کتاب فراسوی یادگیری
معرفی کتاب فراسوی یادگیری
کتاب فراسوی یادگیری (Beyond Learning) نوشته گرت بیستا به پرسشهای بنیادی دربارهی معنای آموزش، انسانبودن و دموکراسی میپردازد. سیدسجاد هاشمی نژاد و صادق کشاورزیان این کتاب را به پارسی برگرداندهاند و گروه انتشاراتی ققنوس آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر ایدهی رایج «یادگیریمحور» را نقد و تلاش کرده است زبان و افقی تازه برای اندیشیدن به آموزش، رابطهی معلم و دانشآموز و نسبت آموزش با جامعهی دموکراتیک را پیشنهاد کند. نسخهی الکترونیکی این اثر را میتوانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.
درباره کتاب فراسوی یادگیری اثر گرت بیستا
کتاب فراسوی یادگیری (آموزش دموکراتیک برای آیندهای انسانی) به قلم گرت بیستا نقطهی ورود به مجموعهی نظری پنجگانهی این نویسنده دربارهی آموزش است. نویسنده وضعیت امروز آموزش را در جهانی سرشار از تکثر و تفاوت بررسی کرده و نشان داده است که چگونه گفتمان مسلط یادگیریزدگیْ آموزش را به رابطهای شبیه مشتری و عرضهکننده فروکاسته است؛ جایی که دانشآموز به یادگیرنده و یادگیرنده به مصرفکننده تبدیل میشود و نقش معلم و تصمیمسازی حرفهای و دموکراتیک در حاشیه قرار میگیرد.
فراسوی یادگیری در چند فصل پیوسته، از نقد این گفتمان آغاز میکند و بهتدریج طرحی بدیل برای فهم آموزش ارائه میدهد. گرت بیستا در فصلهای آغازین با رجوع به فوکو، هایدگر، لویناس و آرنت بحران انسانگرایی و ایدهی «مرگ سوژه» را توضیح و نشان میدهد که چرا دیگر نمیتوان آموزش را صرفاً فرایند «تولید سوژهی عقلانی خودآیین» دانست. او سپس پیشنهاد میکند بهجای پرسش از «چیستی انسان»، بپرسیم انسان در کجا و چگونه بهعنوان سوژهای یکتا «به حضور درمیآید».
کتاب فراسوی یادگیری در فصلهای میانی و پایانی مفاهیمی مانند اعتماد، خشونت استعلایی، مسئولیت بدون معرفت، فضاهای جهانواره، باهمستانِ متکثر و «پداگوژی انقطاع» را بسط داده است. نویسنده در پایان با مقایسهی دیدگاههای کانت، دیویی و آرنت، سه پرسش بنیادین برای آموزش دموکراتیک طرح میکند که بهجای «تولید فرد دموکراتیک»، بر امکان عمل، حضور و مسئولیتپذیری در مدرسه و جامعه تمرکز دارند.
عنوان کامل این کتاب در زبان مبدأ عبارت است از Beyond Learning: democratic education for a human future.
خلاصه کتاب فراسوی یادگیری
کتاب از نقد گفتمان یادگیریزده آغاز میکند؛ گفتمانی که آموزش را به برآوردن نیازهای یادگیرنده و تولید خروجیهای قابلاندازهگیری تقلیل داده است. گرت بیستا نشان میدهد این نگاه آموزش را به تراکنشی اقتصادی میان مشتری و عرضهکننده بدل میکند، نقش معلم را تضعیف میکند و پرسشهای اساسی دربارهی محتوا و مقصود آموزش را به حاشیه میراند. نویسنده سپس با تکیه بر فلسفهی لویناس و آرنت، آموزش را بهمثابهی میدان سوژهشدن و بهحضوردرآمدن فرد در جهانی مملو از دیگری و تفاوت بازخوانی میکند.
گرت بیستا رابطهی آموزشی را بر سه مؤلفهی اعتماد بدون پشتوانه، خشونت استعلایی و مسئولیت بدون معرفت بنا میگذارد و نشان میدهد که آموزش اصیل همواره با ریسک، دشواری و مواجههی واقعی با دیگری گره خورده است. این کتاب از پداگوژی انقطاع سخن میگوید که هدف آن گشودن فضاهایی است برای عمل، پاسخگویی مسئولانه و شکلگیری سوژگی دموکراتیک؛ نه صرفاً رشد، پیشرفت و یادگیریِ قابلسنجش.
