کتاب گزیده غزلیات سعدی

کتاب گزیده غزلیات سعدی حاصل گزینش و شرح‌نویسی حسن انوری و جعفر شعار و مجموعه‌ای از سروده‌های مصلح الدین سعدی شیرازی است. این کتاب را نشر قطره منتشر کرده است تا مجموعه‌ای از برترین غزل‌های عاشقانه‌ی ادب فارسی را همراه با توضیحات دقیق واژگانی و دستوری در اختیار دوستداران شعر کهن و کلاسیک در قالب غزل بگذارد. کتاب حاضر پیوندی عمیق میان زبان فاخر و عواطف ناب انسانی برقرار کرده است. نسخهٔ الکترونیکی این کتاب را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب گزیده غزلیات سعدی اثر مصلح‌الدین سعدی شیرازی

کتاب گزیده غزلیات سعدی به کوشش دو تن از استادان ادب فارسی، حسن انوری و جعفر شعار [بخوانید: شِعار]، گردآوری شده و دربردارنده‌ی ۱۶۴ غزل منتخب از میان حدود ۷۰۰ غزل مصلح الدین سعدی شیرازی است. گردآورندگان برای فراتررفتن از ذوق و سلیقه‌ی فردی، از دیدگاه‌های صاحب‌نظرانی همچون محمدرضا شفیعی کدکنی بهره برده‌اند. مبنای تصحیح متن در این اثر بر پایه‌ی نسخه‌هایی مانند چاپ محمدعلی فروغی و تصحیح حبیب یغمایی استوار بوده است.

گزیده غزلیات سعدی، علاوه‌بر متن غزل‌ها، بخش‌های متنوعی همچون یادداشت مجموعه، پیش‌گفتاری درباره‌ی شیوه‌ی گزینش، بررسی ویژگی‌های سبکی و مقالاتی در حوزه‌ی دیدگاه‌های خاورشناسان و پژوهشگران درباره‌ی شعر سعدی را در بر گرفته است این کتاب با هدف آسان‌سازی خوانش متون کلاسیک برای دانشجویان و پژوهشگران سامان یافته است. گردآورندگان ذیل هر غزل، دشواری‌های زبانی، نکات نحوی، آرایه‌های بدیعی و مفاهیم کنایی را به‌روشنی توضیح داده‌اند تا مخاطب بی‌نیاز از فرهنگ‌نامه‌های متعدد، معنای ابیات را دریابد.

بخش پایانی کتاب گزیده غزلیات سعدی شامل فرهنگ واژگان و نام‌نامه است. این بخش زمینه را برای دریافت کامل‌تر ساختار بلاغی و ارزش‌های فکری غزل‌ها فراهم می‌سازد. مجموعه‌ی حاضر تصویری از عشق، سوز درون، اعتدال فکری و ساختار سهل و ممتنع شعر مصلح الدین سعدی شیرازی را به نمایش گذاشته است.

چرا باید کتاب گزیده غزلیات سعدی را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب گزیده غزلیات سعدی را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب ۱۶۴ غزل از برجسته‌ترین سروده‌های مصلح الدین سعدی شیرازی را بر اساس نظرسنجی و امتیازدهی کارشناسان در اختیار خواننده قرار داده است.
• خواننده‌ی این کتاب به شرح کامل واژه‌ها، ترکیبات، تعابیر کنایی و ظرایف دستوری ابیات دسترسی دارد.
• اثر حاضر با ارائه‌ی مقاله‌های تحلیلی و بازتاب دیدگاه‌های سعدی‌پژوهان، بستری برای شناخت دقیق جهان فکری شاعر فراهم آورده است.
• مطالعه‌ی این مجموعه به خواننده کمک می‌کند با ظرافت‌های ساختاری شعر سهل و ممتنعِ مصلح الدین سعدی شیرازی و نحوه‌ی پیوند عواطف انسانی با زبان آشنا شود.

