کتاب هوش مصنوعی در سینما

کتاب هوش مصنوعی در سینما (AI in the Movies)، نوشته پائولا مورفی و ترجمه الهام جوادپور، اثری پژوهشی درباره‌ی بازنمایی هوش مصنوعی در تاریخ سینماست که نشر نیماژ در سال ۱۴۰۴ آن را منتشر کرده است. نویسنده در این کتاب از نخستین حضور ربات‌ها و رایانه‌های هوشمند روی پرده تا پیچیده‌ترین تصویرهای معاصر از هوش مصنوعی را دنبال کرده است. تمرکز کتاب بر فیلم‌های علمی‌ـ‌تخیلی، به‌ویژه تولیدات هالیوود و نسبت آن‌ها با تحولات واقعی دانش هوش مصنوعی است. این کتاب در نُه فصل از دهه‌ی ۱۹۵۰ تا دهه‌ی ۲۰۱۰ را پوشش می‌دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب هوش مصنوعی در سینما اثر پائولا مورفی

کتاب هوش مصنوعی در سینما (جلوه‌های گوناگون هوش مصنوعی در تاریخ سینما) با تمرکز بر فیلم‌های علمی‌ـ‌تخیلی، تاریخ حضور هوش مصنوعی روی پرده را از دهه‌ی ۱۹۵۰ تا حوالی دهه‌ی ۲۰۲۰ دنبال می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه سینما هم‌زمان با رشد فناوری، رؤیاها و کابوس‌های بشر درباره‌ی ماشین‌های هوشمند را صورت‌بندی کرده است. پائولا مورفی در فصل نخست کتاب، مفاهیم پایه‌ای مانند تعریف هوش، تمایز هوش مصنوعی قوی و ضعیف، آزمایش تورینگ، اتاق چینی، هوش محیطی، هوش توزیع‌شده، بارگذاری خودآگاهی و ایده‌ی تکینگی را معرفی می‌کند و سپس به‌سراغ این موضوع می‌رود که فیلم‌ها با این مفاهیم چه کرده‌اند.

کتاب هوش مصنوعی در سینما در ادامه به‌سراغ دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ و سپس دهه‌ی ۱۹۸۰، ۱۹۹۰، ۲۰۰۰ و ۲۰۱۰ می‌رود و در هر فصل، هم فضای فرهنگی و علمی هر دوره و هم نمونه‌های شاخص سینمایی را بررسی می‌کند. پائولا مورفی گونه‌های مختلف هوش مصنوعی در فیلم‌ها را دسته‌بندی می‌کند: ربات‌های انسان‌نما، هوش‌های دیجیتال بدون بدن، موجودات ترکیبی و هوش‌های محیطی و شبکه‌ای. او مضامینی مانند ترس از شورش ماشین‌ها، فراوانی ربات‌ها، رابطه‌ی والد/ فرزندی میان انسان و هوش مصنوعی، ربات‌های زن، تولیدمثل انسان/ ماشین، مرگ و جاودانگی هوش مصنوعی و مسئله‌ی جنسیت و نابرابری را در کتاب پی می‌گیرد.

کتاب هوش مصنوعی در سینما علاوه‌بر تحلیل فیلم‌های هالیوودی، به نمونه‌هایی از کشورهای دیگر نیز سر می‌زند و نشان می‌دهد که چگونه ساختارهای قدرت، نابرابری‌های جنسیتی و نژادی و نگرش‌های پساانسان‌گرایانه و فراانسان‌گرایانه در روایت‌های سینمایی هوش مصنوعی بازتاب یافته‌اند.

خلاصه کتاب هوش مصنوعی در سینما

کتاب هوش مصنوعی در سینما به‌دنبال این است که نشان دهد چگونه سینما در هفت دهه‌ی گذشته از هوش مصنوعی به‌عنوان آینه‌ای برای ترس‌ها، امیدها و پرسش‌های انسان درباره‌ی خودش استفاده کرده است.

