کتاب آنتیگونه ها

کتاب آنتیگونه ها (Antigones) نوشته جورج اشتاینر، اثری تحلیلی درباره‌ی سرنوشت اسطوره‌ی آنتیگونه در سنت فکری و هنری غرب است و به این می‌پردازد که چگونه این تراژدی یونانی، از سوفوکلس تا هگل، هولدرلین، رمانتیک‌ها، فروید و متفکران معاصر، پیوسته بازخوانی و بازآفرینی شده است. اشتاینر که از چهره‌های مهم نقد ادبی و نظریه‌پردازی قرن بیستم به شمار می‌رود، در این متن به سراغ خوانش‌های فلسفی، ادبی، تئاتری و موسیقایی آنتیگونه رفته است. نشر نیماژ این کتاب را با ترجمه اشکان غفاریان دانشمند منتشر کرده است. نسخه الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب آنتیگونه ها

کتاب آنتیگونه ها اثری است که جورج اشتاینر در آن به‌ جای بازگویی ساده‌ی داستان سوفوکلس، رد این تراژدی را در تاریخ اندیشه و هنر دنبال کرده است. اشتاینر توضیح می‌دهد که ایده‌ی کتاب از یک سخنرانی دانشگاهی آغاز شده و هدفش بررسی تعامل یک متن برجسته و تفسیرهایش در گذر زمان است. در این مسیر، آنتیگونه نه فقط شخصیتی ادبی، بلکه نقطه‌ی تمرکز بحث‌هایی درباره‌ی آزادی، قانون، سرنوشت، جنسیت، خانواده و سیاست می‌شود. 

در کتاب آنتیگونه ها فصل‌ها بر پایه‌ی تفسیرها و دوره‌های فکری شکل گرفته‌اند؛ از فصل نخست که به ستایش افراطی قرن نوزدهم از آنتیگونه و جایگاه آن در کنار شکسپیر و هومر می‌پردازد تا فصل‌هایی که خوانش‌های هگل، رمانتیک‌ها، متفکران پساکانتی و سپس جابه‌جایی کانون توجه از آنتیگونه به اودیپ در روان‌کاوی فرویدی را دنبال می‌کند. 

جورج اشتاینر در این کتاب به نقش انقلاب فرانسه، جنبش‌های آزادی‌خواهانه‌ی زنان، تحولات تئاتر اروپایی، اپراها و اجراهای مشهور آنتیگونه نیز توجه کرده است. کتاب در عین تمرکز بر سوفوکلس، به‌تفصیل به مفاهیمی چون رابطه‌ی خواهر و برادر، نسبت حریم خصوصی و عرصه‌ی عمومی، پیوند خانواده و دولت‌شهر و جایگاه مرگ و تدفین در اخلاق و سیاست نیز می‌پردازد.

خلاصه کتاب آنتیگونه ها

کتاب آنتیگونه ها به این سؤال مرکزی می‌پردازد که چرا تراژدی آنتیگونه‌ی سوفوکلس طی قرن‌ها چنین حضوری ماندگار در فرهنگ غرب داشته است. جورج اشتاینر ابتدا موج ستایش قرن نوزدهم از آنتیگونه را مرور می‌کند و نشان می‌دهد چگونه شاعران، فیلسوفان و منتقدان آن را شاهکارِ شاهکارها خوانده‌اند. سپس مسیر تاریخی این شیفتگی را از ترجمه‌ها، اجراهای تئاتری و اپراها تا خوانش‌های فلسفی دنبال می‌کند. 

در ادامه، کتاب به پیوند این تراژدی با انقلاب فرانسه، بحث‌های مربوط به حقوق زنان و تنش میان زندگی خصوصی و تاریخ سیاسی می‌پردازد. اشتاینر نشان می‌دهد چگونه رابطه‌ی خواهر و برادر در آنتیگونه به الگویی برای رمانتیک‌ها و ایدئالیست‌ها تبدیل شده است. 

بخش مفصل دیگری نیز به تحلیل هگلی آنتیگونه اختصاص دارد که در آن تقابل خانواده و دولت، قوانین الهی و انسانی و مسئله‌ی مرگ و تدفین به‌ عنوان هسته‌ی تراژیک اثر بررسی می‌شود.

چرا باید کتاب آنتیگونه ها را بخوانیم؟

این کتاب امکان مواجهه با آنتیگونه را به‌ عنوان گره‌گاه فلسفه، سیاست، روان‌شناسی و هنر فراهم می‌کند. خواننده در این متن می‌بیند چگونه یک اسطوره‌ی واحد می‌تواند در بستر انقلاب‌ها، جنبش‌های فکری و اجراهای تئاتری دگرگون شود و هر بار معنایی تازه پیدا کند.