خواندن کتاب گزیده غزلیات سعدی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب گزیده غزلیات سعدی به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• این کتاب برای دانشجویان و پژوهشگران رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی که به متنی آموزشی با تعلیقات دقیق نیاز دارند، مناسب است.
• خواندن این کتاب به دوستداران شعر کهن فارسی و قالب کلاسیک غزل پیشنهاد می‌شود.
• این کتاب برای خوانندگانی مناسب است که می‌خواهند بدون مواجهه با دشواری‌های زبانی، معنای ابیات مصلح الدین سعدی شیرازی را دریابند.
• مطالعه‌ی این کتاب به دوستداران مباحث سبک‌شناسی و نقد ادبی پیشنهاد می‌شود.

درباره مصلح الدین سعدی شیرازی

ابومحمد مشرف‌الدین مصلح بن عبدالله بن مشرف که به شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی شهرت یافته و تخلص سعدی را دارد، در سال ۶۰۶ هجری قمری چشم به جهان گشود. این چهره‌ی سرشناس دنیای ادب، از برجسته‌ترین شاعران، نویسندگان و اندیشمندان ایرانی محسوب می‌شود که شهرت و جایگاهش فراملی و جهانی است. عناوینی همچون «استاد سخن»، «پادشاه سخن» و «شیخ اجل» ازجمله القابی به شمار می‌روند که به او اختصاص یافته است.

مصلح الدین سعدی شیرازی دوران دانش‌اندوزی خود را در مدرسه‌ی نظامیه‌ی بغداد سپری کرد و پس از آن در جامه‌ی خطیب و سخنور راهی دیارهای گوناگونی همچون شام و حجاز گردید؛ سپس به خاستگاه خویش، شیراز، مراجعت کرد و باقی عمرش را در این شهر گذراند. برجسته‌ترین آثار او شامل گلستان، بوستان، غزلیات و هزلیات است؛ همچنین اشعاری به زبان عربی به قلم او به یادگار مانده است.

از شاخصه‌های اصلی نوشته‌ها و سروده‌های مصلح الدین سعدی شیرازی می‌توان به سهل و ممتنع بودن، بهره‌گیری از طنز، ایجاز و به‌کارگیری آیات قرآن و روایات اشاره کرد. این ادیب نامدار که پژوهش‌ها و کتب فراوانی پیرامون منش و آثارش به نگارش درآمده است، در سال ۶۹۰ هجری قمری وفات یافت و مدفن او در شیراز به «سعدیه» مشهور شد. محمدعلی همایون کاتوزیان بر این باور است که سعدی پیرو هیچ ایدئولوژی، مکتب یا طریقت خاصی نبود و خود نیز مکتب‌سازی نکرد؛ افزون بر این او پدیده‌های جهان را از مناظر متنوع کاوید و برای هر شیوه‌ای در حوزه‌ی تفکر و بیان، وزن و اعتباری قائل شد.

با وجود آنکه سعدی شناختی عمیق از موازین عرفانی داشت و عارفان و سالکان برجسته را تکریم می‌کرد، خود در زمره‌ی عارفان جای نمی‌گرفت و نگاهی نقادانه به تصوفِ رایج روزگارش نشان می‌داد. او با وجود داشتن باورهای دینی، در مقایسه با عصر خود (و حتی دوران معاصر) از جزم‌اندیشی و تعصب به‌دور بود و بر هم‌بستگی و یگانگی بنی‌آدم پای می‌فشرد. سعدی فردی دلباخته بود، ولی عشق را پایان‌ناپذیر نمی‌دانست و باور داشت مهر ناشی از گذر زمان را می‌توان با سپری‌شدن زمان از دل زدود.

مصلح الدین سعدی شیرازی فرمانروایان را از جور و بیداد بر حذر می‌داشت و گاه حتی با صراحت و تندی با آنان سخن می‌‌گفت، اما روحیه‌ی سرکشی و انقلابی‌گری نداشت. او ایدئال‌گرا نبود و تحقق هیچ آرمان‌شهری را در این گیتی وعده نمی‌داد. سعدی در تمامی زمینه‌ها شیوه‌ی میانه‌روی پیش می‌گرفت، نگرشی مثبت به جهان داشت و بر هم‌نوعانش سخت‌گیری نمی‌کرد.

