کتاب وقایع نگاری جنون

کتاب وقایع‌ نگاری جنون (شرحی بر زندگی فریدریش هلدرلین‌ در فاصله سال‌های ۱۸۰۶‌ـ‌۱۸۴۳)، نوشته جورجو آگامبن و ترجمه فرهاد محرابی، شرحی فلسفی‌‌ـ‌ادبی از سال‌های پایانی زندگی فریدریش هلدرلین است؛ سال‌هایی که تحت عنوان «جنون» او نام‌گذاری شده‌اند. آگامبن در این اثر با رجوع دقیق به اسناد، نامه‌ها، گزارش‌های پزشکی و یادداشت‌های معاصران هلدرلین، تصویری تازه از زیست او در آستانه‌ی عقل و جنون ترسیم کرده است. مترجم نیز در یادداشت مفصل خود، نسبت این کتاب را با مفاهیم کلیدی اندیشه‌ی آگامبن و سنت فلسفی آلمانی توضیح داده است. گروه انتشاراتی ققنوس در سال ۱۴۰۳ این کتاب را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب وقایع نگاری جنون اثر جورجو آگامبن

کتاب وقایع‌ نگاری جنون، با عنوان اصلی Hölderlin's Madness: Chronicle of a Dwelling Life, ۱۸۰۶‌ـ‌۱۸۴۳، پروژه‌ای است که جورجو آگامبن در دوران انزوای ناشی از همه‌گیری کرونا به آن پرداخته است و در آن به‌سراغ سال‌های ۱۸۰۶ تا ۱۸۴۳ زندگی فریدریش هلدرلین رفته است؛ دوره‌ای که معمولاً دوره‌ی جنونِ او نامیده می‌شود. آگامبن باتکیه‌بر آرشیوهای دقیق آلمانی، وقایع‌نگاری‌های پیشین، نسخه‌های پزشکی، نامه‌ها و خاطرات معاصران، زندگی ساکنِ هلدرلین در خانه‌ی نجاری توبینگنی به نام ارنست سیمر را بازسازی می‌کند و نشان می‌دهد چگونه زیستی که ظاهراً هیچ‌چیز در آن رخ نمی‌دهد می‌تواند به شمایلی از حقیقت بدل شود.

جورجو آگامبن در کتاب وقایع‌ نگاری جنون، از دل جزئیات روزمره، تشخیص‌های پزشکی، قضاوت‌های خانواده و دوستان و نیز واکنش‌های زمانه به ترجمه‌های سوفوکل و شعرهای متأخر، به پرسش از معنای «زندگی در آستانه» می‌رسد؛ آستانه‌ای میان سلامت و بیماری، حضور و غیاب، تاریخ و سکون. آگامبن با ارجاع مکرر به والتر بنیامین، لئوپاردی، شیلر، گوته، شلینگ و فیشته، جایگاه هلدرلین را در دل سنت ایدئالیسم آلمانی و در حاشیه‌ی آن ترسیم می‌کند. این کتاب از یک مقدمه‌ی نظری درباره‌ی مفهوم وقایع‌نگاری و شمایل آغاز می‌شود، سپس در فصل سرآغاز، سفر بازگشت هلدرلین از بوردو، فروپاشی ظاهری او و شکل‌گیری روایت دیوانگی را دنبال می‌کند و در ادامه، سال‌به‌سال زندگی او را در کنار گاه‌شماری رویدادهای اروپا قرار می‌دهد تا نسبت عجیب یک زندگی انزواطلبنه با تاریخ پرشتاب مدرن را نشان دهد.

