کتاب جام زرین

کتاب جام زرین (Cup of gold)، نخستین رمانِ جان استاین بک، ترجمه ثمین نبی پور، ویراسته نگین فرهود و رمانی در باب زندگی سِر هنری مورگان (دزد دریایی مشهور) است. این رمان با ارجاع‌هایی به تاریخ و افسانه‌های ولز و کارائیب، تصویری چندوجهی از شخصیت و دوران این فرد ارائه داده است. کتاب حاضر که در مجموعه‌ی ادبیات امروز و مجموعه‌ی میراث استاین‌بک توسط نشر افق منتشر شده، به ریشه‌های خانوادگی، کشمکش‌های درونی و انگیزه‌های سفر و ماجراجویی شخصیت اصلی پرداخته است. نویسنده علاوه‌بر بازآفرینی فضای تاریخی و اجتماعی قرن‌های گذشته، به دغدغه‌های انسانی و جهانی همچون میل به رهایی، جست‌وجوی هویت و تقابل سنت و نوگرایی توجه نشان داده است. چاپ دوم این کتاب در سال ۱۴۰۳ منتشر شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب جام زرین اثر جان استاین بک

کتاب جام زرین (زندگی سر هنری مورگان، دزد دریایی، با ارجاع‌های گهگاه به تاریخ) نخستین رمانِ جان استاین بک است که با محوریت زندگی سِر هنری مورگان، دزد دریایی ولزی، نوشته و در بستری تاریخی و اسطوره‌ای روایت شده است. نویسنده‌ی نام دار این کتاب با بهره‌گیری از عناصر فولکلور ولز، افسانه‌های محلی و ارجاع به تاریخ بریتانیا و کارائیب، فضایی چندلایه و پر از جزئیات خلق کرده است. داستان از خانه‌ای روستایی در ولز آغاز می‌شود و با معرفی اعضای خانواده‌ی مورگان، به‌ویژه هنریِ جوان، به‌تدریج زمینه‌های روانی و اجتماعی مهاجرت و ماجراجویی را می‌کاود. نویسنده با توصیف زندگی روزمره، روابط خانوادگی و کشمکش‌های درونی شخصیت‌ها، خواننده را با فضای ذهنی و عاطفی آنان آشنا می‌کند و سپس با ورود شخصیت‌هایی چون دافید و مرلین، افق‌های تازه‌ای از تجربه و رؤیا را پیش روی هنری مورگان می‌گشاید. رمان حاضر در ادامه با عبور از فضای روستایی به شهر و سپس به بندر و کشتی، مسیر سفر و دگرگونی شخصیت اصلی را دنبال می‌کند.

جان استاین بک در این رمان علاوه‌بر روایت تاریخ، به لایه‌های روان‌شناختی و فلسفی شخصیت‌ها توجه داشته و موضوعاتی همچون هویت، تعلق، رؤیا و واقعیت را در قالب رمان به تصویر کشیده است. کتاب جام زرین که نخستین‌بار در سال ۱۹۲۹ میلادی و به‌عنوان نخستین رمان جان استاین بک منتشر شده، درمورد غارت شهر پاناما (که به جام زرین معروف است) و زنی به نام لا سانتا روخا یا قدیس سرخ است؛ زنی که هنری مورگان در جام زرین به جست‌وجوی او می‌پردازد و گفته می‌شود که زیبایی‌اش از خورشید فراتر بوده است. عنوان اصلی رمان جام زرین در زبان مبدأ عبارت است از Cup of gold : a life of Sir Henry Morgan, Buccaneer, with occasional reference to history.

