کتاب چه بهتر

کتاب چه بهتر (Tant mieux) نوشته آملی نوتومب، روایتی است از کودکیِ دختری به نام آدرین که در میانه‌ی جنگ، خانواده‌ای آشفته و مادربزرگی هولناک زندگی می‌کند و از زاویه‌ی دید این کودک، به تجربه‌ی خشونت خانگی، گرسنگی، ترس و شکل‌گیری نوعی جادوی درونی برای دوام‌آوردن در برابر واقعیت‌های خشن می‌پردازد. رابطه‌ی آدرین با مادر، پدر، دو مادربزرگ و گربه‌ها، استخوان‌بندی اصلی داستان را می‌سازد و به‌تدریج تصویری پیچیده از عشق، نفرت و دورویی پیش چشم می‌آورد. نشر قطره این رمان را با ترجمه محمدجواد کمالی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب چه بهتر

کتاب چه بهتر داستان رشد ذهنی و عاطفی آدرین، دختربچه‌ای چهارساله، در دل سال‌های جنگ جهانی دوم است. آملی نوتومب در این کتاب، از خلال جزئیات روزمره‌ی زندگی آدرین، جهانی می‌سازد که در آن جنگ، قحطی، خشونت و بی‌ثباتی خانوادگی در پس‌زمینه‌اند و مرکز ثقل روایت، تجربه‌ی درونی یک کودک است که باید راهی برای زنده‌ماندن در این آشوب پیدا کند. 

 کتاب دوره‌ای چندساله از زندگی آدرین را دنبال می‌کند: از فرستاده‌شدن او به خانه‌ی مادربزرگ سنگدل در گان، صبحانه‌های اجباری، کشف واژه‌ی جادویی «چه بهتر» به‌ عنوان سپر روانی، تا بازگشت به بروکسل، آشنایی با گربه‌ی محبوب پنو و بعدتر ناپدیدشدن گربه‌های شهر. کتاب به‌تدریج پرده از گذشته‌ی مادر آدرین و رابطه‌ی بیمار او با مادر خودش برمی‌دارد و نشان می‌دهد چگونه خشونت و تحقیر از نسلی به نسل دیگر منتقل شده است. 

آملی نوتومب در کتاب چه بهتر با تمرکز بر جزئیات کوچک نشان می‌دهد که ذهن یک کودک چگونه از اشیا و کلمات، پناهگاه می‌سازد. در این میان، مفهوم دوری و پیدایش دختر دیگری در درون آدرین، لایه‌ی روان‌شناختی مهمی به کتاب می‌بخشد و نشان می‌دهد که او برای کنارآمدن با دورویی و خشونت مادر، ناچار به دوپاره‌کردن خود می‌شود.

خلاصه داستان چه بهتر

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! 

کتاب چه بهتر روایت می‌کند که آدرینِ چهارساله در بحبوحه‌ی جنگ دوم جهانی، برای تعطیلات به خانه‌ی مادربزرگ عبوسش در گان فرستاده می‌شود. صبحانه‌های اجباری شاه‌ماهیِ سرکه‌زده با شیرقهوه، حبس در اتاق و تحقیرهای مداوم، او را به کشف واژه‌ی جادویی چه‌ بهتر می‌رساند؛ فرمولی درونی برای تاب‌آوردن رنج. 

بعد، در بازگشت به بروکسل، رابطه‌ی پیچیده‌ی او با مادر زیبا اما زخم‌خورده‌اش، پدری که میان تحسین و خشونت در نوسان است و دو مادربزرگ کاملاً متضاد، آرام‌آرام شکل می‌گیرد. در میانه‌ی قحطی و بمباران، گربه‌ها به محور عاطفی داستان بدل می‌شوند: از پنو، گربه‌ی محبوب مادربزرگ گان، تا بیشاپ، گربه‌ی اشرافی دوستش مارگارت. 

ناپدیدشدن گربه‌ها و کشف تدریجی نقش مادر در این ماجرا، آدرین را وادار می‌کند میان عشق به مادر و شناخت شر در او تعادلی تازه بسازد.