سعدی شیرازی همواره تلاش در جهت بهبود زندگی را ترغیب می‌کرد و زیستن را با تمام کاستی‌هایش ارزشمند می‌شمرد. او تأکید داشت که باید تا حد امکان پاک‌زیستی را پیشه کرد و برای دیگران نیز حق حیات قائل شد. کاتوزیان این رویکرد و منش فکری سعدی را «رئالیسم فلسفی» نامیده است. بر اساس روایات، هیچ شاعر پارسی‌گویی در عصر خویش به اندازه‌ی سعدی به آوازه و محبوبیت دست نیافت؛ چنان‌که شهرت سروده‌های او از جغرافیای ایران و حوزه‌ی زبان فارسی فراتر رفت. شعر سعدی در زمان حیاتش نیز تا مرزها و سرزمین‌های دوردست دهان‌به‌دهان می‌چرخید.

درباره حسن انوری

حسن انوری در سال ۱۳۱۲ در یکی از آبادی‌های شهرستان تکاب، واقع در استان آذربایجان غربی، دیده به جهان گشود. او تحصیلات مقطع ابتدایی را در تکاب به پایان رساند و دبیرستان را به‌صورت خودآموز سپری کرد؛ سپس در سال ۱۳۳۷ قدم به دانشکده‌ی ادبیات دانشگاه تبریز گذاشت و از محضر استادانی همچون «ماهیار نوابی» بهره‌‌مند گردید. این نویسنده تحصیلات عالی خود در رشته‌ی ادبیات فارسی را در دانشگاه تهران پی گرفت؛ به طوری که در فاصله‌ی سال‌های ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۶ مقطع کارشناسی‌ارشد و طی سال‌های ۱۳۴۶ تا ۱۳۵۱ دوره‌ی دکتری را به اتمام رساند.

نگارش رساله‌ی دکتری حسن انوری با عنوان «اصطلاحات دیوانی دوره‌ی غزنوی و سلجوقی» تحسین و توجه گسترده‌ی جامعه‌ی فرهنگی و نخبگان آن روزگار را به همراه داشت. او سالیان متمادی در مشاغل آموزگاری، دبیری و استادی دانشگاه به جامعه‌ی آموزشی خدمت کرد و در نهایت در نخستین سال‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ به افتخار بازنشستگی نائل آمد. از برجسته‌ترین اقدامات حسن انوری مشارکت در تدوین «لغت‌نامه‌ی دهخدا» بود که قریب به ۶۰ سال تداوم یافت؛ فعالیتی که در سال‌های بعد بستر مناسبی را برای تألیف و گردآوری یکی از عظیم‌ترین فرهنگ‌های معاصر زبان و ادبیات فارسی فراهم ساخت.

همکاری گسترده با سازمان کتاب‌های درسی جهت تدوین و سازمان‌دهی کتب درسی آن عصر، بخش دیگری از کارنامه‌ی خدمات فرهنگی حسن انوری به ایران محسوب می‌شود. از دیگر فعالیت‌های او می‌توان به راه‌اندازی مجموعه‌ی متون دانشگاهی تحت‌عنوان «گزیده‌هایی از ادب فارسی» (با همراهی جعفر شعار)، پایه‌گذاری مجموعه‌ی «گنج ادب» و نیز نگارش دستور زبان فارسی در چند دوره با همکاری حسن احمدی‌گیوی اشاره کرد.

حسن انوری از نخستین افرادی بود که در کنار بنیان‌گذاران شورای کتاب کودک جهت تدوین فرهنگنامه‌ی کودکان و نوجوانان قرار گرفت. آثار منتشرشده از او شامل بیش از ۸۰ عنوان کتاب و مقاله در حوزه‌ی فرهنگ، زبان و ادبیات فارسی است که برخی از آن‌ها تجدیدچاپ‌هایی افزون بر ۴۰ بار را تجربه کرده‌اند. حسن انوری در سال ۱۳۸۱ به‌عنوان عضو پیوسته‌ی فرهنگستان زبان و ادب فارسی انتخاب شد.

ازجمله تألیفات حسن انوری می‌توان به این موارد اشاره کرد: «معنی زندگی»، «دستور زبان فارسی ۱ و ۲» (با همکاری حسن احمدی‌گیوی)، «گزیده‌ی گلستان»، «گزیده‌ی بوستان»، «اصطلاحات دیوانی» و «فرهنگ بزرگ سخن و متفرعات آن» که خود مجلدات متعدد و متوعی را در بر می‌گیرد.

