کتاب سه خواهر

کتاب سه خواهر نوشته محمد چرم شیر، بازخوانی‌ای از نمایش‌نامه‌ی شناخته‌شده‌ی آنتوان چخوف است که در آن سه خواهرِ گرفتارِ خاطره، فرسودگی و رؤیای رفتن، در فضایی بسته و پرتنش دوباره جان می‌گیرند. این متن فقط بازآفرینی یک اثر کلاسیک نیست، بلکه گفت‌وگویی تازه با حسرت، خانواده، زمان و از‌دست‌رفتن امید است؛ جایی که آرزوی بازگشت به مسکو به نشانه‌ای از نرسیدن و معلق‌ماندن بدل می‌شود. این متن اقتباسی را نشر قطره منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب سه خواهر

کتاب سه خواهر نوشته‌ی محمد چرم شیر بر پایه‌ی نمایش‌نامه‌ی آنتوان چخوف شکل گرفته، اما به بازگویی صرف بسنده نمی‌کند. متن، شخصیت‌های آشنا را در موقعیتی تازه قرار داده و نشان می‌دهد که قرار است با نوعی بازخوانی روبه‌رو باشیم؛ بازخوانی‌ای که هم به متن اصلی وفادار می‌ماند و هم فاصله‌ی خودش را حفظ می‌کند. 

حضور گوینده، اشاره‌های مستقیم به سه خواهر اصلی و رفت‌وآمد میان گفت‌وگو، خاطره و نقل صحنه، فضایی می‌سازد که در آن گذشته مدام به اکنون فشار می‌آورد. در مرکز این فضا، اولگا، ماشا و ایرنا ایستاده‌اند؛ سه خواهری که هر کدام به‌ شکلی متفاوت با سوگ، دلزدگی، انتظار و میل به تغییر دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

کتاب سه خواهر بیش از آنکه بر رخدادهای بیرونی تکیه کند، بر فرسایش درونی شخصیت‌ها تمرکز دارد. خانه‌ی پروزوروف‌ها در این متن فقط یک مکان نیست؛ به‌تدریج به نشانه‌ای از ماندن، پوسیدگی و گیر افتادن تبدیل می‌شود. رؤیای رفتن به مسکو، که بارها در گفت‌وگوها تکرار می‌شود، فقط یک مقصد جغرافیایی نیست و بیشتر به تصویری از زندگی ازدست‌رفته، امکان نجات و آرزویی تبدیل می‌شود که هر چه بیشتر گفته می‌شود، دورتر به نظر می‌رسد. 

محمد چرم شیر در کنار این حس تعلیق، روابط خانوادگی را هم با دقت نشان می‌دهد؛ از پیوند عاطفی و تنش میان خواهرها تا حضور آندری و ناتاشا که تعادل خانه را به‌هم می‌زنند. نمایش او پر از سکوت‌های سنگین، خاطره‌های زخمی و جمله‌هایی که پشت ظاهر روزمره‌شان، اضطراب و اندوهی عمیق پنهان شده است.

خلاصه نمایشنامه سه خواهر

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

نمایش‌نامه‌ی سه خواهر زندگی اولگا، ماشا و ایرنا را در خانه‌ای دنبال می‌کند که زیر سایه‌ی مرگ پدر، خاطره‌ی مسکو و فشار روزمرگی، آرام‌آرام به فضایی خفه تبدیل شده است. خواهرها در گفت‌وگوهایشان از گذشته، از آرزوهای ناتمام و از آینده‌ای حرف می‌زنند که مدام از دسترس دورتر می‌شود. آندری، برادر خانواده، دیگر تکیه‌گاه سابق نیست و حضور ناتاشا شکاف‌های خانه را عمیق‌تر می‌کند. 

هر شخصیت به‌ نوعی می‌خواهد از وضع موجود فاصله بگیرد، اما میل به رفتن و توانِ رفتن یکی نیست. متن، فروپاشی تدریجی امید را در کنار نیاز مداوم به ادامه‌دادن زندگی نشان می‌دهد.

چرا باید کتاب سه خواهر را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب سه خواهر را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌ای روشن از بازخوانی یک نمایش‌نامه‌ی کلاسیک در بستر ادبیات نمایشی ایران را پیش می‌گذارد.
• متن، رابطه‌ی میان خاطره، سوگ و فرسودگی خانوادگی را از خلال گفت‌وگوهای فشرده و صحنه‌های تنش‌دار بررسی می‌کند.
• خواننده با شیوه‌ای روبه‌رو می‌شود که در آن مرز میان متن اصلی، تفسیر و اجرای ذهنی شخصیت‌ها بارها جابه‌جا می‌شود.
• این کتاب برای کسانی مناسب است که می‌خواهند ببینند یک اثر شناخته‌شده چگونه می‌تواند در خوانشی تازه، معنایی دیگر پیدا کند.
• فضای اثر شناخت دقیقی از حس ماندن، نرسیدن و تعلیق در زندگی شخصیت‌ها به دست می‌دهد.

