کتاب بوطیقای گسست

«بوطیقای گسست؛ سینمای اصغر فرهادی» نوشته مازیار اسلامی، پژوهشگر حوزه هنر و منتقد هنری است. اسلامی در این کتاب به سینمای فرهادی به عنوان محصول گسست تاریخی برساخته دوران اصلاحات در سینمای ایران می‌نگرد. دوره‌ای که دوگانه‌ی سینما و سینماگر پیش و پس از انقلاب وارد یک گذر شد و پیامدش ظهور نسلی تازه از فیلم‌سازان بود. اسلامی معتقد است که این دوگانگی تاریخی که با انقلاب ۱۳۵۷ آغاز شده بود و البته کمابیش دیگر عرصه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی را هم بازتعریف کرده بود، در خرداد ۱۳۷۶ دچار بحران شد؛ بحرانی که اگرچه کامروا نبود اما در مواردی توانست پیکره ایستای پیش روی خود را خدشه‌دار کند و از طریق نسلی تازه فضای تازه‌ای برای بی‌اعتبار ساختن این دوگانه‌ی سینمای روشنفکری پیش از انقلاب و سینمای مهندسی‌شدهٔ ارزشی ـ دینی پس از انقلاب، بجوید. اهمیت سینمای فرهادی از این جهت است که می‌کوشد این خلا و گسست ایجاد شده را درونی کند. با مواجهه هوشمندانه با آن در آثارش که همه پیام واحدی شبیه به این دارند: «عملیاتِ رستگاری و نجات مداوم و پیوسته که عمیقاً و باطناً نومیدانه است و اگر امکانی هم باشد تنها با پذیرش نومیدی و ناممکنی موجود در آن متصور است.» حرکت سینمای او، حرکت بطئی این گسست و جدایی تا اعماق روایت است، رسوب بطئی این گسست در دِل خودِ روایت؛ روایت‌های ازهم‌گسیخته، گسست‌ها و جدایی‌هایی که خود نیز مبتلا به گسست می‌شوند. این کتاب می‌کوشد تصویری از حرکت بطئی این گسست در سینمای فرهادی باشد، با نقشه‌برداری از موقعیت دقیق آن در هر فیلم و تحولی که خود این حرکت ایجاد می‌کند. اسلامی با متصور شدن دو حرکت وضعی و انتقالی برای سینمای فرهادی، با بررسی دیالکتیک میان این دو، سیر تحول بطئی اصغر فرهادی را در دنیای فیلم‌سازی خودش و در کلیت سینمای ایران بررسی می‌کند. او می‌کوشد در بطن این دیالکتیک، تحلیلی درون‌ماندگار از سینمای فرهادی و شش فیلم اولش ارائه کند. به عقیده اسلامی با اصغر فرهادی سینمای ایران شروع می‌کند «در سطحی فرمال به خویش نگاه کردن. به آن به اصطلاح «اجتماعی بودن» اش به وسواس‌های اخلاقی ـ معنوی‌اش. و حتا کنایی‌تر به علاقه‌اش برای دیده شدن توسط دیگری.» فرهادی ممکن است در سینما، همچنان پدیده‌ای گشوده و نامنتظره باشد، اما تا این‌جای مسیر فیلم‌سازی‌اش، فراتر از تحسین و موفقیت‌های بین‌المللی، پدیده‌ای مهم و استثنایی در هنر معاصر ایران است. همان‌گونه که نیچه گفته بود «اگر از ارتفاعی درست بنگریم همهٔ چیزها سرانجام به‌هم می‌رسند: اندیشه‌های فیلسوف، کار هنرمند و اعمال نیک.»