کتاب امیرارسلان نامدار

کتاب امیرارسلان نامدار نوشته محسن حسینی، بازخوانی و اقتباسی برای صحنه از نوشته‌ی نقیب‌الممالک شیرازی است. این نمایشنامه، ماجرای پهلوانی و دلدادگی امیرارسلان را به تلاقی نقالی، هم‌سرایی، موسیقی، حرکت و تصویر می‌برد. قهرمان قصه نه‌فقط در میدان نبرد، بلکه در کشاکش عشق، هویت پنهان و نیرنگ‌های دربار پیش می‌رود. نویسنده در توضیح شیوه‌ی اقتباس خود، از دراماتورژی کالایدسکوپی سخن گفته است؛ شیوه‌ای که داستان را از چند زاویه و از مسیر صداها و تصویرهای گوناگون بازمی‌تاباند. نشر قطره این نمایشنامه را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب امیرارسلان نامدار

کتاب امیرارسلان نامدار حاصل بازخوانی محسن حسینی از قصه‌ای برخاسته از سنت نقالی است؛ قصه‌ای که عشق، جنگ، آوارگی و جست‌وجوی هویت را به یکدیگر پیوند می‌دهد. نویسنده به‌جای محدودکردن اقتباس به گفت‌وگوی شخصیت‌ها، امکانات اجرایی صحنه را وارد شکل‌گیری معنا کرده است. راوی، گروه هم‌سرایان و بازیگران، هریک بخشی از پیش‌برد نمایش را بر عهده دارند. پرده‌ی نمایش تصاویر نیز محل بازتاب خاطره‌ها، نبردها، سفرها و تغییر مکان است. دستورهای صحنه‌ی مفصل، جای نور، رنگ، صدا و حرکت بدن را مشخص می‌کنند؛ بنابراین مطالعه‌ی نمایشنامه، تصورکردن اجرای پیشنهادی نویسنده را هم در بر می‌گیرد. پیشگفتار، توضیحاتی درباره‌ی بازخوانی و اقتباس در سنت‌های نمایشی، دراماتورژی کالایدسکوپی و مقایسه‌ی امیرارسلان با دن‌کیشوت دارد. نویسنده در این مقایسه، سفر و نیروی خیال را زمینه‌ی مشترک دو قهرمان می‌داند. نمایشنامه در ۱۶ تابلو تنظیم شده و عنوان‌هایی مانند سفر خواجه نعمان و سود سرشار او، تولد امیرارسلان نامدار و ایلچی فرنگ، الماس‌خان، مسیر آغازین قصه را مشخص می‌کنند.
کتاب امیرارسلان نامدار از ظرفیت تعزیه، بحرطویل‌خوانی، اُشتُلُم‌خوانی و رجزخوانی بهره گرفته است. ریتم ادای کلمات در این نمایشنامه بخشی از کنش است؛ شخصیت‌ها گاه از مسیر خواندن، چرخیدن یا رویارویی‌های طراحی‌شده قدرت خود را نشان می‌دهند. تغییر صحنه‌ها نیز همیشه به قطع کامل یک موقعیت وابسته نیست و تصویر یا حرکت، موقعیتی را به موقعیت دیگر پیوند می‌زند. فضای نمایش میان شکوه دربار، خشونت نبرد، اضطراب پنهان‌ماندن و شور عاشقانه جابه‌جا می‌شود. امیرارسلان در کنار دلاوری، شتاب‌زدگی و خشونت نیز دارد و دلدادگی، جایگاه او را از فرمانروایی مقتدر به مسافری آسیب‌پذیر تغییر می‌دهد. شمس وزیر و قمر وزیر، عرصه‌ی دیگری از کشمکش را می‌سازند؛ عرصه‌ای که در آن سخنوری، اتهام‌زنی و تعبیر نشانه‌ها بر تصمیم شاه اثر می‌گذارند. قهوه‌خانه‌ای که هم‌زمان تماشاخانه است نیز مرز میان زندگی شخصیت‌ها و اجرای نمایش را باریک می‌کند. استفاده از نمایش در نمایش و ارجاع آشکار به هملت، نمونه‌ای از پیوند قصه‌ی عامیانه با دیگر تجربه‌های تئاتری در این اقتباس است.