اما سِر هنری مورگان، این دزد دزیایی، که بود؟

سِر هنری مورگان حدود سال ۱۶۳۵ به دنیا آمد و در ۱۶۸۸ میلادی درگذشت. او یک راهزن دریایی (دزد دریایی دولتی)، ملاک و نایب‌الحکومه‌ی اهل ولز بود که از پایگاه خود در پورت رویالِ جامائیکا به مستعمرات و بندرهای اسپانیا حمله می‌کرد و از این راه ثروت هنگفتی به دست می‌آورد. او که با استفاده از غنایم جنگی سه مزرعه‌ی بزرگ نیشکر در جامائیکا خریداری کرد، به یکی از بدنام‌ترین و درعین‌حال موفق‌ترین دزدان دریایی تاریخ بدل شد. هنری مورگان با حمایت فرماندار جامائیکا و تحت مجوز رسمی پادشاهی انگلستان، حملات سودآوری را به شهرهای گوناگون ترتیب داد که او را به قهرمانی ملی نزد انگلیسی‌ها تبدیل کرد. اوج شهرت او در سال ۱۶۷۱ با حمله به شهر پاناما رقم خورد؛ عملیاتی متهورانه که با عبور از جنگل‌های انبوه پاناما و غارت شهر به پایان رسید؛ البته این واقعه به‌دلیل نقض پیمان صلح میان انگلستان و اسپانیا، منجر به دستگیری موقت و فراخوانده‌شدن او به لندن شد. بااین‌حال هنری مورگان مجازات نشد؛ بلکه مورد تفقد چارلز دوم قرار گرفت، لقب شوالیه دریافت کرد و به‌عنوان نایب‌الحکومه به جامائیکا بازگشت تا در سیاست‌های استعماری نقش ایفا کند.

سال‌های پایانی زندگی هنری مورگان با شکایت‌های حقوقی علیه ناشرانی که او را به شکنجه و جنایت متهم کرده بودند، گذشت؛ شکایت‌هایی که مورگان در آن‌ها پیروز شد، اما تصویر عمومی او برای همیشه در هاله‌ای از افسانه و واقعیت باقی ماند. مرگ او در سال ۱۶۸۸ پایان دوران طلایی راهزنان دریایی نبود؛ بلکه آغازی بر حضور بی‌پایان او در ادبیات و سینما شد؛ به‌طوری‌که شخصیت او الهام‌بخش آثاری چون رمان جام زرین به قلم جان استاین بک و برند مشهور کاپیتان مورگان شد. سر هنری مورگان در تاریخ به‌عنوان شخصیتی متناقض شناخته می‌شود؛ استراتژیست نظامی نابغه‌ای که با بی‌رحمی تمام راه را برای تسلط بریتانیا بر کارائیب هموار کرد.

خلاصه داستان جام زرین

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

رمان با توصیف زمستانی سرد و خاکستری در ولز آغاز می‌شود؛ جایی که خانواده‌ی مورگان در خانه‌ای سنگی و قدیمی زندگی می‌کنند. هنری جوان، پسر خانواده، درگیر حسرت‌ها و آرزوهایی است که او را از زندگی روزمره و تکراری روستا جدا می‌کند. ورود دافید، دریانوردی که سال‌ها پیش خانه را ترک کرده، با روایت‌هایی از کارائیب و ماجراهای دریاییْ اشتیاق هِنری به سفر و کشف جهان را شعله‌ورتر می‌کند. کشمکش میان میل به رفتن و وابستگی به خانواده در گفت‌وگوهای هنری با پدر، مادر و مادربزرگش بازتاب می‌یابد. پدر با درک رؤیاهای پسر، او را به دیدار مرلین، پیرمردی افسانه‌ای و خردمند، می‌فرستد تا شاید سخنان او هنری را از رفتن بازدارد یا دست‌کم به او بینشی تازه ببخشد. مرلین با روایت‌هایی از گذشته و افسانه‌های بومی، هنری را به تأمل درباره‌ی هویت و سرزمینش دعوت می‌کند، اما میل به سفر در هنری چنان نیرومند است که تصمیم به ترک خانه می‌گیرد. او پس از خداحافظی تلخ و پرتنش با خانواده، راهی کاردیف می‌شود تا از آنجا به کارائیب برود. رمان با عبور هِنری از روستاها، مواجهه با شهر و بارانداز و آشنایی با ملوانان و جاشوها ادامه می‌یابد و زمینه را برای ورود او به دنیایی جدید و ناشناخته فراهم می‌کند. این رمان در کنار داستان زندگی هنری، به تاریخ استعمار، مهاجرت و شکل‌گیری مستعمرات بریتانیا در کارائیب نیز می‌پردازد و تصویری از جهان پرتلاطم قرن‌های گذشته ارائه می‌دهد.

