کتاب دانش خطرناک

کتاب دانش خطرناک (شرق‌شناسی و مصائب آن) نوشته رابرت اروین و ترجمه‌ محمد دهقانی، تصویری گسترده و انتقادی از تاریخ شرق‌شناسی و مناقشه‌های فکری پیرامون آن ارائه می‌دهد و نشر ماهی در سال ۱۳۹۹ آن را منتشر کرده است. نویسنده در این اثر، ریشه‌ها، تحولات و چهره‌های اصلی شرق‌شناسی را از قرون میانه تا روزگار معاصر بررسی می‌کند و هم‌زمان گفت‌وگویی انتقادی با کتاب شرق‌شناسی ادوارد سعید شکل می‌دهد. مترجم نیز در یادداشتی مفصل، جایگاه این اثر را در فضای فکری فارسی‌زبانان توضیح داده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دانش خطرناک اثر رابرت اروین

کتاب دانش خطرناک (Dangerous knowledge: orientalism and its discontents)، نوشته‌ی رابرت اروین، با تمرکز بر تاریخ شرق‌شناسی نشان می‌دهد که چگونه این حوزه در پیوند با الهیات مسیحی، مطالعات کتاب مقدس، متون کلاسیک و نهادهای دانشگاهی غرب شکل گرفته و گسترش یافته است. نویسنده تأکید می‌کند که اگر کتاب شرق‌شناسی ادوارد سعید نوشته نشده بود، این اثر نیز شکل نمی‌گرفت. او دانش خطرناک را پاسخی پژوهشی و انتقادی به دیدگاه‌های سعید می‌داند و برای پرهیز از درگیرشدن با چهارچوب تحلیلی او، فصلی مستقل را به نقد مستند کتاب شرق‌شناسی اختصاص می‌دهد.

کتاب دانش خطرناک در ۱۰ بخش، علاوه‌بر بررسی مبانی نظری شرق‌شناسی، تاریخ این حوزه را از خلال زندگی و آثار پژوهشگران برجسته دنبال می‌کند؛ از گیوم پوستل، یاکوب گولیوس و ادوارد پوکاک گرفته تا سیلوستر دوساسی، لویی ماسینیون، ادوارد براون و رینولد نیکلسون. نویسنده در این مسیر، موضوع‌هایی مانند ریشه‌های یونانی و رومی نگاه به «شرق»، مواجهه‌ی مسیحیت قرون‌وسطی با اسلام، نهضت ترجمه در تولدو، شکل‌گیری نهادهای دانشگاهی شرق‌شناسی، نسبت این حوزه با امپریالیسم و صهیونیسم و همچنین مباحث نظری مربوط به گفتمان، دیگری و بازنمایی را بررسی می‌کند.

مترجم نیز در یادداشت خود، جایگاه این کتاب را در میان ترجمه‌های فارسی شرق‌شناسی ادوارد سعید و حساسیت‌های فکری موجود در ایران توضیح می‌دهد. او همچنین به توجه ویژه‌ی رابرت اروین به ایران و ایران‌شناسی، از نمایشنامه‌ی پارسیان آیسخولوس تا تحلیل غرب‌زدگی جلال آل‌احمد، اشاره می‌کند و نشان می‌دهد که این اثر به جهان عرب محدود نمی‌شود و بخش مهمی از تاریخ مطالعات ایران را نیز در بر می‌گیرد.

خلاصه کتاب دانش خطرناک

کتاب دانش خطرناک تاریخ تحلیلی شرق‌شناسی را از نخستین مواجهه‌های یونانیان و رومیان با «شرق» تا شکل‌گیری شرق‌شناسی دانشگاهی مدرن دنبال می‌کند. رابرت اروین نشان می‌دهد که چگونه الهیات مسیحی، تفسیر کتاب مقدس، فلسفه‌ی یونان، جنگ‌های صلیبی، نهضت ترجمه‌ی متون عربی و ساختارهای دانشگاهی اروپا در شکل‌گیری این حوزه نقش داشته‌اند. او با مرور زندگی و آثار شرق‌شناسان برجسته، علاوه‌بر معرفی دستاوردهای علمی آن‌ها، به تعصب‌ها، خطاها و پیوندهای برخی از آنان با قدرت‌های استعماری نیز می‌پردازد. بخش مهمی از کتاب نیز به نقد مستند شرق‌شناسی ادوارد سعید اختصاص دارد و نویسنده در آن تصویر یکدست، ایدئولوژیک و عرب‌محور سعید از تاریخ شرق‌شناسی را به چالش می‌کشد.