خلاصه کتاب امیرارسلان نامدار

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
خواجه نعمان، سوداگر مصری، در سفر دریایی خود به مهین‌بانو برمی‌خورد؛ زنی که پس از کشته‌شدن ملکشاه رومی و غارت سرزمینش گریخته است. او مهین‌بانو را پناه می‌دهد و امیرارسلان در خانه‌اش بزرگ می‌شود. جوان، برخلاف انتظار خواجه نعمان، به تجارت دل نمی‌بندد و خواهان آموختن فنون رزم است. حضور فرستاده‌ی پطروس‌شاه در مصر، گذشته‌ی پنهان خانواده را به خطری آشکار تبدیل می‌کند. امیرارسلان به‌سوی میراث پدری کشیده می‌شود، اما دیدن تصویر فرخ‌لقا مسیر دیگری پیش پایش می‌گذارد. کتاب امیرارسلان نامدار سپس جوانی را دنبال می‌کند که برای رسیدن به دختر دشمن، فرمانروایی را رها کرده و در سرزمینی بیگانه نام الیاس را بر خود گذاشته است. او در قهوه‌خانه کار می‌کند و میان وعده‌ها و هشدارهای دو وزیر، ناچار است عشق و هویت خود را پنهان نگه دارد.

چرا باید کتاب امیرارسلان نامدار را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب امیرارسلان نامدار را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• نمایشنامه نمونه‌ای از تبدیل قصه‌ی نقالی به اجرایی متکی بر تصویر، موسیقی و حرکت ارائه می‌دهد.
• دستورهای صحنه، نقش نور و بدن بازیگر را در انتقال ماجراها نشان می‌دهند.
• کشمکش وزیران، رابطه‌ی سخنوری، فریب و تصمیم‌های قدرت را آشکار می‌کند.
• پیشگفتار، منطق انتخاب‌های نویسنده در اقتباس و تنظیم صحنه‌ها را توضیح می‌دهد.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب امیرارسلان نامدار به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایشنامه‌های ایرانی و اقتباس از قصه‌های عامیانه.
• دانشجویان تئاتر و پژوهشگران علاقه‌مند به دراماتورژی و سنت‌های اجرایی ایران.
• بازیگران و کارگردانانی که رابطه‌ی کلام، موسیقی و حرکت را بررسی می‌کنند.
• خوانندگان علاقه‌مند به ماجراهای پهلوانی و عاشقانه.

بخشی از کتاب امیرارسلان نامدار

«دراماتورژی کالایدسکوپی در پی شکستن خط روایی یگانه و ایجاد شبکه‌ای از بازتاب‌ها، انعکاس‌ها و پرتوهای نمایشی است. هر‌یک از شانزده تابلوی این اثر روایت را از زاویه‌ای متفاوت بازمی‌تاباند؛ گاه از‌طریق هم‌سرایان یا گروه کُر، گاه به‌واسطهٔ راوی و گاه با بهره‌گیری از امکانات چندرسانه‌ای و تلفیق نور، رنگ، اشیا، صدا و تصویر.
امیرارسلان نامدار در این نوع بازخوانی کالایدسکوپی دیگر تنها یک قهرمان نیست، بلکه قطبی از اقطاب یک منظومهٔ چندصدایی و از‌طریق آینه‌های رنگارنگ (کالایدسکوپ) به نمایش درآمده و از دل این چندصدایی حقیقتی نو زاده می‌شود.
نمایش در این نوع بازخوانی صرفاً روایت داستانی یکدست و خطی نیست، بلکه تجربه‌ای چندوجهی، دیداری، شنیداری و کلامی است که در مسیر تئاتر پست‌دراماتیک گام برمی‌دارد. در این جهان چندوجهی، حقیقت نه از‌طریق صدایی واحد که از برخورد، گفتگو و هم‌زیستی صداهای گوناگون پدید می‌آید؛ همان‌گونه که در کالایدسکوپ از تکرار رنگ‌ها و شکست نور تصویری تازه زاده می‌شود.
امیرارسلان نامدار در این ساختار، دیگر تنها داستان عشق و دلاوری نیست، بلکه تلاشی است برای بازخوانی مفهوم انسان در مواجهه با چندگانگی جهان پیرامونش، انسانی که در جهانی چندرسانه‌ای و چندصدایی باید از میان هزاران روایت صدای خویش را بیابد.
دراماتورژی کالایدسکوپی، در بازخوانی رمانی کهن به زبان صحنهٔ امروز، در جستجوی نوعی وحدت در عین کثرت است؛ تلاشی برای شنیدن جهانی که شاید در درون ما می‌تپد: چند صدا، چند رنگ، چند زاویه، چند آوا و نوا و چند تصویر، اما در‌نهایت، یک نام: امیر‌ارسلان نامدار.»