خواندن کتاب آنتیگونه ها را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی کتاب آنتیگونه ها به دانشجویان و پژوهشگران تئاتر، فلسفه، ادبیات تطبیقی و مطالعات فرهنگی پیشنهاد می‌شود؛ همچنین به کسانی که به تراژدی‌های یونانی، هگل و جنبش رمانتیسم علاقه‌مند هستند.

درباره جورج اشتاینر

جورج اشتاینر (George Steiner) (۱۹۲۹-۲۰۲۰) منتقد ادبی، فیلسوف، جستارنویس و استاد دانشگاه فرانسوی‌آمریکایی بود. او که در یک خانواده یهودی در پاریس متولد شد، پیش از آغاز جنگ جهانی دوم به همراه خانواده به ایالات متحده مهاجرت کرد و تحصیلات خود را در دانشگاه‌های شیکاگو، هاروارد و آکسفورد به پایان رساند. اشتاینر در طول دوران حرفه‌ای خود در دانشگاه‌هایی همچون کمبریج و ژنو به تدریس ادبیات تطبیقی پرداخت.

درون‌مایه‌ی اصلی آثار و تأملات اشتاینر بر محور قدرت و مرزهای زبان، رابطه‌ی میان ادبیات و امر متعالی و تأثیر تروماهای تاریخی - به‌ویژه هولوکاست - بر فرهنگ معاصر غرب استوار بود. او در کتاب‌هایی مانند «مرگ تراژدی» و «پس از بابل»، این ایده را مطرح می‌کند که فرهنگ مدرن پس از جنگ جهانی دوم دچار نوعی بحران معنا شده است. او برنده‌ی جایزه‌ی پن/مک‌میلان شده بود و نشان لژیون دونور را به دست آورده بود.

بخشی از کتاب آنتیگونه ها

«بین سال‌های ۱۷۹۰ و ۱۹۰۵، شاعران، فیلسوف‌ها و روشن‌فکران اروپایی معتقد بودند که آنتیگونهٔ سوفوکلس فقط بهترین تراژدی یونانی‌ها به حساب نمی‌آید، بلکه به‌عنوان اثری هنری، در مقایسه با هر اثر دیگری که انسان خلق کرده، نزدیک‌ترین شاهکار به تکامل و اصالت هنر است و در این‌باره اختلافِ‌نظری نداشتند. آتنِ قرنِ پنجم برتری انسان را به‌وضوح به تصویر کشیده و به زبان آورده بود. این دوران، نقطهٔ اوجِ نبوغ محسوب می‌شود، نبوغ و جسارتی که توجه را به زندگی مادی این دنیا معطوف می‌کند و در فلسفه، ادبیات، و سیاست تحقق و تجلی می‌یابد و می‌رسد به دورانی که چنین نگاهی در نظر کانت، شلی، متیو آرنولد و نیچه کاملاً عادی به نظر می‌رسد. با کمی تأکید و اغراق می‌توانیم بگوییم تاریخ اندیشه در سرتاسر قرن نوزدهم، قوت و اعتبارش را از یونان می‌گیرد؛ و از تلاشی که هم نگاهی تحلیلی دارد و هم تقلیدی تا سرچشمهٔ دستاوردهای یونان را موبه‌مو بررسی کند و ازسویی‌دیگر، فروپاشی قدرت سیاسی‌اش را هم به تصویر بکشد. ایدئالیسم آلمانی، جنبش‌های رمانتیک، تاریخ‌نگاری مارکس و اسطوره‌نگاری ذهن توسط فروید - که ریشه در روسو و کانت دارد - در بخش‌های مهم خود، تأملاتی ژرف‌نگر و پویا دربارهٔ آتن هستند. ارنست رنان صدای رسای قرن خودش شد و پس‌از اولین بازدیدش از آکروپولیس در سال ۱۸۶۵، حال‌وهوای ماورایی خودش از دیدن لطافت و ظرافت‌های یونان را چنین درمیان می‌گذارد: 'معجزهٔ یونان، چیزی که تنها یک‌بار در تاریخ رخ داده، پیش‌از آن وجود نداشته و دیگر هم نخواهد آمد، اما تا ابد، آثارش پایدار می‌ماند، نمایی جاودان از زیبایی که هیچ نقصانی به آن وارد نیست و در نوع خود بی‌نظیر است'. هولدرلین در مجمع‌الجزایر، یکی از اشعارش، می‌پرسد: 'آه، بگو به من، کجاست این آتن؟' و رنان هم پاسخ می‌دهد که آنچه در پی‌اش است، در انسان مدرن جای گرفته و دنیا تنها زمانی نجات می‌یابد که به خانه‌اش در پارتنون بازگردد و پیوندهایش با بربریت را پاره کند.»