چرا باید کتاب جام زرین را بخوانیم؟

رمان جام زرین با ترکیب روایت داستانی و ارجاع‌های تاریخی، تجربه‌ای متفاوت از زندگی و ماجراجویی را پیش روی خواننده می‌گذارد. جان استاین بک در این رمان نه‌تنها به ماجراهای پرهیجان دزدان دریایی و سفرهای دوردست می‌پردازد، بلکه لایه‌هایی از دغدغه‌های انسانی چون جست‌وجوی هویت، کشمکش میان تعلق و رهایی و مواجهه با رؤیا و واقعیت را نیز برجسته می‌کند. نوع به‌کارگیری زبان و فضاسازی توسط این نویسنده، امکان همذات‌پنداری با شخصیت‌ها و لمس فضای تاریخی و اسطوره‌ای را فراهم آورده است. خواندن این کتاب فرصتی است برای تجربه‌ی سفر از دل روستاهای ولز تا سواحل کارائیب و آشنایی با پیچیدگی‌های روانی و اجتماعی شخصیت‌هایی که میان گذشته و آینده، سنت و تغییر در نوسان هستند.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

این کتاب به دوستداران ادبیات داستانی قرن ۲۰ آمریکا و قالب رمان تاریخی، دوستداران روایت‌های ماجراجویانه و کسانی که دغدغه‌ی هویت، مهاجرت و کشف جهان‌های تازه را دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین رمان حاضر برای کسانی که به ادبیات کلاسیک و آثار جان استاین بک علاقه دارند، مناسب و خواندنی است.

درباره جان استاین بک

جان استاین بک (John Steinbeck) که زاده‌ی ۲۷ فوریه‌ی ۱۹۰۲ در ایالت کالیفرنیا در آمریکا بود، در خانواده‌ای با پدری خزانه‌دار و مادری معلم پرورش یافت. تحصیلات دانشگاهی خود را در حوزه‌ی زبان و ادبیات انگلیسی سپری کرد. پس از اتمام دوران دانشجویی، مسیر حرفه‌ای خود را با روزنامه‌نگاری در نیویورک آغاز کرد، اما مدتی بعد با بازگشت به زادگاه خویش به مشاغل گوناگونی تن داد؛ تجربیاتی که بن‌مایه‌ی شناخت عمیق او از سختی‌های زندگی طبقه‌ی کارگر شد و توانمندی او را در روایت صادقانه‌ی زیست آنان شکل داد. این نویسنده که از پیشگامان مکتب ناتورالیسم و از سرشناس‌ترین ادیبان ایالات متحده به شمار می‌رود، افتخارات ارزشمندی همچون دریافت جایزه‌ی پولیتزر در سال ۱۹۴۰ و دریافت نوبل ادبیات در سال ۱۹۶۲ میلادی را در کارنامه دارد.

