کتاب نارسیده ترنج

کتاب نارسیده ترنج اثری از سجاد آیدنلو، پژوهشگر و شاهنامه شناس ایرانی، شامل بیست مقاله درباره شاهنامه و ادب حماسی ایران است. 

درباره کتاب نارسیده ترنج

اگر تندبادی براید ز کنج / بخاک افگند نارسیده ترنج

ستمکاره خوانیمش ار دادگر / هنرمند دانیمش ار بی‌هنر

اگر مرگ دادست بیداد چیست / ز داد این همه بانگ و فریاد چیست

ازین راز جان تو آگاه نیست / بدین پرده اندر ترا راه نیست

کتاب نارسیده ترنج، نام خود را وامدار این ابیات ابتدایی داستان رستم و سهراب از شاهنامه فردوسی است. سجاد آیدنلو در این اثر بیست مقاله درباره شاهنامه و ادب حماسی ایران نوشته است. در این کتاب موضوعات مختلفی بررسی می‌شود. از جمله ماخذشناسی ،متن‌شناسی،اسطوره‌شناسی و واژه‌شناسی شاهنامه. علاوه بر این، مقالاتی درباره تاثیرات حماسه ملی ایران در برخی آثار پس از آن است و پاره‌ای اسناد و نکات مربوط به فردوسی و شاهنامه در بعضی متون منظوم و منثور نیز بررسی شده‌اند. 

سجاد آیدنلو مقالات کتاب نارسیده ترنج را در فاصله بین سال‌های دهد هشتاد و نود نوشته است. 

کتاب نارسیده ترنج را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم 

نارسیده ترنج اثری جذاب و تاثیرگذار برای تمام شاهنامه‌پژوهان، دوست‌داران زبان و ادبیات فارسی و علاقه‌مندان به ادبیات حماسی ایرانی است.  

درباره فردوسی 

حکیم ابوالقاسم فردوسی طوسی شاعر حماسه سرای و آفریننده شاهنامه فردوسی در قرن سه شمسی و متولد سال ۳۲۹ هجری قمری است. او را  بزرگ‌ترین سراینده پارسی‌گو می‌دانند که با سرودن شاهنامه موفق شد تا زبان فارسی را حفظ کند. چنان که خودش هم درباره این اثر اینطور گفته است: 

پی افکندم از نظم کاخی بلند / که از باد و باران نیابد گزند

او دهقانزاده‌ای بود که در طول سی سالی که به سرودن شاهنامه مشغول بود، با فروختن زمین‌هایش خرج زندگی را درآورد. اما همین کار او سبب شد تا زبان فارسی حفظ شود و تا زمان ما، زنده و پویا باقی بماند. داستان‌های شاهنامه با حال و هوای اسطوره‌ای خود، یکی از غنی‌ترین آثار ادبی ایران به شمار می‌رود. 

درباره سجاد آیدنلو

سجاد آیدنلو در سال ۱۳۵۹ در ارومیه متولد شد. او پژوهشگر ادبیات فارسی و دانشیار دانشگاه پیام نور ارومیه است. 

سجاد آیدنلو تا به حال بیش از چهارده کتاب و نزدیک دویست مقاله در حوزه شاهنامه‌شناسی منتشر کرده است و یکی از متخصصان در حوزه شاهنامه شناسی است. او همچنین همایش‌های بسیاری نیز در این زمینه برگزار کرده است. آثار او در در جشنواره نقد کتاب و آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی برگزیده شده و عنوان شایسته تقدیر در اولین دوره جایزه جلال و شایسته تقدیر کتاب سال را از آن خود کرده است. 

بخشی از کتاب نارسیده ترنج

مشخص کردن دقیق و قطعی درون‌مایه شاهنامه ابومنصوری و به تبع آن، ساخت و تدوین نخست شاهنامه فردوسی به دلیل از بین رفتن متن اصلی منبع منثور تقریباً غیرممکن است و فقط به استناد مقدمه برجای‌مانده این اثر و این سنت معمول در تاریخ‌های اسلامی آن روزگار که گذشته ایران باستان را از پادشاهی گیومرث تا پایان کار یزدگرد سوم گزارش می‌کرده‌اند، به‌طورکلی می‌توان گفت که شاهنامه ابومنصوری نیز به همان شیوه خدای‌نامه ساسانی و سپس‌تر تواریخ عصر اسلامی، رویدادهای این دوره زمانی را به همراه افزوده‌هایی از برخی مآخذ دیگر مانند اخبار آزادسرو و چند رساله پهلوی و ترجمه عربی دربر داشته است و همین حوادث و داستان‌ها، پیکره اصلی و اولین شاهنامه فردوسی را تشکیل می‌داده که اضافات بعدی در مطاوی آن گنجانده شده است. با وجود این باز شاید بتوان از راه‌هایی به بعضی احتمالات درباره محتوای این مأخذ مفقود و تحریر نخست شاهنامه رسید، از جمله این قراین، اشارات فردوسی به سال‌های عمر خویش در مقدمه، میان و متن بعضی داستان‌هاست و چون همه این سال‌ها (۵۸، ۶۰، ۶۱، ۶۳، ۶۵ یا ۶۷ و ۷۱ سالگی) مربوط به پس از پایان تدوین نخست (۵۴ یا ۵۵ سالگی فردوسی) است، ممکن است چنین تصور شود که همه بخش‌ها یا روایات دارای این سال‌ها از افزوده‌های تدوین دوم است، حال آنکه در بیشتر موارد این‌گونه نیست و در جاهایی که پیوندی آشکار و مبتنی بر قرینه یا دلیل، میان سن فردوسی و زمان نظم داستان وجود ندارد، باید احتمال داد که فقط آن بیت یا ابیاتِ متضمن سال عمر و مثلاً وصف حال، مربوط به تغییر و تصرفات تدوین دوم است که در ساختار بخش‌های پیشین گنجانده شده است نه همه آن داستان، برای نشان دادن یکی از این اشارات گمراه‌کننده، این دو بیت در پایان شهریاری شاپور ذوالاکتاف نمونه خوبی است:

چو شست و سه شد سال، شد گوش کر

ز بیشی چرا جویم آیین و فر

کنون داستان‌های شاه اردشیر

بگویم ز گفتار من یاد گیر