چرا باید کتاب فراسوی یادگیری را بخوانیم؟
کتاب فراسوی یادگیری چشماندازی دیگر برای فهم آموزش پیش مینهد؛ چشماندازی که از سطح مهارتآموزی و کارایی عبور میکند و به پرسشهای اخلاقی، سیاسی و وجودی آموزش میرسد. خواننده در این اثر با نقد دقیق زبان یادگیری، بازتعریف نقش معلم و ایدهی آموزش بهمثابهی میدان سوژهشدن و مسئولیتپذیری آشنا میشود و میتواند دربارهی بدیلهای دموکراتیک در آموزش عمیقتر بیندیشد.
خواندن کتاب فراسوی یادگیری را به چه کسانی پیشنهاد میکنیم؟
این کتاب به معلمان، مدیران مدارس، برنامهریزان و پژوهشگران حوزهی آموزش پیشنهاد میشود؛ افرادی که درگیر پرسشهایی دربارهی دموکراسی، مسئولیت، سوژهشدن و نقد گفتمان یادگیریمحور هستند. همچنین اثر حاضر برای دانشجویان رشتههای علوم تربیتی و علاقهمندان به فلسفهی آموزش که بهدنبال چارچوبی نظری برای بازاندیشی در نقش مدرسه و معلم هستند، مناسب است.
درباره گرت بیستا
گرت بیستا (Gert Biesta) یکی از چهرههای شناختهشده در حوزهی نظریه و فلسفهی آموزش است که تمرکز اصلی فعالیتهای علمی او بر فلسفهی تعلیموتربیت، سیاستگذاری آموزشی، پژوهش آموزشی و اجتماعی و نسبت میان آموزش، دموکراسی و جامعه بوده است. این نویسنده استاد آموزش عمومی در مرکز آموزش عمومی و تعلیموتربیت دانشگاه Maynooth در ایرلند و پیشتر استاد نظریه و تعلیموتربیت در مدرسهی آموزش و ورزش مورای هاوس دانشگاه ادینبورگ در بریتانیا بوده است. همکاری او با این دانشگاه در تابستان ۲۰۲۵ پایان یافت.
بیستا از ژانویهی ۲۰۲۳ بهعنوان عضو رسمی شورای آموزش هلند، نهاد مشورتی دولت و پارلمان هلند در امور آموزشی، فعالیت کرده و پیشتر بین سالهای ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۸ عضو وابستهی همین شورا بوده است. او همچنین بهعنوان مشاور علمی سازمان Verus، انجمن آموزش کاتولیک و مسیحی هلند فعالیت داشته و بین سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ عضو کمیتهی علمی برنامهی درسی ملی هلند بوده است.
این نویسنده در طول زندگی حرفهای خود در دانشگاههای متعددی در کشورهای مختلف تدریس و پژوهش کرده و سمتهای استادی مدعو در دانشگاههایی در سوئد، نروژ، فنلاند و هلند داشته است. او دارای دکترای علوم تربیتی از دانشگاه Leiden است و پیش از آن نیز در همین دانشگاه در رشتهی آموزش و در دانشگاه Erasmus University Rotterdam در رشتهی فلسفه با درجهی ممتاز تحصیل کرده است.
گرت بیستا در دههی ۱۹۹۰ پژوهشگر فوقدکتری اسپنسر در آکادمی ملی آموزش آمریکا بوده است. آثار و پژوهشهای او به بیش از ۱۸ زبان منتشر شده و موضوعاتی مانند آموزش شهروندی، برنامهی درسی، آموزش هنر، آموزش دینی، تربیت معلم، آموزش عمومی و ظرفیت رهاییبخش آموزش را در بر گرفته است. او سردبیر یا همکار سردبیر چندین مجلهی مهم علمی بوده و همچنین چند مجموعه کتاب تخصصی را با همکاری پژوهشگران دیگر برای انتشارات راتلج ویرایش کرده است.
