کتاب آزادی و خیانت به آزادی

کتاب آزادی و خیانت به آزادی (شش دشمن آزادی بشر)، نوشته آیزایا برلین و ترجمه عزت‌ الله فولادوند، مجموعه‌ای از شش گفتار رادیویی است که بعدها به‌صورت کتاب تدوین شده است و نشر ماهی در سال ۱۳۹۲ آن را منتشر کرده است. برلین در این گفتارها به‌سراغ متفکرانی می‌رود که در آستانه و پس از انقلاب فرانسه، فهم تازه‌ای از سیاست، اخلاق و آزادی عرضه کرده‌اند و درعین‌حال زمینه‌ساز دشمنی‌های تازه با آزادی شده‌اند. مترجم در ابتدای کتاب درآمدی مفصل بر زندگی و اندیشه‌ی برلین را افزوده است تا خواننده با زمینه‌ی فکری او آشنا شود. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آزادی و خیانت به آزادی اثر آیزایا برلین

کتاب آزادی و خیانت به آزادی (Freedom and its betrayal: six enemies of human liberty) با تمرکز بر آیزایا برلین، فیلسوف و نظریه‌پرداز سیاسی، از دو بخش اصلی تشکیل شده است: نخست درآمدی بلند بر زندگی، مراحل رشد فکری و مبانی فلسفی او و سپس متن شش گفتار رادیویی که هسته‌ی اصلی کتاب را می‌سازد. در این درآمد، مسیر زندگی برلین از ریگا و روسیه تا آکسفورد، نقش او در جنگ جهانی دوم، فاصله‌گرفتنش از فلسفه‌ی تحلیلی و گرایشش به تاریخ سیر اندیشه‌ها و فلسفه‌ی سیاسی شرح داده شده است. در همین بخش، مفاهیمی کلیدی مانند تمایز علوم طبیعی و علوم انسانی، چندگانگی ارزش‌ها، نقد حتمیت تاریخی، نسبت آزادی و مسئولیت اخلاقی و تمایز آزادی منفی و آزادی مثبت به‌تفصیل توضیح داده شده است. کتاب آزادی و خیانت به آزادی در بخش گفتارها به‌سراغ شش متفکر می‌رود: هِلوِسیوس، روسو، فیشته، هگل، سن‌سیمون و دومِستر.

آیزایا برلین نشان می‌دهد که چگونه این متفکران، هرچند اغلب خود را مدافع آزادی می‌دانستند، در عمل بنیان نظری گرایش‌هایی را گذاشتند که به دشمنی با آزادی فردی و سیاسی انجامید. در مقدمه‌ی گفتارها، پرسش محوری فلسفه‌ی سیاسی از نظر برلین این است که «چرا اصولاً کسی باید از دیگری اطاعت کند؟» و از پاسخ‌های گوناگون به این پرسش، مسیر بحث درباره‌ی دولت، اقتدار، قانون و آزادی ترسیم می‌شود. کتاب آزادی و خیانت به آزادی در ادامه، به‌سراغ فایده‌نگری، نقش قانونگذار، نسبت لذت و رنج با اخلاق و ایده‌ی «شرطی‌کردن» انسان‌ها از راه نهادها و آموزش می‌رود و نشان می‌دهد طرح‌هایی که با نیت خوشبخت‌کردن انسان آغاز می‌شوند، می‌توانند به محدودکردن حقوق و آزادی‌ها منجر شوند.

خلاصه کتاب آزادی و خیانت به آزادی

کتاب آزادی و خیانت به آزادی از یک‌سو تصویری فشرده از اندیشه‌ی آیزایا برلین عرضه می‌کند و از سوی دیگر، شش متفکر اثرگذار بر سنت سیاسی مدرن را در کانون بحث قرار می‌دهد. در بخش درآمد، برلین به‌عنوان فیلسوفی معرفی شده است که میان علوم طبیعی و علوم انسانی تمایز می‌گذارد، از چندگانگی ارزش‌ها دفاع می‌کند، حتمیت تاریخی و جبرگرایی را نقد می‌کند و آزادی را در پیوند با مسئولیت فردی و امکان انتخاب می‌فهمد.