درباره جعفر شعار

جعفر شعار [بخوانید: شِعار] زاده‌ی ۱۲ اردیبهشت ۱۳۰۴ در تبریز، یکم مرداد ۱۳۸۰ در تهران درگذشت. او قرآن‌پژوه، پژوهشگر ادبی، مصحح و مترجمی ایرانی بود که تحصیلات خود را تا مقطع کارشناسی ادبیات فارسی و زبان فرانسه در دانشگاه تبریز گذراند و پس از تدریس در دبیرستان‌های تبریز، در سال ۱۳۳۵ به تهران مهاجرت کرد. او در سال ۱۳۴۲ موفق به اخذ مدرک دکتری زبان و ادبیات فارسی گردید.

این نویسنده پس از درگذشت پدرش در سال ۱۳۵۱، مسئولیت برگزاری جلسات تفسیر و آموزش قرآن او را بر عهده گرفت؛ فعالیتی که در مجموع ۵۵ سال در تبریز و تهران تداوم داشت. ازجمله مشاغل و سوابق او می‌توان به شش سال همکاری با سازمان لغت‌نامه‌ی دهخدا، تدریس در دانشگاه تهران، دانشسرای عالی و دانشگاه تربیت معلم، ریاست دانشگاه تربیت معلم پس از انقلاب ۱۳۵۷، همکاری با مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی و عضویت در مرکز تحقیقات علمی آسیا و آفریقا (ICANA) اشاره کرد.

جعفر شعار پس از بازنشستگی در سال ۱۳۶۰ به تدریس و پژوهش ادامه داد و از خود آثار متعددی در قالب تألیف (مانند «گفتارهای دستوری»، «فرهنگ املایی و دستور خط فارسی»، «شیوه‌ی خط معیار»، «فرهنگ‌واره‌ی اخلاق در قرآن»، «نگرشی در آیات قرآن»، «راهنمای زبان عربی»، «تاریخ ادبیات عرب» و «المَنهَج») و نیز ترجمه و تصحیح (ازجمله «سفرنامه‌ی ابن حوقل»، «حمزه‌نامه»، «ترجمه‌ی تاریخ یمینی»، «تاریخ بناکتی»، «سیاست‌نامه»، «أغراض السیاسة فی أعراضِ الریاسة»، «تحلیل سفرنامه‌ی ناصرخسرو»، دیوان‌های رودکی و ناصرخسرو، «تاریخ پیامبران و شاهان» و «آیین شهرداری در قرن هفتم») را به یادگار گذاشت.

بخشی از کتاب گزیده غزلیات سعدی

«۷. سر بنه گر سر میدان ارادت داری

چه کند بنده که گردن ننهد فرمان را

چه کند گوی که عاجز نشود چوگان را

سروبالای کمان‌ابرو اگر تیر زند

عاشق آن است که بر دیده نهد پیکان را

دستِ من گیر، که بیچارگی از حد بگذشت

سرِ من دار که در پای تو ریزم جان را

کاشکی پرده برافتادی از آن مَنظرِ حُسن

تا همه خلق ببینند نگارستان را

۵ همه را دیده در اوصافِ تو حیران ماندی

تا دگر عیب نگویند منِ حیران را

لیکن آن نقش که در روی تو من می‌بینم

همه را دیده نباشد که ببینند آن را

چشمِ گریان مرا حال بگفتند به طبیب

گفت یک بار ببوس آن دهنِ خندان را

گفتم آیا که در این درد نخواهم مردن؟

که مُحال است که حاصل کنم این درمان را

پنجه با ساعدِ سیمین نه به عقل افکندم

غایت جهل بوَد مشت زدن سندان را

۱۰ سعدی از سرزنشِ عام نترسد هیهات

غرقه در نیل، چه اندیشه کند باران را

سر بنه گر سرِ میدان ارادت داری

ناگزیر است که گویی بوَد آن میدان را

ج ۷ / ش ۲۹۹ ب. ی. / ۱۷ ف.»