کتاب نظریه روانکاوانه فیلم و قاعده بازی

کتاب نظریه روانکاوانه فیلم و قاعده بازی نوشتهٔ تاد مک گوان و ترجمهٔ علی قاسمی است و نشر نو آن را منتشر کرده است. 

درباره کتاب نظریه روانکاوانه فیلم و قاعده بازی

پیوند میان اندیشۀ روانکاوانه و سینما به‌وضوح نمایان است. اینکه هر دوی آنها در یک سال آغاز شدند تماماً تصادفی نیست. در سال ۱۸۹۵، فروید و یوزف برویر «مطالعاتی در باب هیستری» را منتشر کردند، و لویی و آگوست لومییر نخستین فیلم‌هایشان را در گراندکافه در پاریس نمایش دادند. نظریه‌پردازان فیلم اغلب این تقارن تاریخی را مورد التفات قرار داده‌اند، اما فصل مشترک روانکاوی و سینما تنها سال سرآغازشان نیست. از خلال تحلیل رؤیاها است که روانکاوی به مهم‌ترین کشفیات خود نایل می‌شود و، تا امروز، سینما همچنان یک کارخانۀ رؤیا، صورتی از رؤیاپردازی جمعی، باقی مانده است.

البته میان رؤیا و فیلم تفاوتی اساسی وجود دارد. رؤیا را یک سوژۀ منفرد تولید می‌کند، و فیلم را یک کارگردان با همراهی صدها نفر دیگر. حتی اگر فیلم بینشی عمیق دربارۀ روان کارگردان به دست دهد، این امر برای هیچ‌کس دیگری واجد جذابیت ذاتی نیست. جای شکرش باقی است که به احتمال زیاد به خاطر ماهیت جمعی تولید فیلم، نظریۀ روانکاوانۀ فیلم، به وضعیت نقد ادبی در میانۀ قرن بیستم دچار نشد و هرگز در کوره‌راه استفاده از متن به منزلۀ پنجره‌ای به درون روان خالق آن پرسه نزد.

نظریهٔ روانکاوانهٔ فیلم و قاعدهٔ بازی درآمدی است موجز و عاری از دشوارگویی که نشان می‌دهد چگونه این نظریه را می‌توان در تفسیر فیلم کلاسیک ژان رنوار به کار گرفت. این کتاب پیدایش نظریهٔ روانکاوانهٔ فیلم را از سرچشمه‌های آن در اندیشهٔ زیگموند فروید و ژاک لکان و نیز از خلال نمودهای معاصرش در آثار نظریه‌پردازانی همچون اسلاوی ژیژک و جون کاپجک پی می‌گیرد. این درآمدِ تاریخی برای دانشجویان و پژوهشگرانی که مشتاق آشنایی بیشتر با این حوزهٔ مهم از نظریهٔ فیلم هستند سودمند است و مفاهیم نظریهٔ روانکاوانهٔ فیلم را از خلال تفسیر موشکافانهٔ فیلم به عرصهٔ کاربرد عملی می‌آورد.

خواندن کتاب نظریه روانکاوانه فیلم و قاعده بازی را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به دوستداران و پژوهشگران حوزه‌های سینما، روان‌شناسی و نقد فیلم پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب نظریه روانکاوانه فیلم و قاعده بازی

«قاعدهٔ بازی ژان رنوار (۱۹۳۹) خاتمهٔ خلاقانه‌ترین دوران حرفهٔ فیلم‌سازی رنوار را مشخص می‌کند. این فیلم همچون علامت تعجبی عمل می‌کند که به این لحظه در سیر زندگی حرفه‌ای او شکل می‌بخشد. این دوره با فیلم جنایت موسیو لانژ (۱۹۳۶) آغاز می‌شود و با فیلم‌های در اعماق (۱۹۳۶)، گردشی بیرون شهر (۱۹۳۶)، توهم بزرگ (۱۹۳۷)، مارسی‌یِز (۱۹۳۷)، و حیوان آدم‌نما (۱۹۳۸) ادامه می‌یابد. گرچه به باور بسیاری از منتقدان، رنوار پیش و پس از این دوره موفقیت‌های بزرگی همچون بودو از غرق شدن نجات یافت (۱۹۳۲) و رودخانه (۱۹۵۱) داشت، فوران خلاقیتی که طی اواخر دههٔ ۱۹۳۰ رخ داد، در باقی دوران فیلم‌سازی حرفه‌ای او هیچ نظیری نداشت. فیلم‌های متقدم‌تر او فاقد پیچیدگی و امکانات فیلمیک بودند، و فیلم‌های بعدی‌اش فاقد آن نقد اجتماعی شدید و هوشیاری سیاسی‌ای بودند که وجه مشخصهٔ فیلم‌های این دوره است.

فیلم‌های متعلق به این دوره عموماً به منزلهٔ فیلم‌های دورهٔ گرایش رنوار به جبههٔ مردمی شناخته می‌شوند. در واکنش به قدرت گرفتن هیتلر در آلمان و موسولینی در ایتالیا، در کنار رشد فزایندهٔ گروه‌های فاشیستی در فرانسه، رنوار خود را به چپ ضدفاشیست متعهد ساخت و همراه حزب کمونیست شد، گرچه او هرگز رسماً به حزب نپیوست. جنایت موسیو لانژ آغاز سینمای متعهد رنوار را مشخص می‌کند، و اکثر منتقدان بر این باورند که قاعدهٔ بازی این دوره را پشت سر می‌گذارد. همان‌طور که روشن خواهد شد، لبّ کلام من این است که قاعدهٔ بازی مهم‌ترین فیلم سیاسی رنوار است. تعهد سیاسی آن در مقایسه با فیلمِ آشکارا کمونیستی‌اش همچون زندگی از آن ماست (۱۹۳۶) غیرمستقیم‌تر است، اما قدرت سیاسی قاعدهٔ بازی از نقد تمام و کمال رها کردن سیاست متعهد به خاطر امن عیش موجود در فاصله‌گیری کلبی‌مسلکانه ناشی می‌شود. مداخلهٔ سیاسی فیلم به نحوی سرراست آشکار و مبرهن نیست، بلکه در سطوحی متفاوت رخ می‌دهد ـ‌از ترکیب‌بندی نما و مونتاژ تا دیالوگ و اجرا ــ و این امر رویکردی روانکاوانه را به منظور پرده برداشتن از آن ضروری می‌سازد.»