کتاب آزادی و خیانت به آزادی نشان می‌دهد چگونه متفکرانی مانند هِلوِسیوس، روسو، فیشته، هگل، سن‌سیمون و دومِستر، هرکدام با طرح نظریه‌هایی درباره‌ی دولت، جامعه، اراده‌ی کلی، رسالت تاریخی یا نظم الهی، راه را برای توجیه محدودکردن آزادی فردی هموار کرده‌اند. آیزایا برلین با بازخوانی دقیق این نظریه‌ها، تضاد میان آرمان خوشبختی جمعی و حفظ آزادی فردی را برجسته می‌کند و نشان می‌دهد خیانت به آزادی اغلب از زبان دفاع از آزادی و سعادت بشر سر بر می‌آورد.

چرا باید کتاب آزادی و خیانت به آزادی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری روشن از ریشه‌های فکری دشمنی با آزادی در سنت مدرن ارائه می‌دهد و هم‌زمان خواننده را با مفاهیم محوری اندیشه‌ی آیزایا برلین، مانند چندگانگی ارزش‌ها و آزادی مثبت و منفی آشنا می‌کند. مطالعه‌ی این کتاب کمک می‌کند تا سازوکارهای نظری توجیه اقتدار، جبر تاریخی و فداکردن فرد در راه آرمان‌های جمعی بهتر فهمیده شود.

خواندن کتاب آزادی و خیانت به آزادی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و علاقه‌مندان به فلسفه‌ی سیاسی، علوم سیاسی و اندیشه‌ی مدرن و نیز به کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی آزادی، اقتدار، ناسیونالیسم و نسبت اخلاق و سیاست‌اند و می‌خواهند ریشه‌های نظری این مباحث را در متون کلاسیک دنبال کنند.

درباره آیزایا برلین

آیزایا برلین، فیلسوف سیاسی، مورخ اندیشه و جستارنویس برجسته‌ی بریتانیایی، در ۶ ژوئن ۱۹۰۹ در ریگا، پایتخت لتونی، در خانواده‌ای یهودی و مرفه به دنیا آمد و در ۵ نوامبر ۱۹۹۷ درگذشت. او یکی از تأثیرگذارترین مدافعان لیبرالیسم در قرن بیستم بود و شهرتش بیش از هر چیز به‌دلیل دفاع از تکثرگرایی، مخالفت با ایدئولوژی‌های تمامیت‌خواه و نگارش آثاری روشن و جذاب در زمینه‌ی تاریخ اندیشه‌های سیاسی است.

برلین دوران کودکی خود را در روسیه و در سال‌های پرتلاطم انقلاب‌های ۱۹۱۷ گذراند. خانواده‌ی او پس از تجربه‌ی آشفتگی‌های سیاسی و فشارهای حکومت بلشویکی، در سال ۱۹۲۱ به بریتانیا مهاجرت کردند و در لندن ساکن شدند. او تحصیلات خود را در مدرسه‌ی سنت پل و سپس در دانشگاه آکسفورد ادامه داد و به‌سرعت به یکی از چهره‌های درخشان فضای دانشگاهی بریتانیا تبدیل شد. در دهه‌ی ۱۹۳۰ به تدریس در آکسفورد پرداخت و به عضویت کالج معتبر آل سولز درآمد.

در جریان جنگ جهانی دوم، برلین در مأموریت‌های دیپلماتیک بریتانیا در آمریکا و اتحاد شوروی فعالیت داشت. دیدارش با روشنفکران روسی، از جمله آنا آخماتوا و بوریس پاسترناک، تأثیر عمیقی بر اندیشه‌هایش گذاشت و نگاه انتقادی او به کمونیسم و نظام‌های توتالیتر را تقویت کرد. تجربه‌ی مستقیم انقلاب، استبداد سیاسی و همچنین آگاهی از جنایت‌های نازی‌ها علیه بستگانش در لتونی، در شکل‌گیری دیدگاه‌های سیاسی او نقشی تعیین‌کننده داشت.

برلین پس از جنگ، به آکسفورد بازگشت و به‌تدریج از فلسفه‌ی تحلیلی به تاریخ اندیشه‌ها و بررسی جریان‌های فکری اروپا و روسیه روی آورد. او در سال ۱۹۵۷ به کرسی استادی نظریه‌های اجتماعی و سیاسی آکسفورد رسید و همان سال از سوی ملکه‌ی بریتانیا لقب «سِر» را دریافت کرد. بعدها نیز ریاست کالج وولفسون آکسفورد را بر عهده گرفت و به یکی از شناخته‌شده‌ترین متفکران بریتانیا بدل شد.