چرا باید کتاب دانش خطرناک را بخوانیم؟

کتاب دانش خطرناک امکان آشنایی نزدیک با تاریخ واقعی شرق‌شناسی، چهره‌های اصلی آن و زمینه‌های فکری و دینی شکل‌دهنده‌اش را فراهم می‌کند. این کتاب به خواننده کمک می‌کند تا نسبت میان دانش، قدرت، امپریالیسم و الهیات را دقیق‌تر بفهمد و تصویری پیچیده‌تر و به دور از کلیشه‌های رایج از شرق‌شناسان و منتقدانشان به دست آورد.

خواندن کتاب دانش خطرناک را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به دانشجویان و پژوهشگران علوم انسانی، مطالعات اسلامی و ایران‌شناسی، علاقه‌مندان به نقد شرق‌شناسی و نیز کسانی پیشنهاد می‌شود که می‌خواهند فراتر از روایت رایج ادوارد سعید، تاریخ و مناقشه‌های این حوزه را بشناسند.

درباره رابرت اروین

رابرت اروین (Robert Irwin)، متولد ۱۹۴۶، نویسنده، پژوهشگر و مورخ بریتانیایی بود. او در دانشگاه آکسفورد در رشته‌ی تاریخ جدید تحصیل کرد و سپس به تدریس تاریخ قرون‌وسطی در دانشگاه سنت اندروز پرداخت. اروین همچنین در دانشگاه‌های آکسفورد و کمبریج سِمت‌هایی آموزشی در حوزه‌ی تاریخ عرب و خاورمیانه بر عهده داشت و از پژوهشگران شناخته‌شده‌ی این حوزه بود.

بخش مهمی از آثار داستانی اروین از تاریخ، فرهنگ و ادبیات جهان عرب الهام گرفته است. نخستین رمان او، کابوس عربی، با استقبال گسترده‌ی منتقدان روبه‌رو شد و پس از آن نیز رمان‌هایی با موضوعاتی متنوع، از سوررئالیسم بریتانیا گرفته تا آیین‌های شیطان‌گرایی در لندن، منتشر کرد. او از برجسته‌ترین صاحب‌نظران درباره‌ی هزار و یک شب نیز به‌ شمار می‌رفت و پژوهش‌هایش در این زمینه مرجع بسیاری از مطالعات ادبی است.

رابرت اروین در سال ۲۰۰۱ به عضویت انجمن سلطنتی ادبیات بریتانیا درآمد و تا پایان عمر به پژوهش و نویسندگی ادامه داد. او در ۲۸ ژوئن ۲۰۲۴ در لندن درگذشت.

بخشی از کتاب دانش خطرناک

«اما همهٔ این‌ها چگونه آغاز شد؟ اگر مقصودمان تاریخ باشد، آنچه می‌بینیم تاریخی آگنده از برخورد است. و این برخورد با ربودن دختری یا قربانی‌کردن دختری آغاز می‌شود. و هر برخورد پیوسته به برخوردی دیگر می‌انجامد. «گرگ‌های بازرگان»، که با کشتی از فنیقیه آمده بودند، تائوروپارثنوس را از آرگوس ربودند. تائوروپارثنوس یعنی «دوشیزه‌ای که وقف ورزایی شده». نام او آیو بود. مثل علامت خطری که از کوهی به کوه دیگر بفرستند، این تجاوز آتش نفرت را میان دو قاره برافروخت. از آن لحظه به بعد، اروپا و آسیا هرگز از جنگ با یکدیگر دست نکشیدند و هر ضربه را با ضربه‌ای دیگر پاسخ دادند؛ چنان‌که کرتی‌ها، «گرازهای کوه ایدا»، اروپا را از آسیا ربودند...»