کتاب برتری بین بلاغت عرب و عجم

کتاب برتری بین بلاغت عرب و عجم نوشتهٔ ابوهلال عسکری است. سیروس شمیسا مطالب این اثر را گردآوری کرده و نشر قطره این متن کهن را منتشر کرده است.

درباره کتاب برتری بین بلاغت عرب و عجم

ابوهلال عسکری از ادیبان ایرانی است که متون خود را به زبان عربی می‌نوشت. کتاب برتری بین بلاغت عرب و عجم به فرهنگ ایران باستان اشاره دارد و فرمان‌ها و اندرزهایی از «اردشیر بابکان»، «انوشیروان» و «قباد» (شیرویه) پسر خسروپرویز در آن آورده شده است. با شواهدی که در کتاب آمده ادامهٔ فرهنگ اندرزفرمایی را می‌توان نزد برمکیان (وزیران با نفوذ خلفای عباسی) دید. اهمیت دیگر این رساله در این است که در آن دو جملهٔ قصار به زبان پهلوی آمده که متأسفانه دچار تحریف شده بودند، اما مصحح کتاب صورت درست پهلوی و معنای آن ها را توضیح داده است.

خواندن کتاب برتری بین بلاغت عرب و عجم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران متون کهن پیشنهاد می‌کنیم.

درباره سیروس شمیسا

سیروس شمیسا زادهٔ ۲۹ فروردین ۱۳۲۷ در رشت، استاد ادبیات فارسی و نویسندهٔ پرکار ایرانی است. او که تاکنون بیش از ۴۰ اثر خلق کرده است. شمیسا تحصیلات عالی خود را در دانشگاه شیراز آغاز کرد و چند سالی پزشکی خواند، ولی پس از مدتی تغییر رشته داد و در همان‌جا مدرک کارشناسی خود را در رشتهٔ ادبیات فارسی گرفت. او سپس وارد دورهٔ دکتری ادبیات فارسی دانشگاه تهران شد و در سال ۱۳۵۷ از رسالهٔ خود به راهنمایی دکتر «خانلری» دفاع کرد. شمیسا در سال ۱۳۸۰ یکی از چهره‌های ماندگار ایران لقب گرفت. کتاب‌های او در بسیاری از دانشگاه‌های ایران تدریس می‌شوند. «جادوی زبان»، «شاه‌نامه‌ها»، «سبک‌شناسی نثر»، «سبک‌شناسی شعر»، «نگاهی تازه به بدیع»، «معانی»، «مکتب‌های ادبی»، «مصطلحات‌الشعرا»، «فرهنگ عروضی» و «فرهنگ تلمیحات» از جمله کتاب‌های منتشرشدهٔ این نویسنده هستند.

بخشی از کتاب برتری بین بلاغت عرب و عجم

«شیخ ابواحمد گفت: از شگفتی‌ها و تناقضات روزگار یکی این است که بیابان‌نشینی بی‌سواد و نتراشیده به پا می‌خیزد تا با اندیشه و ذوقش معنایی نو دراندازد، با تشبیهی بجا، درخواستی لطیف، مدحی آبرومند، عاشقانه‌یی شیرین و نغز، هجوی دردناک، ذمّی زیبا و بدیع در نظمی شگفت، با قافیه‌هایی راست و درست و اوزانی بکمال و اجزایی تعدیل‌یافته و الفاظی شیوا و گوارا که شنونده را بر آن می‌دارد تا تمامی آن را از برکند. و شنونده دوست دارد با آن در مقام سخنران، یا سپاسگزار یا سرزنش‌گر یا شادباش‌گو یا تسلیت‌گو در پیشگاه بزرگان ایراد سخن کند. و این سخن با گذشت زمان همواره تازگی و شادابی بیشتری می‌یابد و هر آن کو چنته‌اش از آن خالی است چیزکی از ادب و معرفت کم دارد.

مانند این سرودهٔ امرؤالقیس:

دل‌های پرندگان کنار لانه‌شان در حالت تری عنّاب و در حالت خشکی، خرمای نارس و پلاسیده را مانَد.

و چون این سرودهٔ نابغه:

تو به سان شبی هستی که ناگزیر مرا دربرخواهد گرفت.

و این سرودهٔ حُطیئه:

(هرکه نیک کرداری کند سزایش تباه نشود) سخا و کرم نزد یزدان و مردمان ماندگار است.

عالم سخن‌شناس و دانشمند ادیب و مربّی ماهر کوشش می‌کند تا شأن و مرتبت آن را درک کند ولی به گرد آن هم نمی‌رسد.

محمد بن الحسن درید به من گفت که ابوحاتم از عُتبی برایم روایت کرد که از عالمی در مورد حدّ و مرز بلاغت پرسیدند، پاسخ داد: نزدیک شدن به معنای موردنظر، دوری از زوائد کلام و اشاره به معانی گسترده با سخن اندک.

شیخ گفت: کوتاه سخن گفتن، ملموس کردن معنی با الفاظی کوتاه، بسندگی به اشاره‌یی برای بیان معانی و اشاره به معانی گسترده با سخن اندک، بیشترین مواردی است که مردمان دربارهٔ بلاغت بدان معتقدند.»