جوایز و افتخارات نویسنده
برخی از کتابهای گرت بیستا مانند کتاب فراسوی یادگیری (Beyond Learning) جوایز مهم بینالمللی در حوزهی آموزش و فلسفهی تعلیموتربیت دریافت کردهاند. کتاب مشترک او دربارهی ژاک رانسیر نیز برندهی جایزهی انجمن پژوهش آموزشی آمریکا شده است. آثار او تا سال ۲۰۲۳ حدود ۵۲هزار استناد علمی در گوگل اسکالر دریافت کرده و پژوهش منتشرشده توسط research.com در سال ۲۰۲۲ او را در میان دانشمندان علوم اجتماعی و انسانی در رتبهی ۱۸ بریتانیا و رتبهی ۱۲۴ جهان قرار داده است. این نویسنده سه دکترای افتخاری از دانشگاههای اوپسالا، اوربرو و اولو دریافت کرد.
همچنین گرت بیستا در جوایز سالانهی انجمن جان دیویی (JDS) جزو برندگان جوایز سال ۲۰۲۵ بوده است. او برندهی جایزهی دستاورد برجستهی یک عمر فعالیت علمی شد؛ به پاس انعکاس روح و چشمانداز جان دیویی در طول یک عمر پژوهش و تألیفات انباشته که مظهر و نمونهی بارز پیوند میان عملکرد آموزشی، تئوری آموزشی و عرصهی عمومی (جامعه) است.
نظر افراد و مجلههای مشهور درباره کتاب فراسوی یادگیری
تارا فنویک از دانشگاه بریتیش کلمبیا معتقد است گرت بیستا در کتاب فوقالعاده و الهامبخش فراسوی یادگیری با اتکا به موضعی محکم، سیاسی و اخلاقی، خواننده را از مفهوم انسانبودن به درک معنای مسئولیت تربیتی میرساند و راهبردی بنیادین برای احیای دموکراسی در آموزش ارائه میدهد. تارا فنویک معتقد است این اثر با نقد مسائل کلیدی فلسفهی آموزش، راهنمایی دقیق برای مربیان متفکر است تا از بنبستهای میان آموزش انتقادیِ اخلاقگرا و لیبرالیسم بازار عبور کنند. دیدگاه گرت بیستا در این کتاب با وجود غنا و تراکم مطالب، از شفافیت و بیانی شیوا برخوردار است و این دستاورد بزرگ، جایگاه او را بهعنوان یکی از مهمترین متفکران آموزشی عصر حاضر تثبیت میکند.
بخشی از کتاب فراسوی یادگیری
«۵. معماری آموزش: آفریدن فضایی جهانواره
امروز، نقش آموزش چیست؟ و آموزشگران ــ معلمان، والدین، و همهٔ کسانی که در قبال «نوآمدگان» مسئولیت آموزشی دارند ــ چه باید بکنند؟ این پرسشها هم از منظر مفهومی و هم از منظر عملی پرسشهای دشواری هستند. ما از «آموزش» چه میفهمیم؟ داشتن مسئولیت آموزشی به چه معناست؟ چه کسی مسئولیت آموزشی دارد؟ چنین مسئولیتی از کجا نشئت میگیرد و دال بر چیست؟ و چگونه میتوانیم آنچه را امروز مسئولیت آموزشی مستلزم آن است دریابیم و صورتبندی کنیم؟ این پرسشها نهتنها دشوار، بلکه فوری نیز هستند. نسل بعدی نمیتواند منتظر بماند. با این حال، شاید مهمترین مسئله یافتن پاسخی مناسب برای این پرسشها نباشد، اگرچه این کار نیز باید انجام شود. مسئلهٔ اصلی امروز ممکن است در این واقعیت نهفته باشد که پاسخهای بیش از حد پرشماری وجود دارد. یا دقیقتر بگوییم: دربارهٔ معنای واقعی این پرسشها و آنچه از ما میطلبند تردیدِ بسیار ناچیزی وجود دارد. ممکن است مشکل اصلی این باشد که این پرسشها ابداً دشوار تلقی نمیشوند. هرچه باشد، پاسخهای روشنی وجود دارد: هدفِ آموزش تأمین ویژگی رقابتی بودن یک کشور در اقتصاد جهانی است. امروز هدفِ آموزش انتقال دانش، ارزشها و خصایل شهروندیِ خوب است. امروز هدفِ آموزش اطمینان یافتن از این است که دانشآموزان بالاترین نمرات را در آزمونهای بینالمللی کسب میکنند. و از این قبیل چیزها.»