خلاصه کتاب وقایع نگاری جنون

کتاب وقایع‌ نگاری جنون به‌جای ارائه‌ی تحلیلی روان‌پزشکانه از هلدرلین، از خلال اسناد و روایت‌ها، نشان می‌دهد که چگونه برچسب «جنون» ساخته می‌شود و چه کارکردی در خانواده، پزشکی، ادبیات و سیاست دارد. جورجو آگامبن با مفهوم زندگی در آستانه کار می‌کند؛ حیاتی که نه کاملاً در تاریخ ادغام می‌شود و نه بیرون از آن است، بلکه در وضعیتی تعلیقی میان «نه دیگر» و «نه هنوز» می‌ایستد.

او ترجمه‌های هلدرلین از سوفوکل و پیندار، پروژه‌ی ناتمام امپدوکلس و رباعی‌های متأخر امضاشده با نام اسکاردانلی را تلاش‌هایی برای یافتن نغمه‌ی آلمانی و تجربه‌ی حدیِ زبان می‌خواند. در این خوانش، جنون نه فقط بیماری که نوعی سکونت در مرز عقل و بی‌عقلی و شکلی از مقاومت در برابر منطق پیشرفت و موفقیت مدرن است.

چرا باید کتاب وقایع نگاری جنون را بخوانیم؟

کتاب وقایع‌ نگاری جنون امکان نگاهی نزدیک و مستند به سال‌های مبهم زندگی هلدرلین را فراهم می‌کند و هم‌زمان مدخلی زنده به مفاهیم کلیدی اندیشه‌ی آگامبن است. خواننده در این وقایع‌نگاری با نسبت شعر، فلسفه، سیاست و پزشکی مدرن روبه‌رو می‌شود و درمی‌یابد که چگونه یک زندگی ظاهراً شکست‌خورده می‌تواند به نقطه‌ای برای بازاندیشی در مفهوم موفقیت، عقلانیت و نظم عادی بدل شود.

خواندن کتاب وقایع نگاری جنون را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب وقایع‌ نگاری جنون به علاقه‌مندان به فلسفه‌ی معاصر، پژوهشگران ادبیات آلمانی، خوانندگان آثار آگامبن و کسانی پیشنهاد می‌شود که درگیر پرسش‌هایی درباره‌ی جنون، نهادهای پزشکی و نسبت میان زندگی فردی و تاریخ سیاسی هستند.

درباره جورجو آگامبن

جورجو آگامبن، فیلسوف و نویسنده‌ی معاصر ایتالیایی، در سال ۱۹۴۲ در شهر رم به دنیا آمد. او یکی از چهره‌های تأثیرگذار فلسفه‌ی معاصر به‌ شمار می‌رود و آثارش بیشتر بر مفاهیمی چون سیاست، قدرت، زبان، حیات انسانی و وضعیت استثنایی تمرکز دارد. آگامبن در نوشته‌های خود کوشیده است نسبت میان انسان، قانون و قدرت سیاسی را بررسی کند و از این رهگذر، نقدی عمیق بر ساختارهای مدرن قدرت ارائه دهد. او در دانشگاه‌ها و مؤسسات گوناگونی در ایتالیا، فرانسه، سوئیس و آمریکا تدریس کرده است.

آگامبن در دهه‌ی ۱۹۶۰ در سمینارهای مارتین هایدگر شرکت کرد و بعدها تحت‌تأثیر اندیشه‌های والتر بنیامین و میشل فوکو قرار گرفت. او همچنین با چهره‌هایی چون ایتالو کالوینو، ژاک دریدا، ژان‌ـ‌لوک نانسی، آنتونیو نگری و پیر پائولو پازولینی دوستی و همکاری داشت.

از مهم‌ترین آثار او می‌توان به هومو ساکر، اجتماع آینده، کودکی و تاریخ، زبان و مرگ، وسایل بی‌هدف، پایان شعر، «امر گشوده: انسان و حیوان» و «وضعیت استثنایی» اشاره کرد؛ آثاری که جایگاه او را به‌عنوان یکی از متفکران برجسته‌ی فلسفه‌ی سیاسی معاصر تثبیت کرده‌اند.

