کتاب تاریخ ملل: چگونه هویت ملت‌ها شکل گرفت

پیتر فورتادو، تاریخ‌نگار انگلیسی است و در این کتاب، نوشتارهایی از ۲۷ تاریخ‌دان درباره کشورشان را گردآوری کرده است. این کتاب که پرفروش‌ترین کتاب انتشارات ققنوس در بیست و نهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران بود، بخشی نیز پیرامون ایران به قلم همایون کاتوزیان، تاریخ‌نگار ایرانی در خود دارد. فورتادو در مقدمه کتاب می‌نویسد: «تاریخ «آکادمیکِ» جهان بارها و بارها نوشته شده است، به‌ویژه در پنجاه سال اخیر که پیدایش اقتصاد جهانی و درگیری‌های ایدئولوژیک پی‌کاوی تاریخ یگانه جهان را به تلاشی واقع‌نگرانه تبدیل کرده است. چنین تلاشی گاهی از سوی افراد بسیار توانمند و دانشمند صورت گرفته که خط‌مشی‌شان مورد مناقشه بوده است، که از آن میان می‌توان از «پیروزی غرب» که جان رابرتز در دهه ۱۹۸۰ از آن سخن گفت، «برخورد تمدن‌ها»ی سام هانتینگتون در دهه ۱۹۹۰، یا تاریخ زیست‌محیطی جان مک‌نیل در قرن بیست‌و‌یک نام برد. گاهی چنین تاریخی محصول کار گروهی دانش‌پژوهان یا آموزشگرانی بوده است که با برنامه مشخصی کار می‌کردند و می‌کوشیدند تا آن‌جا که ممکن است از ذهنی‌انگاری دوری گزینند و بکوشند برای همه بخش‌های جهان وزن یکسانی قائل شوند. به هر صورت، هر روایت کاملی از تاریخ جهان کاری تلفیقی است که از پژوهش‌های مشروح‌ترِ دیگران سود می‌برد و به معنای دقیق کلمه بازتابی است از گسترده‌ترین دلمشغولی‌های سال‌هایی که در آن تولید شده است. این کتاب نیز به‌ناگزیر بازتاب‌دهنده دلمشغولی‌های زمان کنونی است. نمی‌توان آن را تاریخ جهان نامید، بلکه گزیده‌ای است از تاریخ ملل که با این باور فراهم آمده است که اجرای موفقیت‌آمیز یک دیدگاه یک‌جانبه، یک برنامه کار فراگیر اما یک‌جانبه، در عصرِ چندکانونیِ پسامدرن ما، نه شدنی است و نه پسندیده. هدف دیگر این کتاب کندوکاو در دریافت همگانی از تاریخ در گوشه و کنار دنیاست و از تاریخ‌دانان برجسته و دیگر نویسندگان کارآمد می‌خواهد از چارچوب‌های معمول ارجاعی خود پا فراتر بگذارند و درباره تاریخ کشورشان بدان‌گونه که در فرهنگ سرزمینشان به وسعت درک می‌شود بنویسند.»