کتاب کودتا

کتاب کودتا نوشتهٔ یرواند آبراهامیان و ترجمهٔ محمدابراهیم فتاحی است. نشر نی این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر ۲۸ مرداد، سازمان سیا و ریشه‌های روابط ایران و امریکا در عصر مدرن را بررسی کرده است.

درباره کتاب کودتا

کتاب کودتا را یک مرور تاریخی بسیار مهم از رویدادی سرنوشت‌ساز دانسته‌اند. نویسنده در این اثر به‌صورتی عالمانه نشان می‌دهد که کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بیشتر در مخالفت سرسختانهٔ امریکا و انگلیس با کنترل منابع نفتی توسط ایران ریشه داشت تا «لجاجت» دولت ایران یا «الزامات جنگ سرد». این کودتا را می‌توان رویدادی اساسی در تاریخ ایران مدرن دانست. به‌گفتهٔ «نوام چامسکی»، استاد ممتاز دانشگاه ام. آی. تی، این کتاب به‌همراه درکی عمیق و پژوهشی بی‌نقص، به‌شکلی مستدل نشان می‌دهد که بررسی‌های پیشین موجود چندان مطمئن نیستند.

این کتاب که به موضوع کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ و تأثیر آن بر روند روابط ایران و امریکا در عصر مدرن پرداخته، در ۴ بخش نوشته شده است. عنوان این بخش‌ها به‌ترتیب عبارتند از: «ملی‌شدن صنعت نفت»، «مذاکرات انگلیس و ایران»، «کودتا» و «میراث کودتا».

خواندن کتاب کودتا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دوستداران تاریخ معاصر ایران و وقایع مربوط به کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ پیشنهاد می‌کنیم.

درباره یرواند آبراهامیان

یرواند آبراهامیان در سال ۱۳۱۹ در تهران به دنیا آمد. او تاریخ‌نگار ایرانی - امریکایی و ایرانی ارمنی‌تبار است. او آثار قابل‌توجهی دربارهٔ تاریخ معاصر ایران نوشته که کتاب «ایران بین دو انقلاب» از پرآوازه‌ترین آن‌هاست. در دههٔ ۱۹۷۰ میلادی، آبراهامیان از فعالان و اعضای کنفدراسیون جهانی محصلین و دانشجویان ایرانی بود که با حکومت محمدرضا پهلوی مخالف بودند؛ او همچنین در سال ۱۳۵۴ (۱۹۷۶ میلادی) در نیویورک نایب‌رئیس «کمیتهٔ برای آزادی هنر و اندیشه در ایران (CAIFI)» به‌عنوان بخشی از «حزب کارگران سوسیالیست» بود.

بعضی از آثار مکتوب او عبارتند از:

«ایران بین دو انقلاب»، «تاریخ ایران مدرن»، «کودتا»، «اسلام رادیکال: مجاهدین ایرانی»، «خمینیسم (مقالاتی دربارهٔ جمهوری اسلامی)»، «اعترافات شکنجه‌شدگان، زندان‌ها و ابراز ندامت‌های علنی در ایران مدرن»، «مردم در سیاست ایران»، «مقالاتی در جامعه‌شناسی ایران»، «پارانوید در سیاست ایران؛ از کتاب جستارهایی دربارهٔ تئوری توطئه در ایران»، «آنارشیسم در انقلاب روسیه»، «یک آنارشیست آمریکایی؛ زندگی والترین کلیر».

بخش‌هایی از کتاب کودتا

«کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ پیامدهایی پردامنه در دیگر نقاط جهان داشت. این واقعه، سیاست‌گذاران امریکایی را به این جمع‌بندی رساند که دولت‌های مسئله‌ساز در دیگر مناطق جهان را به‌سادگی می‌توان سرنگون کرد. در سال‌های بعد از آن واقعه، سازمان سیا کودتاهایی بسیار مشابه را در گواتمالا، اندونزی و شیلی برنامه‌ریزی و اجرا کرد. برخی از این کودتاها زمینه‌ساز کشتارهای گسترده در حد نسل‌کشی شدند. کشتارهای گسترده در گواتمالا و اندونزی به‌آسانی با معروف‌ترین حوادث وحشتناک قرن بیستم برابری می‌کنند. از سوی دیگر، این وضع بسیاری را به این گمان سوق داد که ایالات متحده در حال طراحی کودتا در جای‌جای جهان است. با سقوط دولت‌های مختلف توسط ارتش‌ها در هر نقطه جهان ــ اعم از کنگو، برزیل، آرژانتین، ویتنام جنوبی، کامبوج، عراق یا پاکستان ــ سوءظن‌ها به‌طور خودکار معطوف به سازمان سیا می‌شد. ایالات متحده امریکا که در دهه‌های گذشته تمایل داشت خود را سردمدار لیبرال دمکراسی نشان دهد، به شکلی فزاینده مترادف با دیکتاتوری نظامی اقتدارطلب و راست‌گرا پنداشته شد.

افزون بر این، کودتا فرایند ملی‌شدن نفت در سراسر جهان ــ به‌ویژه در خاورمیانه و شمال آفریقاــ را دست‌کم تا ۲ دهه به تأخیر انداخت. بلافاصله پس از کودتا، هفت خواهران نفتی هیچ فرصتی را برای یادآوری هزینه‌های «لغو قراردادهای مقدس» به کشورهای تولیدکننده نفت از دست ندادند. البته تاریخ در دهه ۱۳۵۰/۱۹۷۰ دامن آن‌ها را گرفت. طی این دهه، کشورها یکی پس از دیگری ــ از حکومت‌های تندرو نظیر لیبی، عراق و الجزایر گرفته تا حکومت‌هایی محافظه‌کار و پادشاهی نظیر کویت و عربستان سعودی ــ کنترل منابع نفتی خود را به دست گرفتند و با درس‌آموزی از گذشته، اقدامات احتیاطی لازم را برای جلوگیری از عدم بازگشت ظفرمندانه شرکت‌های نفتی به کشورهای خود اتخاذ کردند. برای آن دسته از کشورهایی که مشتاق رضای خاطر فوری بودند، رویدادهای سال ۱۳۳۲/۱۹۵۳ موقعیتی چشمگیر بود. اما حوادث این سال برای آن دسته‌ای که در پیامدهای بلندمدت تأمل می‌کردند، مخاطرات متعددی را در خود داشت؛ مخاطراتی که برخی از آن‌ها در سده بیست‌ویکم همچنان ذهن ما را به خود مشغول کرده است.»