خواندن کتاب سه خواهر را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب سه خواهر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایش‌نامه‌هایی که بر تنش‌های خانوادگی و فرسایش عاطفی تمرکز دارند.
• خوانندگانی که می‌خواهند با بازخوانی یک متن کلاسیک در قالبی تازه آشنا شوند.
• دانشجویان و هنرجویان تئاتر که به بررسی شیوه‌های اقتباس و بازآفرینی در ادبیات نمایشی علاقه دارند.
• مخاطبانی که از شخصیت‌های گرفتارِ تردید، حسرت و آرزوهای ناتمام استقبال می‌کنند.
• کسانی که به فضاهای نمایشیِ مبتنی بر گفت‌وگو، سکوت و تنش‌های پنهان توجه دارند.

درباره محمد چرم شیر

محمد چرم شیر (متولد ۱۳۳۹) نمایش‌نامه‌نویس، دراماتورژ و مدرس دانشگاه است. او دانش‌آموخته‌ی رشته‌ی ادبیات نمایشی از دانشگاه تهران است و از چهره‌های فعال در حوزه‌ی درام‌نویسی و آموزش نمایش‌نامه‌نویسی به شمار می‌رود. بیش از ۵۰ عنوان نمایش‌نامه به قلم او به چاپ رسیده که برخی از آن‌ها به زبان‌های انگلیسی، آلمانی و فرانسوی ترجمه شده‌اند و در کشورهایی همچون آلمان، انگلستان، فرانسه، ایتالیا و آمریکا به روی صحنه رفته‌اند. از جمله آثار منتشرشده‌ی چرم شیر می‌توان به نمایش‌نامه‌های «پروانه و یوغ»، «روایت عاشقانه‌ای از مرگ در ماه اردیبهشت»، «همه‌چیز می‌گذرد تو نمی‌گذری»، «کبوتری ناگهان» و مونودرام «حقایقی درباره‌ی یک ماهی مرده» اشاره کرد.

بخشی از کتاب سه خواهر

«گوینده: اتاق پذیرایی خانهٔ "پروزوروف" ها. اتاقی بزرگ با مبلمان مختصر؛ نیم‌روز است. در میدان، آفتاب همه‌چیز را درخشان کرده است. خواهران "پروزوروف" اینجا هستند. "اولگا"، "خواهر بزرگ" در لباس آبی سیر، مخصوص دبیرهای دبیرستان، سرگرم تصحیح برگه‌های شاگردانش. راه می‌رود و ناگهان می‌ایستد. "ماشا"، با لباس سیاه، نشسته است و کتاب می‌خواند. کلاهش را گذاشته روی دامنش. "ایرنا"، کوچک‌ترین خواهر، در لباس سفید ایستاده و در فکر فرو رفته... "اولگا"؟
اولگا: (به گوینده) فقط چند لحظه... (تمرکز می‌کند.)... اصلاً باورت می‌شه، "ایرنا" که یه سال گذشته؟ من که باورم نمی‌شه. هنوز باورم نمی‌شه.
ایرنا: حتم داری، "اولگا"؟... یادمه وقتی بابا مرد تو گفتی دیگه نمی‌تونی زندگی کنی.

تصویری از "پروزوروفِ" پدر بر روی پرده دیده می‌شود.

گوینده: ژنرال "پروزوروف" فرمانده "روسیه" در یک شهرستان دورافتاده. او یازده سال پیش، به‌جهت مأموریتی که از جانب "تزار" به او محول شده بود، "مسکو" را به‌همراه خانواده ترک گفت.
ایرنا: اما حالا فقط یه سال از مرگ بابا گذشته و تو داری به همین سادگی ازش حرف می‌زنی.
اولگا: نگو به همین سادگی.
گوینده: به‌یکباره برگه‌هایی که در دست "اولگا" قرار دارند به روی زمین می‌ریزند. آهی از گلوی "اولگا" شنیده می‌شود. "ایرنا" به افتادن برگه‌ها، در میان گرما و آفتاب، می‌نگرد.
ایرنا: باشه، نمی‌گم.»