ورود این نویسنده به دنیای نویسندگی در سال ۱۹۲۹ با خلق رمان جام زرین رقم خورد و پس از آن، پیوند میان دیدگاه انسان‌دوستانه و درک مستقیم او از درد و رنج منجر به آفرینش شاهکارهایی نظیر «خوشه‌های خشم» و «موش‌ها و آدم‌ها» شد. فهرست آثار ماندگار جان استاین بک عناوین متعددی همچون «شرق بهشت»، «مروارید»، «راسته‌ی کنسروسازی»، «به خدای ناشناخته»، «ماه پنهان است»، «دهکده‌ی فراموش‌شده»، «اتوبوس سرگردان»، «پنجشنبه‌ی شیرین»، «در نبردی مشکوک» و «خون آن‌ها قوی است» را در بر می‌گیرد. سرانجام، این چهره‌ی تکرارنشدنی ادبیات آمریکا در ۲۰ دسامبر ۱۹۶۸ و درحالی‌که ۶۶ سال داشت، بر اثر عارضه‌ی قلبی در نیویورک درگذشت.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

جان استاین بک، این برنده‌ی جایزه‌ی نوبل ادبیات در سال ۱۹۶۲، جوایز گوناگونی دریافت کرده است. او در سال ۱۹۳۶ مدال طلای باشگاه مشترک‌المنافع کالیفرنیا را برای بهترین رمانِ یک نویسنده‌ی کالیفرنیایی برای کتاب Tortilla Flat دریافت کرد. در سال ۱۹۳۷ همین مدال را برای رمان In Dubious Battle به دست آورد. در سال ۱۹۳۸ جایزه‌ی حلقه‌ی منتقدان درام نیویورک را برای نمایش اقتباسی از Of Mice and Men کسب کرد. در سال ۱۹۳۹ به عضویت مؤسسه‌ی ملی هنرها و ادبیات درآمد و جایزه‌ی کتاب‌فروشان آمریکا را دریافت کرد. در سال ۱۹۴۰ جایزه‌ی پولیتزر در بخش داستان را برای رمان خوشه‌های خشم از آن خود کرد. در سال ۱۹۴۶ نشان «صلیب آزادی شاه هاکون» از نروژ را برای کتاب ماه پنهان است دریافت کرد. در سال ۱۹۴۸ به عضویت آکادمی هنرها و ادبیات آمریکا برگزیده شد. در سال ۱۹۶۲ جایزه‌ی نوبل ادبیات را کسب کرد و در سال ۱۹۶۳ به‌عنوان مشاور افتخاری ادبیات آمریکا در کتابخانه‌ی کنگره منصوب شد. در سال ۱۹۶۴ مدال آزادی ایالات متحده را دریافت کرد و نیز به‌عنوان امین کتابخانه‌ی یادبود جان اف. کندی انتخاب شد، جایزه‌ی سالانه‌ی «کتاب کاغذی سال» را به دست آورد و مدال آزادی مطبوعات را نیز دریافت کرد. در سال ۱۹۶۶ به عضویت شورای ملی هنرها درآمد و در سال ۱۹۷۹ اداره‌ی پست ایالات متحده تمبر یادبودی به نام او منتشر کرد. سرانجام در سال ۱۹۸۴ مدالیون طلای هنرهای آمریکا به افتخار جان استاین بک توسط ضرابخانه‌ی ایالات متحده ضرب و منتشر شد.

نظر افراد یا مجله‌های مشهور درباره این کتاب چیست؟

- shereadsnovels.com: رمان جام زرین اثری در ژانر داستان تاریخی است که با نگاهی فراتر از یک رمانِ حادثه‌ای صرف، به زندگی سِر هنری مورگان، راهزن دریایی مشهور قرن هفدهم، می‌پردازد. نویسنده بیش از آنکه بر جنبه‌های ماجراجویانه تمرکز کند، به مضامین عمیقی چون جست‌وجوی خوشبختی و تقابل میان جاه‌طلبی‌های بزرگ با واقعیتِ سیری‌ناپذیرِ روح انسان می‌پردازد. به‌دلیل ماهیت بی‌رحمانه‌ی شخصیت هنری مردگان، همذات‌پنداری با او برای خواننده دشوار است، اما پیوندهای این رمان با اساطیر آرتوری و نثر رؤیاگونه‌ی بخش‌های آغازین آن، نگاهی ارزشمند به نخستین گام‌های نویسندگی یکی از بزرگ‌ترین ادیبان آمریکا فراهم می‌سازد.

