کتاب تاریخ فشرده اتحاد شوروی

کتاب تاریخ فشرده اتحاد شوروی نوشتهٔ شیلا فیتس پاتریک و ترجمهٔ حسن افشار است. نشر مرکز این کتاب را منتشر کرده است؛ کتابی حاوی تاریخی جامع از شوروی.

درباره کتاب تاریخ فشرده اتحاد شوروی

کتاب تاریخ فشرده اتحاد شوروی حاصل ده‌ها سال مطالعات شوروی‌شناسی شیلا فیتس پاتریک است. او در این اثر مروری بر کل تاریخ اتحاد شوروی از ۱۹۱۷ تا ۱۹۹۱ داشته است. این اثر دربردارندهٔ روایاتی شنیدنی و جزئیاتی ملموس است که مطابق با بالاترین معیارهای علمی نگاشته شده‌اند. «اسلاووی ژیژک» فیلسوف معاصر بر این عقیده است که نویسنده در کتاب حاضر ناممکنی را ممکن کرده و کل تاریخ اتحاد شوروی (و حتی اندکی از دنباله‌اش) را در یک نشست نقل کرده است. بسیاری فیتس‌پاتریک را پیشروترین نویسندٔ تاریخ اتحاد شوروی در همه‌ٔ جهان می‌دانند. به عقیدهٔ نویسنده تاریخ اتحاد شوروی سرشار از تناقض است و علت آن در این باور انقلابی‌ها نهفته بود که مارکسیسم به ابزار فراگیری برای رمزگشایی مجهز است. برای آگاهی از تاریخ شوروری با جزئیات تناقض‌آمیزش، کتاب حاضر را بخوانید. این اثر در هفت فصل نگاشته شده که عنوان آن‌ها عبارت است از «ایجاد اتحاد»، «سال‌های رهبری لنین و کشمکش جانشینی»، «استالینیسم»، «جنگ و پیامدش»، «از رهبری اشتراکی تا نیکیتا خروشچوف»، «دورهٔ برژنف» و «سقوط».

خواندن کتاب تاریخ فشرده اتحاد شوروی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران مطالعهٔ به‌ویژه تاریخ شوروی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب تاریخ فشرده اتحاد شوروی

«نظر عمومی در مورد نزدیک‌ترین همکاران استالین، بین معاصران و مورخان، این است که آنها مشتی پیرمرد بزدل و بله‌قربان‌گو بوده‌اند و حرف‌شنوی کامل از او داشته‌اند. سن متوسط آنان ــ مولوتوف، میکویان، خروشچوف، بریا، وراشیلوف، کاگانویچ، مالنکوف ــ حدود شصت سال بود و وراشیلوف (زادهٔ ۱۸۸۱) و مالنکوف (زادهٔ ۱۹۰۱) دو سر طیف سنی آنها را تشکیل می‌دادند. آنها پاک‌سازی‌ها را با استالین گذرانده بودند، هم به عنوان شریک جرم و هم در مقام قربانیان بالقوه؛ در جنگ دوش‌به‌دوش او و یکدیگر کار کرده بودند؛ و پس از جنگ سال‌ها سختی کشیده بودند، اغلب بدون استالین که روزبه‌روز خودسرتر می‌شد و، اواخر، احتمالاً تشنهٔ خون آنها بود. شاید بتوان گفت که وفاداری به استالین در خون آنها بود؛ ولی اگرچه هیچ یک کاملاً او را محکوم نکردند، شک نیست که غالب آنها تردیدها و ملاحظاتی در دل داشته‌اند. روایت پرمعنایی از استپان میکویان، پسر خانه‌نشین آناستاس میکویان، عضو دفتر سیاسی، داریم که برای تحت تأثیر قرار دادن پدر به او می‌گوید رفته و به پیکر بی‌جان استالین ادای احترام کرده است. پدرش به درشتی پاسخ می‌دهد «وقتت را تلف کرده‌ای.» استپان که با تقدیس استالین بار آمده است یکه می‌خورد. می‌نویسد «این نخستین نشانه از یک دگرگونی بود: این که اکنون می‌شد نگاه انتقادی به استالین داشت، و حالا پدرم منتقد استالین شده بود.»

در دولت جدید، مالنکوف صاحب عالی‌ترین منصب یعنی رئیس شورای وزیران شد؛ بریا در مقام پیشین‌اش، ریاست دستگاه امنیتی کشور، هنوز فعال‌ترین چهره به نظر می‌رسید؛ و مولوتوف به وزارت امور خارجه برگشت و پیرترین عضو دولت شد. میکویان وزیر بازرگانی ماند، بولگانین وزیر دفاع شد (و آلکساندر واسیلِوسکی و گرگوری ژوکوف، ارتشبدهای زمان جنگ جهانی دوم، معاونان او شدند) و خروشچوف دبیر حزب شد (نه دبیر کل مثل استالین).

دو روز پس از خاک‌سپاری استالین، بریا همسر مولوتوف را از تبعیدگاهش در قزاقستان با هواپیما به نزد همسرش بازگرداند. اصلاحات بنیادین را بی‌درنگ، به نوبت سرسام‌آوری، یکی پس از دیگری آغاز کردند. به ابتکار بریا، دادگاه‌های «نقشهٔ دکترها» را برچیدند و پزشکان را آزاد کردند و آزادی‌شان را در مطبوعات اطلاع دادند. نوبت، باز به ابتکار بریا، رسید به عفو عمومی گولاگی‌ها، و یک میلیون زندانی «غیرسیاسی» را آزاد کردند. طولی نکشید که نوبت سیاسی‌ها رسید و اینان را هم کم‌کم آزاد کردند. در جمهوری‌های بالتیک، جهت روسی‌سازی وارونه شد و بریا روی ترفیع سریع مقامات محلی تأکید کرد (شاخهٔ پلیس مخفی در لتونی اطلاع داد که دست‌شان از نامزدهای محلی‌ای که نامشان در فهرست سیاه ناسیونالیست‌ها نیامده باشد خالی است، اما بریا گفت چرند است). نام استالین که پیش‌تر همه جا بود ناگهان در روزنامه‌ها ناپدید شد و انتشار مجموعهٔ آثار او را هم ناگهان متوقف کردند. برای ارتقای سطح زندگی فلاکت‌بار روستاییان اصلاحات زراعی آغاز شد. بهای خرده‌فروشی کالاها بسیار پایین آمد و به کوشش مالنکوف کالاهای مصرفی بیشتری برای شهرنشینان فراهم آمد. در مهم‌ترین نشریات ادبی «قطور»۴۲ که در دورهٔ استالین همچون محفل‌های مدنی بسته‌ای عمل می‌کردند دبیران اصلاح‌طلب گماشتند»