درباره فریدریش هلدرلین

فریدریش هلدرلین، شاعر و فیلسوف آلمانی، در ۲۰ مارس ۱۷۷۰ در لاوفن آم نکا به دنیا آمد و در ۷ ژوئن ۱۸۴۳ درگذشت. او یکی از چهره‌های مهم رمانتیسم آلمان و از تأثیرگذارترین شاعران و متفکران سنت ایدئالیسم آلمانی بود. هلدرلین در دوران جوانی با گئورگ ویلهلم فریدریش هگل و فریدریش شلینگ دوستی نزدیک داشت و اندیشه‌های او بر شکل‌گیری فلسفه‌ی ایدئالیسم آلمانی تأثیر گذاشت.

کودکی هلدرلین با فقدان و اندوه همراه بود و مادرش می‌خواست او وارد خدمت کلیسای لوتری شود. او در مدرسه‌ی الهیات توبینگن تحصیل کرد، اما بعدها از مسیر مذهبی فاصله گرفت و به‌عنوان معلم خصوصی مشغول به کار شد. هلدرلین در زندگی شخصی و حرفه‌ای با دشواری‌های فراوانی روبه‌رو بود. او از سال ۱۸۰۶ تا پایان عمر، تحت مراقبت خانواده‌ای در شهر توبینگن زندگی کرد.

آثار هلدرلین تحت‌تأثیر اسطوره‌شناسی یونان باستان و شاعرانی چون سوفوکل و پیندار بودند. او در شعرهایش مفاهیم مسیحی و فرهنگ یونانی را در هم آمیخت و زبانی شاعرانه و فلسفی پدید آورد که بعدها بر متفکرانی مانند مارتین هایدگر تأثیری عمیق گذاشت. هایدگر او را یکی از بزرگ‌ترین شاعران و اندیشمندان آلمان می‌دانست.

بخشی از کتاب وقایع نگاری جنون

«مردی را دیدم که به نظر می‌رسید بی‌هدف در میان کشتزارها پرسه می‌زند، گویی نه در جستجوی چیزی است و نه هدفی را دنبال می‌کند. اغلب بی‌آن‌که خود کمترین التفاتی بدان داشته باشد به همان نقطه بازمی‌گشت. دقیقا همان روز، حوالی ظهر، در مسیر به یکدیگر برخوردیم، امّا او چنان غرق در افکارش بود که بی‌آن‌که حتی مرا ببیند از آن‌جا گذشت. چند دقیقه بعد، وقتی ما به پیچی رسیدیم و او درست در مقابل من ایستاد، به دوردست‌ها خیره شد، نگاهش سرشار از حسرتی ناگفتنی بود. چنین برخوردهایی باعث شد که من، دختری به‌نسبت ساده، سراپا دچار وحشت شوم: به سوی خانه دویدم و پشت پدرم پنهان شدم. و با این حال، دیدن آن غریبه مرا سرشار از نوعی شفقت کرد که قادر به توضیح آن نبودم. از آن شفقت‌هایی نبود که انسان نسبت به مردی بینوا که نیازمند کمک است در خود احساس می‌کند ــ حتی اگر او به‌یقین، با آن لباس‌های کثیف و کاملاً به‌هم‌ریخته، که پارگی‌هایی در این‌جا و آن‌جایش دیده می‌شد، شبیه یکی از آن‌ها بود. آنچه قلب آن دختر کوچک را پر از همراهی و همدردی می‌کرد حالتی نجیبانه و تا حدی دردمندانه بود، و نیز این واقعیت که به نظر می‌رسید ذهن او، که تماما غایب بود، در دوردست‌ها، در جوار انسان‌هایی که عاشقشان بوده، ناپدید شده است. آن شب به پدرم در مورد آن غریبه گفتم، و او به من گفت که لابد یکی از خیل زندانیان جنگی یا تبعیدیان سیاسی‌ای است که به طور مشروط آزاد شده و اجازه یافته‌اند در خاک فرانسه زندگی کنند.»