چرا باید کتاب چه بهتر را بخوانیم؟

این کتاب نشان می‌دهد که کودک چگونه خشونت، قحطی، تحقیر و دورویی بزرگ‌ترها را درونی می‌کند و برای بقا، سازوکارهای ذهنی پیچیده‌ای می‌سازد. این رمان، با تمرکز بر جزئیات روزمره و روابط خانوادگی، خواننده را با پرسش‌هایی درباره‌ی عشق مادرانه، انتقال رنج میان نسل‌ها و مرز میان معصومیت و آگاهی روبه‌رو می‌کند.

خواندن کتاب چه بهتر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن رمان چه بهتر به کسانی پیشنهاد می‌شود که به رمان‌های اروپایی، روایت‌های مربوط به کودکی و کاوش در روابط مادر-دختر و خشونت خانگی علاقه‌مندند. همچنین به خوانندگانی توصیه می‌شود که دوست دارند ببینند ذهن یک کودک در مواجهه با جنگ و بی‌ثباتی چگونه کار می‌کند.

درباره آملی نوتومب

آملی نوتومب (Amélie Nothomb) (متولد ۱۹۶۶) نویسنده‌ی بلژیکی است. او به دلیل شغل دیپلماتیک پدرش، دوران کودکی و نوجوانی خود را در کشورهای مختلفی از جمله ژاپن، چین، آمریکا، بنگلادش و میانمار (برمه) سپری کرد؛ در این میان، تجربه‌ی پنج سال زندگی در ژاپن تأثیر عمیق و پایداری بر روحیات و جهان‌بینی او گذاشت که بازتاب آن در بسیاری از داستان‌هایش مشهود است. خانواده‌ی نوتومب در سال ۱۹۸۰ به بلژیک بازگشتند و او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته‌ی متن‌شناسی زبان لاتین عامیانه در دانشگاه بروکسل به پایان رساند.

نوتومب نوشتن را از سن ۱۷ سالگی آغاز کرد و به گفته‌ی خودش، به شکل مستمر و روزانه می‌نویسد؛ به طوری که سالانه حدود چهار رمان خلق می‌کند، اما تنها یک اثر را که از نظر او جنبه‌ی عمومی‌تری دارد به چاپ می‌رساند و باقی دست‌نوشته‌ها را شخصی نگه می‌دارد. محور اصلی آثار او بر پایه‌‌ی تحلیل‌های روان‌شناختی، روابط انسانی و در بسیاری از موارد، تجربیات زیسته و خودزندگی‌نامه‌ی شخص نویسنده است. از جمله رمان‌های معروف او می‌توان به «آرایش دشمن»، «نام‌های بی‌جنسیت»، «قلبت را به تپش وادار»، «پدرکشی» و «خواهران» اشاره کرد.

بخشی از کتاب چه بهتر

«ـ بلند شو دیگر از جایت!

این وِردِ جادوییِ مادرش بود، ولی نه! این دفعه صدا صدای مادربزرگ بود. آدریِنِ چهارساله تصمیم گرفت بیدار نشود. اصلاً وقتی خوابیدن این‌قدر شیرین و لذت‌بخش است، چرا می‌بایست به حرف این پیرزنِ مخوف گوش می‌داد؟

مادربزرگ، که به‌ناحق "مامان‌جون" صدایش می‌زدند، دوباره غرید:

ـ بلند شو دیگر از جایت!

مادربزرگ، وقتی دید آدرین جُنب نمی‌خورد، با یک دست لحاف را کنار زد و با دست دیگر بازوی دخترک را گرفت و کشان‌کشان تا اتاق غذاخوری برد.

او را روی صندلی نشاند. مقابلش فنجان بزرگِ شیرقهوه و بشقاب شاه‌ماهیِ سرکه‌زده انتظارش را می‌کشیدند.

ـ این صبحانه‌ات است.

آدریِن گفت:

ـ گرسنه نیستم.

ـ مهم نیست. مادرت تو را به من سپرده. باید همهٔ این‌ها را تا تهشان بخوری.

ـ این صبحانه را دوست ندارم.

ـ کسی ازت نپرسید دوست داری یا نه. الان جنگ است. باید شکرگزار باشی که چیزی برای خوردن گیرت می‌آید.»