کتاب منابع طبیعی، موهبت یا مصیبت

«منابع طبیعی، موهبت یا مصیبت» نوشته فردریک فن‌در پلویگ( -۱۹۵۶)، اقتصاددان هلندی و استاد دانشگاه آمستردام است و در این کتاب به مساله تاثیر مثبت یا منفی منابع طبیعی در روند توسعه کشورها می‌پردازد. مساله‌ای که دهه‌ها موضوع مجادله اقتصاددانان و اندیشمندان ایرانی نیز بوده است. اینکه آیا نفت موجب سعادت ایرانیان شده است یا موجب بدبختی؟ بسیاری از پژوهشگران و سیاستگذاران فرصت‌هایی که منابع طبیعی جهت دستیابی به رشد اقتصادی و توسعه فراهم کرده و در نتیجه، چالش‌های اطمینان از آن که ثروت منابع طبیعی تبدیل به رشد اقتصادی و توسعه پایدار می‌شود را درک کرده‌اند. در عین حال بسیاری از کشورها به واسطه ثروت ناشی از منابع طبیعی دچار مصیبت و فلاکت هستند. سؤال اصلی آن است که چرا اقتصادهای دارای منابع غنی، همانند بوتسوانا یا نروژ، موفق‌تر از دیگر اقتصادهایی هستند که با وجود ثروت طبیعی عظیم‌شان عملکرد نامطلوبی دارند؟ آیا این موضوع به خاطر این است که رونق در منابع طبیعی منجر به بالا رفتن نرخ ارز حقیقی می‌شود و رقابت‌پذیری بخش‌های اقتصادی مستقل از منابع طبیعی را کاهش می‌دهد (بیماری هلندی)؟ آیا اثرات (رونق در منابع طبیعی) یادگیری در حین انجام کار و نیز دیگر اثرات جانبی آن در بخش‌های تجاری مستقل از منابع طبیعی به آن اندازه بزرگ هست که مداخلات دولت را توجیه کند؟ و یا این که ثروت‌های ناشی از وجود منابع طبیعی سرشار به تغییراتی در تخصیص منابع از کارآفرینی سودآور به سوی رانت‌جویی، که ناکارایی اجتماعی را در بردارد، می‌انجامد؟ چه میزان از این تغییرات بستگی به کیفیت نهادها، حاکمیت قانون و درجه توسعه یافتگی مالی دارد؟ آیا ثروت ناشی از منابع طبیعی به واسطه فساد و رانت خواری و جنگ داخلی، که نابرابری و فقر گسترده به بار می‌آورند، به تمامی چپاول می‌شود؟ آیا رونق در درآمد ناشی از منابع طبیعی سبب تثبیت سیاست‌های نامناسب و ناپایدار برای مدت زمانی بیش از اندازه طولانی می‌شود؟ آیا ثروت‌های طبیعی در حال کاهش به شایستگی در دیگر انواع دارایی‌های پر بازده مجدداً سرمایه‌گذاری می‌شوند؟