کتاب بشر چیست؟

مارک تواین (۱۹۱۰-۱۸۳۵)، نویسنده امریکایی است.

تواین در آوریل ۱۸۹۸ شروع به نوشتن «بشر چیست؟» کرد و سرانجام برای نخستین بار در ۱۹۰۶ آن را به صورت جزوه‌ای و در شمارگان کم و بدون نام انتشار داد.

وی به درستی نظراتی که در این مکالمه از دیدگاه مرد سالخورده مطرح کرده است، اعتقاد راسخ داشت و این کتاب را انجیل خود می‌نامید.

اصلی‌ترین نظرات مارک تواین در کتاب «بشر چیست؟» را می‌توان به شرح زیر خلاصه کرد:

۱) بشر دارای هیچگونه شایستگی و لیاقت شخصی در اعمال و افکار خود نیست؛ کلیه افکار و دستاوردهای بشر تابع ساخت ماشین گونه او و تاثیرات و عوامل وراثتی، زیستی و معاشرتی او هستند(نظریه ماشینی بودن بشر).

۲) دو عاملِ عمده تعیین کننده چگونگی شخصیت بشر هستند: الف) خلق و خو یا طبع مادرزادی که او با آن زاده می‌شود؛ ب) تربیت که کلیه تاثیرات خارجی از قبیل آموزش، معاشرین، محیط زیست و غیره را شامل می‌شود(عوامل ساختاری شخصیت انسان).

۳) در ساختار اخلاقی بشر چیزی به اسم احساس غالب وجود دارد که قوی‌ترین احساس در انسان است و در هر شرایطی او را وادار به ارضای تمایلات و خواسته‌های خود می‌کند؛ هر عملی که بشر انجام می‌دهد، اعم از نیک یا بد، باید نهایتا در راستای ارضای این احساس باشد(ارضای تمایلاتِ احساس حاکم).

۴) توسط عوامل تربیتی گوناگون، انسان می‌تواند تا اندازه قابل توجهی بر روی احساس غالب تاثیر بگذارد و جهت آن را به سوی دلخواه ـ نیک یا بد ـ سوق بدهد(نظریه تربیت پذیری انسان).

۵) چیزی به اسم اراده آزاد وجود ندارد؛ صرفا انتخاب آزاد وجود دارد. بشر در انتخابش تابع طبع مادرزادی خویش و شخصیتی‌است که تربیت و محیط زیست او برایش ایجاد کرده‌اند: انتخاب (آزاد) بشرصرفاٌ تابع این دو مولفه است(رد نظریه اراده آزاد و جایگزینی آن توسط انتخاب آزاد)».