کتاب تأملی بر عقب ماندگی ما

کتاب تأملی بر عقب ماندگی ما نوشتهٔ حسن قاضی مرادی است. انتشارات اختران این کتاب را روانهٔ بازار کرده است. این اثر، نگاهی به کتاب «دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران» نوشتهٔ دکتر جواد طباطبایی است.

درباره کتاب تاملی بر عقب ماندگی ما

کتاب تاملی بر عقب ماندگی ما نگاهی داشته است به کتابی نوشتهٔ جواد طباطبائی به نام «دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران». طباطبائی در این کتاب، انبوهی از مطالب بسیار گوناگون را به‌اجمال و یا به‌تفصیل بررسی کرده است. وی با نگرشی تاریخی، آرای خود در موضوع انحطاط فراگیر ایران از دورهٔ دوم حکومت صفویان تا دورهٔ نخست حکومت قاجاریان را بررسی کرده و مجموعه‌ای از نظرات خود را در ارتباط با کل تاریخ ایران به‌اجمال هم که شده مطرح کرده است. این مسئله دو اجبار اولیه را پیش روی حسن قاضی مرادی قرار داد و وی را به تحلیل و بررسی کتاب جواد طباطبائی برانگیخت.

فصل نخست کتاب حاضر، «تداوم سنت در مسیری دیگر» و فصل دوم، «مؤلفه‌های طرح نظریهٔ انحطاط ایران» نام دارد. حسن قاضی مرادی در فصل نخست، کوشیده است تا به نگاه جواد طباطبائی به تحولات اندیشهٔ سیاسی در دورهٔ گذار بپردازد. در فصل دومِ این بررسی نیز تلاش شده، ۶ مؤلفهٔ طرح آن مؤلف از انحطاط ایران تحلیل شود؛ سپس، به‌منظور روشنگری در مورد این ۶ مؤلفه، دریافت دکتر جواد طباطبایی از نظرات سفرنامه‌نویسان بیگانه در مورد انحطاط ایران در دورهٔ گذار آورده شده است.

دو بخش نیز تحت‌عنوان‌های «شاه عباس اول، مستبد خیرخواه؟» و ««تاریخِ بی‌تاریخ» ما» به پایان کتاب پیوست شده‌اند.

خواندن کتاب تاملی بر عقب ماندگی ما را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

خواندن این کتاب را به دوستداران کتاب‌هایی که آثار دیگری در زمینهٔ جامعه‌شناسی را مرور، نقد و تحلیل کرده‌اند، پیشنهاد می‌کنیم.

بخش‌هایی از کتاب تاملی بر عقب ماندگی ما

«برای بررسی کتاب «دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران» پیش از هر چیز، باید به هدف محوری دکتر طباطبایی در نگارش کتاب توجه داشت و این هدف، و چگونگی تحقق آن را در کتاب، به پرسش گرفت. مؤلف، هدف از نگارش کتاب را ارائهٔ «طرحی از نظریه انحطاط ایران» (ص ۱۹)، آن هم از منظری خاص، اعلام می‌کند: «بررسی امکان تدوین نظریه انحطاط ایران، در این کتاب، تنها از دیدگاه تاریخ اندیشه سیاسی صورت گرفته» است. (ص ۲۲) ایشان بر این باور است که «دوره فروپاشی ایران‌زمین» ـکه آن را «دوره گذار» تاریخ ایران نامیده ــ دوره‌ای است از شکست ایران در چالداران در مرحلهٔ نخست حکومت صفویان، تا شکست در جنگ‌های ایران و روس در مرحلهٔ نخست حکومت قاجاریان پس مؤلف در این کتاب می‌کوشد بر تحولات ایران در این دورهٔ تاریخی از منظر «تاریخ اندیشه در ایران» (ص ۳۴۳) ـبه‌طور عام ــ و تاریخ اندیشهٔ سیاسی ـبه‌طور خاص ــ پرتوی اندازد و تبیینی از علل و اسباب فراگیر شدن انحطاط در ایرانِ این دوره به دست دهد. ایشان، با این استدلال به تدوین کتاب پرداخته‌اند که: «دوره گذار تاریخ ایران، دوره فروپاشی ایران‌زمین است و برای تبیین علل و اسباب این فروپاشی از طرح نظریه انحطاط ایران گریزی نیست.» (ص ۱۶) پس، از آغاز خواننده منتظر است تا با مطالعهٔ طرحی از نظریهٔ انحطاط که در کتاب عرضه می‌شود به علل و اسباب فروپاشی و انحطاط ایران در دورهٔ گذار آگاهی یابد. این هدف اعلام شده در آغاز کتاب، در فصل پایانی با برخی موضع‌گیری‌های توجیه‌گرانه همراه می‌شود: «نظریه انحطاط ایران، بیشتر از آن که نظریه‌پردازی در حوزه علوم اجتماعی باشد، کوششی در قلمرو اندیشه و بویژه اندیشه سیاسی است.» (ص ۴۵۹)؛ و یا «نقش عامل اندیشه در انحطاط ایران از دیگر عوامل اساسی‌تر است.» (ص ۴۶۱)؛ و یا حتی «تا زمانی که طرحی از زوال اندیشه و نظریه انحطاط تاریخی ایران عرضه نشده باشد، پرتوی بر عوامل و اسباب انحطاط ایران به‌دنبال مرگ شاه‌عباس افکنده نخواهد شد.» (ص ۴۴۶)

دکتر طباطبایی به‌منظور تحقق هدف اصلی خود، کتاب را در هفت فصل تنظیم کرده است. از نظر ایشان شش فصل نخستین باید به‌مثابهٔ مقدمه‌ای بر واپسین فصل کتاب درنظر گرفته شود (ص ۱۹). واپسین فصل کتاب با عنوان «طرحی از نظریه انحطاط ایران» نیز از دو قسمت تشکیل شده است»