کتاب بوستان سعدی

کتاب بوستان سعدی نوشته‌ی شیخ مصلح‌الدین سعدی شیرازی است که گروه انتشارات ققنوس آن را براساس نسخه‌ی تصحیح‌شده‌ی محمدعلی فروغی منتشر کرده است. این کتاب منظومه‌ای بلند در قالب مثنوی است که در ده باب تنظیم شده و در آن به موضوع‌هایی مانند عدل، احسان، عشق، قناعت، تربیت، شکر، توبه و مناجات پرداخته شده است. متن حاضر همراه با مقدمه‌ی مفصل فروغی درباره‌ی نسخه‌ها، شیوه‌ی تصحیح و ساختار اثر است و خواننده را با پشت‌صحنه‌ی علمی این تصحیح آشنا می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب بوستان سعدی

کتاب بوستان سعدی منظومه‌ای اخلاقی، تعلیمی و سرشار از حکایت‌ها و گفتارهای پندآموز است که سعدی شیرازی آن را در ده باب سروده و خود در دیباچه، نام و ترتیب این باب‌ها را برمی‌شمارد: عدل و تدبیر و رای، احسان، عشق و مستی، تواضع، رضا، قناعت، تربیت، شکر بر عافیت، توبه و راه صواب و در پایان مناجات و ختم کتاب. در این کتاب هر باب با ابیاتی کلی و گاه با حکایتی بلند آغاز می‌شود و سپس زنجیره‌ای از حکایت‌ها، تمثیل‌ها و اندرزها در همان موضوع ادامه می‌یابد. در ابتدای کتاب بوستان سعدی مقدمه‌ی مفصل محمدعلی فروغی آمده که در آن از جایگاه بوستان و گلستان در کنار شاهنامه و مثنوی سخن گفته شده و سپس به‌تفصیل درباره‌ی نسخه‌های خطی متعدد، از نسخه‌ی لرد گرینوی در موزه انگلستان تا کلیات‌های وقفی و شخصی، توضیح داده شده است. فروغی در این مقدمه روش تصحیح خود را شرح داده، از مقایسه‌ی نسخه‌های کهن و متأخر، ثبت اختلاف نسخه‌ها در حاشیه، و حتی نحوه‌ی برخورد با ابیات الحاقی سخن گفته است. در ادامه، توضیح می‌دهد که عنوان اصلی اثر در نسخه‌های کهن سعدی‌نامه بوده و نام بوستان بعدها به قرینه‌ی گلستان رواج یافته است. در متن اصلی کتاب بوستان سعدی، پس از حمد خداوند و ستایش پیامبر و مدح ابوبکر بن سعد بن زنگی و فرزندش سعد، باب اول با موضوع عدل و تدبیر و رای آغاز می‌شود و نمونه‌ای روشن از شیوه‌ی سعدی در پیوند دادن حکمت، تجربه‌ی سیاسی، نگاه اجتماعی و روایت حکایت‌های کوتاه و بلند است. در سراسر کتاب، حکایت‌هایی از پادشاهان، وزیران، درویشان، بازرگانان، قاضیان و مردم عادی کنار هم قرار گرفته تا تصویری چندوجهی از اخلاق فردی و نظم اجتماعی ارائه شود.

خلاصه کتاب بوستان سعدی

کتاب بوستان سعدی با حمد خداوند و ستایش پیامبر و مدح حاکمان معاصر سعدی آغاز می‌شود و سپس شاعر در بخش «سبب نظم کتاب» توضیح می‌دهد که پس از سفر در اقصای عالم و دیدن مردمان گوناگون، تصمیم گرفته است به‌جای قند مصر، سخن‌های شیرین‌تر از قند را برای دوستان به ارمغان آورد. او کاخ این اثر را با ده در از تربیت بنا می‌کند و برای هر باب موضوعی اخلاقی و انسانی برمی‌گزیند. در باب عدل و تدبیر و رای، نمونه‌هایی از گفت‌وگوی پادشاهان با جانشینان، هشدار درباره‌ی بیداد، نسبت سلطان و رعیت، نقش عاملان و وزیران، و سرنوشت ستمگران آمده است. حکایت‌هایی مانند داستان وزیر حسود، بازرگان سفرکرده، فرمانروایان دادگر و جفاپیشه، و درویشان حقگو، هرکدام وجهی از عدالت، مدارا، قناعت، شفقت بر ضعیفان و ناپایداری مُلک و جاه را نشان می‌دهد و پیام اصلی کتاب را که پیوند میان اخلاق فردی و سامان جامعه است برجسته می‌کند.

چرا باید کتاب بوستان سعدی را بخوانیم؟

این کتاب تصویری گسترده از تجربه‌ی انسانی در قالب حکایت‌ها و ابیات موجز ارائه کرده است؛ از رابطه‌ی پادشاه و رعیت تا رنج درویش و دغدغه‌ی بازرگان. خواندن آن برای فهم زبان و اندیشه‌ی سعدی، آشنایی با سنت اندرزگویی فارسی و تأمل در مفاهیمی مانند عدالت، قناعت، شفقت و ناپایداری قدرت سودمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان ادبیات کلاسیک فارسی، دانشجویان رشته‌های ادبیات و الهیات، پژوهشگران اخلاق و اندیشه‌ی ایرانی، و کسانی که به حکایت‌های پندآمیز و تأمل در نسبت قدرت، عدالت و زندگی روزمره علاقه‌مندند پیشنهاد می‌شود.

بخشی از کتاب بوستان سعدی

«در اقصای عالم بگشتم بسی به سر بردم ایام با هر کسی تمتّع به هر گوشه‌ای یافتم ز هر خرمنی خوشه‌ای یافتم چو پاکان شیراز خاکی‌نهاد ندیدم که رحمت بر این خاک باد تَولاّی مردان این پاک‌بوم برانگیختم خاطر از شام و روم دریغ آمدم زان همه بوستان تهیدست رفتن سوی دوستان به دل گفتم از مصر قند آورند برِ دوستان ارمغانی برند مرا گر تهی بود از آن قند دست سخن‌های شیرین‌تر از قند هست نه قندی که مردم به صورت خورند که ارباب معنی به کاغذ برند چو این کاخ دولت بپرداختم بر او ده دَر از تربیت ساختم یکی باب عدل است و تدبیر و رای نگهبانی خلق و ترس خدای دوم باب احسان نهادم اساس که مُنعم کند فضل حق را سپاس سوم باب عشق است و مستی و شور نه عشقی که بندند بر خود به زور چهارم تواضع، رضا پنجمین ششم ذکرِ مردِ قناعت‌گزین به هفتم در از عالَم تربیت به هشتم در از شکر بر عافیت نُهم باب توبه است و راه صواب دَهُم در مناجات و ختم کتاب»