پائولا مورفی ابتدا چهارچوب مفهومی بحث را می‌سازد: از تعریف‌های متناقض هوش و هوش مصنوعی تا بحث‌های فلسفی درباره‌ی خودآگاهی، اتاق چینی، محاسبات احساسی، هوش محیطی و سیستم‌های چندعاملی. سپس فیلم‌ها را بر اساس دهه و نوع هوش مصنوعی دسته‌بندی می‌کند و به‌سراغ مضامینی مانند فناوری‌هراسی، شورش ماشین‌ها، تکینگی، رابطه‌ی والد/ فرزندی، ربات‌های زن، تولیدمثل انسان/ ماشین، مرگ غیرقطعی هوش مصنوعی و ادغام تدریجی انسان و ماشین می‌رود. این کتاب تصویری تدریجی از گذار سینما از دوگانه‌ی ساده‌ی انسان/ ماشین به جهان‌های پساانسانی و ترکیبی ارائه می‌کند.

چرا باید کتاب هوش مصنوعی در سینما را بخوانیم؟

این کتاب به خواننده امکان می‌دهد تا تاریخ سینمای هوش مصنوعی را نه در قالب فهرست فیلم‌ها، بلکه در قالب یک نقشه‌ی مفهومی و تحلیلی ببیند. خواننده درمی‌یابد که در هر دوره‌ی تاریخی چه نوعی از هوش مصنوعی‌ روی پرده ترجیح داده شده و این تصویرها چه نسبتی با ترس‌های فناورانه، جنسیت، قدرت، جنگ، بدن و هویت انسانی داشته‌اند.

خواندن کتاب هوش مصنوعی در سینما را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

مطالعه‌ی این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران سینما، مطالعات فرهنگی و رسانه، علاقه‌مندان به هوش مصنوعی و فلسفه‌ی فناوری و کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند فراتر از تماشای فیلم‌های علمی‌ـ‌تخیلی، منطق پنهان پشت روایت‌های سینمایی درباره‌ی ماشین‌های هوشمند را بشناسند.

درباره پائولا مورفی

پائولا مورفی استادیار دانشکده‌ی زبان و ادبیات انگلیسی در دانشگاه شهری دوبلین است. حوزه‌های اصلی پژوهش او شامل سینما و فناوری، فیلم کوتاه و ادبیات و سینمای معاصر ایرلند است و در این زمینه‌ها مقاله‌ها و پژوهش‌های متعددی منتشر کرده است.

بخشی از کتاب هوش مصنوعی در سینما

«فیلم‌های هوش مصنوعی علاوه بر ارائه شخصیت‌هایی که ظاهر انسانی را منعکس می‌کنند، حالات وجودی انسان را نیز منعکس می‌کنند. آن‌ها بر خودآگاهی، احساسات و حافظه به‌عنوان نشانه‌های انسانیت تمرکز می‌کنند اما هم‌زمان اینها را به‌عنوان ویژگی‌های تعریف‌کننده انسان یا شاخص‌های قابل اعتماد هویت به چالش می‌کشند. در این فیلم‌ها، هوش‌های مصنوعی نیز می‌توانند خودآگاه باشند، احساسات را تفسیر و ابراز کنند و برای هر دو، هوش‌های مصنوعی و انسان‌ها، حافظه مبنای غیرقابل اعتمادی برای ایجاد یک خودِ اصیل است. خاطرات هال و تاو توسط انسان‌ها پاک می‌شود. در فیلم‌های بلید رانر و شبح درون پوسته، خاطرات تعبیه می‌شوند. فیلم‌های هوش مصنوعی پرسش‌هایی را دربارهٔ درک انسان از خود منعکس می‌کنند. خاطرات خودمان که هویت‌هایمان بر اساس آن‌ها استوار است، چقدر قابل اعتماد هستند؟ چگونه احساسات واقعی را از احساسات شبیه‌سازی شده تشخیص می‌دهیم؟ و تا چه حد ما «برنامه‌ریزی» شده‌ایم که به روش‌های خاصی عمل کرده و واکنش نشان دهیم و در الگوهای رفتاری تکراری گرفتار شده‌ایم؟»