مهم‌ترین سهم فکری برلین دفاع از آزادی فردی و نظریه‌ی کثرت‌گرایی ارزشی بود؛ این ایده که ارزش‌های انسانی متعددند و همیشه نمی‌توان آن‌ها را با یکدیگر آشتی داد. او معتقد بود تلاش برای تحمیل یک حقیقت یا آرمان واحد به همه‌ی انسان‌ها اغلب به استبداد و خشونت می‌انجامد. از مشهورترین آثار او می‌توان به «کارل مارکس»، «ویکو و هردر»، «قدرت اندیشه»، «خارپشت و روباه؛ در باب نگاه تولستوی به تاریخ» و «سرشت تلخ بشر» اشاره کرد. برلین تا پایان عمر در آکسفورد زندگی کرد. او امروزه از مهم‌ترین اندیشمندان لیبرال قرن بیستم به شمار می‌آید.

درباره عزت‌ الله فولادوند

عزت‌ الله فولادوند، مترجم، پژوهشگر و نویسنده‌ی برجسته‌ی ایرانی، در ۵ دی ۱۳۱۴ در اصفهان متولد شد. او از مهم‌ترین مترجمان آثار فلسفی در ایران به شمار می‌رود و نقش چشمگیری در معرفی اندیشه‌های فلسفی و علوم انسانی به فارسی‌زبانان داشته است.

فولادوند پس از گذراندن تحصیلات ابتدایی و متوسطه در تهران، برای ادامه‌ی تحصیل راهی انگلستان شد، اما به‌دلیل برخی مشکلات به ایران بازگشت و تحصیلات دبیرستانی خود را به پایان رساند. سپس به فرانسه رفت و دو سال در رشته‌ی پزشکی تحصیل کرد. بااین‌حال آشنایی او با کتاب «مسائل فلسفه»، نوشته‌ی برتراند راسل، مسیر زندگی‌اش را تغییر داد. او پزشکی را رها کرد و برای مطالعه‌ی فلسفه به ایالات متحده رفت و دوره‌های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترای فلسفه را در دانشگاه کلمبیا گذراند. از استادان او می‌توان به آرتور دانتو، رابرت کامینگ و سیدنی مورگن بسر اشاره کرد.

فولادوند از سال ۱۳۴۳ تا ۱۳۵۹ در سِمت‌های مختلفی در شرکت ملی نفت ایران و وزارت امور اقتصادی و دارایی فعالیت داشت، اما در کنار مسئولیت‌های اجرایی، همواره به ترجمه و فعالیت‌های فرهنگی نیز مشغول بود. ترجمه‌های دقیق و روان او از آثار فلسفی، سیاسی و تاریخی جایگاه ویژه‌ای در میان اهل اندیشه پیدا کرده‌اند.

از میان آثار ترجمه‌شده‌ی او کتاب‌های «فلسفه‌ی کانت» و «آگاهی و جامعه» در دوره‌های هشتم و نهم جایزه‌ی کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برگزیده شدند. فولادوند در طول دهه‌ها فعالیت خود، آثار ارزشمند فراوانی را از متفکران برجسته‌ی جهان به فارسی برگرداند و به یکی از تأثیرگذارترین مترجمان معاصر ایران تبدیل شد.

بخشی از کتاب آزادی و خیانت به آزادی

«برلین نمی‌گوید موجبیت یا جبر دروغ است، بلکه می‌گوید قبول آن مستلزم دگرگونی بنیادی زبان و مفاهیمی است که ما در تفکر درباره زندگی بشر به کار می‌بریم، و بویژه مستلزم کنارگذاشتن تصور مسؤولیت اخلاقی فردی است. وقتی افراد را ستایش یا نکوهش می‌کنیم، فرض بر این است که آنان مهار اعمال خویش را در دست دارند و می‌توانسته‌اند به نحو دیگری رفتار کنند. اگر نیروهایی دگرگونی‌ناپذیر کل رفتارهای افراد را موجب شوند، نکوهش یا ستایش آنان برای اعمالشان همان‌قدر بی‌معناست که کسی را چون بیمار است ملامت کنیم یا چون از قوانین گرانش تبعیت می‌کند بستاییم. برلین معتقد است که پذیرفتن موجبیت یا جبر ــ یعنی ترک کامل مفهوم آزادی اراده یا اختیاردر انسان ــ به ازهم‌پاشیدگی هر فعالیت عقلانی معنادار به نحوی که به ما شناخته است منجر خواهد شد.»