- booklit.com: اگرچه این کتاب با شخصیت‌پردازی‌های نه چندان کامل و دیالوگ‌های گاه ناموزون در زمره‌ی آثار متوسط جان استاین بک قرار می‌گیرد، به‌دلیل نثر زیبا، اشارات تاریخی به استعمار انگلیس و بررسی مفاهیمی چون عشق، ثروت و عزم راسخ انسانی، گنجینه‌ای ارزشمند برای درک سیر تکامل این نویسنده‌ی بزرگ محسوب می‌شود.

- gbook.ir: جان استاین بک در رمان جام زرین با نثری نمادین و خیال‌انگیز، ضمن بهره‌گیری از شخصیت تاریخی سِر هنری مورگان، به مضامینی چون قدرت، طمع، رؤیا و شکست می‌پردازد و زمینه‌های فکری و انسانی آثار بزرگ بعدی خویش را شکل می‌دهد.

- ایرنا: کتاب جام زرین، روایت عشق و قدرت دیوانه‌وار در زمانه‌ی دزدان دریایی است.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب در ایران منتشر شده است؟

رمان جام زرین با ترجمه‌ی خشایار قائم‌مقامی و در سال ۱۴۰۱ توسط انتشارات امیرکبیر روانه‌ی بازار کتاب ایران شد.

بخشی از کتاب جام زرین

«انجمن برادران آزاد از زمان پی‌یر کبیر رشد کرده و به گروهی مخوف بدل شده بودند و گروهی کوچک از شکارچیان از دل جنگل‌های هیسپانیولا برخاستند و معاون دریاسالار ناوگان آن‌ها را، سوار بر کانو، به دام انداختند. فرانسه و بریتانیا و هلند این جزایر را خلوتگاه مناسبی برای تبهکاران و مجرمان خود یافته بودند و سالیان سال، دسته‌دسته بار انسان‌های بی‌اهمیت خود را در کارائیب خالی می‌کردند. دورانی، در این کشورهای ریشه‌دار، هر فردی را که نمی‌توانست تصویر و توصیفی خوب و نجیب از خود ارائه دهد، به‌زور توی یکی از این کشتی‌ها می‌چپاندند و می‌فرستادندش به کارائیب تا اسیر و بردهٔ مرد دیگری باشد که به اندازهٔ کافی به‌خاطرش پول می‌دهد. و وقتی موعد قرارداد بردگی‌شان سرمی‌رسید، تفنگی می‌دزدیدند برای جنگ و چپاول و خود را به اسپانیا می‌رساندند، که البته تعجبی هم نداشت؛ اسپانیا کشوری کاتولیک و ثروتمند بود، درحالی‌که مردان پروتستان فرانسوی و لوتران‌ها و حامیان کلیسای انگلستان فقیر و درمانده و رهاشده بودند. نبردشان مقدس بود. اسپانیا گنجینه‌های جهان را در گوشه‌ای برای خودش پنهان کرده بود و اگر مسکینی بی‌نوا از لای در دست داخل می‌برد و سکه‌ای به چنگ می‌آورد، مگر چه ضرری داشت؟ به‌جز اسپانیا، به کی برمی‌خورد مگر؟ بی‌تردید انگلستان و فرانسه و هلند که اعتنای چندانی نداشتند. گاه حتی به دزدان دریایی مأموریت و اختیار و وسایل می‌دادند تا به آراگون و کاستیل هجوم ببرند؛ بااین‌حساب، ممکن بود به مردی بر بخوری که ده سال پیش‌از این به‌عنوان زندانی به کارائیب فرستاده شده و امروز، «به لطف و مرحمت پادشاه»، به لقب ناخدایی رسیده.»