کتاب مَحرم

رمان فلسفی- عرفانی «مَحرم»، اثر الیف شافاک(-۱۹۷۱)، جایزه بهترین رمان اتحادیه نویسندگان ترکیه در سال ۲۰۰۰ را از آن نویسنده خود کرده‌است. شافاک نویسنده‌ای است با ذهنی سیال که در آن‌واحد می‌تواند هم در گذشته سیر کند هم درحال. «محرم» با رویای یک زن آغاز می‌شود. زنی که بالنی در حال پرواز را در آسمان می‌بیند. داستان در چند برهه‌ی زمانی اتفاق می‌افتد: استانبول ۱۹۸۰، استانبول سال ۱۹۹۹، استانبول ۱۸۸۵، سیبری ۱۶۴۸ و فرانسه‌ی سال ۱۸۶۸. میان اتفاقاتی که در این مکان‌ها روی می‌دهد، ارتباطی موضوعی وجود دارد و در تمام این بخش‌ها، نویسنده محرمیت و رازی را زیر ذره‌بین قرار داده است که دیگران آن را پایمال کرده‌اند. از نگاه او چیزهایی وجود دارند که نباید دیده شوند.این رازهای بزرگ می‌توانند اسرار آفرینش، رازهای شخصی زندگی افراد، حریم خصوصی اشخاص و... باشند. گاهی دیدن و دیده شدن، نظم و نظام آن‌چه را که باید آن‌گونه باشد به‌هم می‌زند و ما را به گمان و اشتباه وامی‌دارد. گاهی ما می‌پنداریم آن‌چه را که می‌بینیم حقیقت است. دریغا که حقیقت پشت پرده‌ها مانده و آن‌چه دیده شده، سایه‌ای از حقیقت نبوده است. شافاک در طول رمان خویش، زیرکانه به توضیح محدودیت چشم در دیدن حقایق پرداخته است. رمان تم عرفانی و فلسفی محض دارد؛ هرچند رد پای عرفان و فلسفه در این کار کاملاً مشهود است، شاید بیش از این‌که بخواهیم اثر را از دید عرفانی بررسی کنیم، باید از دید فردی و اجتماعی زیر ذره‌بین قرار دهیم. انسان‌ها در زندگی خود حریم‌هایی دارند. زندگی‌هایی که دوست دارند کمتر در مقابل چشم‌ها قرار بگیرد. محرمیتی که فقط خودشان از اسرارش باخبر باشند. بخشی از داستان: در خواب، بالنی در حال پرواز می‌دیدم. در سینه‌ی آسمانِ خاکستری بود؛ میان ابرهای سفید، در سایه‌ی خورشید طلایی. من به پشت‌بام رفته بودم. داشتم بالنی را که در ارتفاع پایین پرواز می‌کرد، تماشا می‌کردم که ناگهان بادی شدید وزیدن گرفت. در اثر آن باد ناگهانی به‌تلاطم افتادیم. غبارهای سیاهی از روی زمین به هوا بلند شد. بالنِ پرنده، با سرعت داشت ارتفاع از دست می‌داد. برای این‌که از جلوی چشمم ناپدید نشود، با تمام نیرویم، بر روی پشت‌بام‌ها می‌دویدم...