوران ساخته می‌شوند؛ جایی که اخلاق و وجدان و البته مذهب و ایمان نقشی محوری ایفا می‌کنند و جین ایر با یکی از مهم‌ترین چالش‌هایش روبه‌روست: تنهایی و انزوا. همین مفاهیم مرکزی است که در بزرگ‌سالیِ شخصیت اصلی، عمق درگیری‌های درونی‌اش را می‌سازد. در نهایت، یکی از تحسین‌شده‌ترین نقاط این رمان دیواری است که برونته از میان خود و خواننده‌ برمی‌دارد. او برای خواننده‌ای فرضی سخن نمی‌گوید و در نقاط عطف داستان ما را مستقیماً شاهد و ناظر و گاه داور وقایع مهم می‌سازد. اگر می‌خواهید این کتاب را بخوانید اما فرصت مطالعه ندارید، کتاب صوتی جین ایر نیز در طاقچه موجود است.

خلاصه‌ی کتاب جین ایر

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

داستان از ده سالگی جین ایر آغاز می‌شود. او در گیتسهد هال (Gateshead Hall) همراه با زن‌دایی و فرزندانش زندگی می‌کند. جین ایر هیچ عشق و محبتی از اعضای خانواده‌ی رید (Reed) نمی‌بیند و ناعادلانه تنبیه می‌شود. در نهایت جین را به مدرسه‌ای خیریه‌ای، بسیار دور از گیتزهد هال می‌فرستند که آغاز جدیدی در زندگی اوست. خانه‌ی جدید جین مدرسه‌ لوود است. در این دوران است که او برای نخستین بار دوست پیدا می‌کند و البته با چالش‌های جدی همچون مرگ و زندگی مواجه می‌شود. جین تا شانزده‌سالگی درس می‌خواند و دو سال نیز به‌عنوان معلم آن‌جا کار می‌کند.

پس از آن جین در روزنامه برای کار معلمی آگهی چاپ می‌کند و همین شروع زندگی جدیدش در عمارت تورنفیلد (Thornfield Hall) است. او قرار است به فرزندخوانده‌ی آقای روچستر آموزش دهد. در طی روزهایی که در این عمارت می‌گذراند، او و آقای روچستر به یکدیگر نزدیک ‌می‌شوند. در این میان اتفاقات عجیبی نیز می‌افتد که دلایل آن بر جین پوشیده است. در پی همین اتفاقات عجیب است که در نهایت جین از تورنفیلد می‌رود. او پس از سختی‌های بسیار به مور هاوس (Moor house) می‌رسد. جایی که دخترعموها و پسرعمویش زندگی می‌کنند. او در آن‌جا می‌فهمد که عمویش از دنیا رفته و برای او میراثی به جای گذاشته است. در شبی احساس می‌کند صدای روچستر را می‌شنود که او را صدا می‌زند. به همین علت به تورنفیلد بازمی‌گردد و با اتفاقاتی باورنکردنی روبه‌رو می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

به‌طور کلی اهالی ادبیات و دوستداران رمان، این کتاب را دوست خواهند داشت. اما این دسته از طرفداران از خواندن جین ایر لذت می‌برند:

• طرفداران رمان‌های کلاسیک
• طرفداران رمان‌های گوتیک
• طرفداران رمان عاشقانه
• علاقه‌مندان به سیر تکوین شخصیت در رمان
• علاقه‌مندان به تم‌های روان‌شناختی و معنوی
• علاقه‌مندان به جامعه‌ی ویکتوریایی و بستر اجتماعی قرن ۱۹
• علاقه‌مندان به تاریخ فمینیسم

اگر از خواندن کتاب‌هایی مثل رمان بربادرفته (مارگارت میچل)، خوشه‌های خشم (جان اشتاین‌بک)، کتاب آنا کارنینا (تولستوی) و غرور و تعصب (جین آستن) لذت بردید، این اثر را نیز دوست خواهید داشت.

چرا باید کتاب جین ایر را بخوانیم؟

دلایل زیادی برای خواندن جین ایر وجود دارد. به‌طور خلاصه می‌توان این دلایل را در دسته‌بندی‌ زیر مشاهده کرد:

• درگیری نزدیک با ذهن شخصیت اصلی داستان و تمامی ترس‌ها، تردیدها و انتخاب‌هایش
• طی‌کردن مسیر رشد هویت فردی شخصیت، از تنهایی و انزوا تا خودآگاهی و استقلال
• رمانی پیشگامانه در فمینیسم اولیه و خوانشی اجتماعی از بستر جامعه‌ی ویکتوریایی
• دارای چند ژانر ترکیبی از جمله گوتیک، تکوین شخصیت، عاشقانه و روان‌شناختی
• ایجاد سؤال‌های اخلاقی جدی و به چالش‌کشیدن خواننده
• رمانی پیشگامانه برای ادبیات مدرن

درباره شارلوت برونته

شارلوت برونته در سال ۱۸۱۶ در انگلستان به دنیا آمد و فرزند سوم خانواده‌ی خود بود. اعضای این خانواده همگی حرفه‌ی نویسندگی را در پیش گرفتند و البته با سختی‌های بسیاری نیز روبه‌رو بودند؛ شارلوت دو خواهرش را از دست داد. او هم‌زمان به کار آموزگاری نیز می‌پرداخت و اگرچه بیش از خواهران و برادر خود عمر کرد، اما باز هم بسیار جوان بود که با بیماری تیفوس در سال ۱۸۵۵ درگذشت. زمانی که زندگی شارلوت را پی می‌گیریم متوجه می‌شویم بسیاری از مکان‌ها و آدم‌های این رمان، تأثیرگرفته از زندگی واقعی او بودند. همین موضوع نیز زندگی او و البته خواهرانش را در هم در تاریخ ادبیات و هم در تاریخ فمینیسم مهم کرده است. شما می‌توانید بیوگرافی کامل شارلوت برونته را در صفحه‌ی او در طاقچه بخوانید.

جوایز و افتخارات رمان جین ایر

در زمان انتشار جین ایر، هنوز جوایز ادبی مدرن وجود نداشتند، اما در همان زمان کتاب با بحث‌های گسترده‌ای در محافل ادبی روبه‌رو شد. برخی از افتخارات این کتاب را در ادامه مشاهده می‌کنید:

جزو شاهکارهای ادبی کلاسیک که در برنامه‌های درسی دانشگاه‌ها و مؤسسات تدریس می‌شود

جزو صد رمان برتر انگلیسی به انتخاب گاردین

جزو صد رمان‌ اثرگذار بریتانیا به انتخاب بی‌بی‌سی

نظر افراد و مجله‌های مشهور درباره‌ی کتاب

درباره‌ی جین ایر سخنان زیادی گفته شده که نمی‌توانیم تمامی آن‌ها را یک‌جا جمع‌آوری کنیم، اما برخی از آن‌ها را با یکدیگر مرور می‌کنیم:

• سلیا بلاند (Celia Bland) در حلقه‌ی ملی منتقدان کتاب گفته است پیش از ورود به دانشگاه بارها جین ایر را خوانده و هر بار «خودم را در آینده‌ای تصور می‌کردم که در آن تصمیم‌های خودم را بگیرم. من مانند جین خواهم بود، با نگاهی نافذ و استوار برای زیستن».

ویرجینیا وولف می‌گوید صدای برونته آن‌قدر مسلط است که «نویسنده دست ما را گرفته، ما را به راه خود می‌کشاند، وادارمان می‌کند آن‌چه را که او می‌بیند ببینیم و حتی برای لحظه‌ای ما را رها نمی‌کند یا اجازه نمی‌دهد او را فراموش کنیم».

• همچنین روزنامه‌ گاردین در یکی از مقالاتش نوشت: «ابتدا بیش از همه مجذوب سبک نوشتاری برونته شدم که شیوا و زیباست، اما بعد خط داستانی هم مرا با خود همراه کرد و عاشق آن هم شدم».

نقدهای مطرح بر کتاب

بیشتر نقدهای مطرح‌شده بر این کتاب به زمان انتشار آن در قرن ۱۹ بازمی‌گردد. البته منتقدانی نیز در حال حاضر وجود دارند که به این داستان به شیوه‌ی انتقادی نگاه می‌کنند. از جمله مهم‌ترین نقدهای مطرح بر کتاب در زمان انتشار موارد زیر بودند:

• داستان غیراخلاقی و مستهجن
• زیر سؤال‌بردن مسیحیت و دین
• بحث بر سر جنسیت نویسنده (بسیاری از منتقدین معتقد بودند هیچ زنی نمی‌تواند این‌گونه بنویسد!)

اقتباس‌ها از کتاب جین ایر

از کتاب جین ایر اقتباس‌های سینمایی زیادی وجود دارد. همچنین با الهام از شخصیت اصلی داستان، کتاب‌های زیادی نوشته و فیلم‌های زیادی ساخته شده است. از مهم‌ترین اقتباس‎ها مینی‌سریال جین ایر است که در سال ۲۰۰۶ به کارگردانی سوزانا وایت ساخته شد و از محبوب‌ترین نسخه‌ها است. از این کتاب در سال‌ ۲۰۱۱ به کارگردانی کری فوکوناگا، در سال ۱۹۹۶ به کارگردانی فرانکو زفیرلی و در سال ۱۹۴۳ به کارگردانی رابرت استیونسون فیلم‎های سینمایی ساخته شد. همچنین سال ۱۹۸۳ جولیان امیس مینی‌سریال تلویزیونی جین ایر را ساخت که آن را وفادارترین نسخه به متن اصلی کتاب می‌دانند.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب منتشر شده است؟

محبوبیت و شهرت این کتاب به‌گونه‌ای است که بیش از بیست مترجم و انتشارات آن را در ایران ترجمه و منتشر کرده‌اند. یکی از بهترین ترجمه‌‎ها متعلق به انتشارات جامی است که می‌توانید آن را از طاقچه تهیه کنید.

بخشی از متن کتاب جین ایر 

در آن حال که من فقط به اربابم و همسر آینده‌اش می‌اندیشیدم، در آن حال که فقط آن‌ها را می‌دیدم، فقط حرف‌های آن‌ها را می‌شنیدم و فقط به حرکت‌های با معنی آن‌ها توجه می‌کردم، بله، در همان حال، بقیه سرگرم علایق و لذایذشان بودند. لیدی لین و لیدی اینگرام به هم‌صحبتی و مکالمه‌های سنگین و رنگین خود ادامه می‌دادند. کلاه‌های عمامه‌ای‌شان را به طرف یکدیگر می‌جنباندند و دست‌های خود را به علامت تعجب، پرسش، یا وحشت (که به موضوع صحبتشان بستگی داشت) بالا می‌آوردند، درست مثل دو عروسک خیمه شب بازی، منتها بزرگ‌تر. خانم دنت که ملایم بود با خانم ایشتن که بامحبت بود حرف می‌زد. این دو گاهی کلمه‌ای هم با من رد و بدل می‌کردند یا به من لبخند می‌زدند. سر جورج لین، کلنل دنت و آقای ایشتن از سیاست و امور مملکتی و مسائل قضایی حرف می‌زدند. لرد اینگرام با ایمی ایشتن لاس می‌زد. لوئیزا می‌نواخت و می‌خواند - یا برای یکی از آقایان یا همراه یکی از آن‌ها. مری اینگرام، بی‌حال و بی‌علاقه، به صحبت‌های رجز مانند یکی دیگر از آقایان لین گوش می‌داد. گاهی همه باهم، گویی با نوعی توافق دسته جمعی، نمایش‌های فرعی خود را متوقف می‌کردند تا به نمایش بازیگران اصلی نگاه کنند و گوش بدهند. آخر، آقای راچستر و دوشیزه اینگرام که همه جا با او بود شمع محفل بودند. اگر آقای راچستر حضور نمی‌داشت واقعا روحیه مهمان‌ها کسل می‌شد. وقتی می‌آمد، صحبت‌ها تازگی می‌یافت و زنده‌تر می‌شد.