کتاب پرسپکتیو به منزله‌ی صورت سمبلیک

پرسپکتیو به منزله‌ی صورت سمبلیک نام مقاله‌ای درباره پرسپکتیو از اروین پانوفسکی پژوهشگر تاریخ هنر است.

 درباره کتاب پرسپکتیو به منزله‌ی صورت سمبلیک

درون‌مایه غالب این مقاله پرسپکتیو در نقاشی است و پانوفسکی هدف اصلی مقاله‌اش را بررسی وجوه تمایز نظام‌های پرسپکتیو کهن و امروزی معرفی می‌کند.

 مقاله اروین پانوفسکی درباره پرسپکتیو یکی از مشهورترین پژوهش‌های بین رشته‌ای در تاریخ هنر است. او در این مقاله روان‌شناسی، فیزیولوژی، علم هندسه، فیزیک نور و نگرش‌های فلسفی و دینی را کنار هم می‌گذارد و به مطالعه تاریخی یکی از شیوه‌های رایح در بازنمایی هنرهای تجسمی می‌پردازد.

اثر علاوه بر بلندپروازی‌های نظری،گستره‌ تاریخی وسیعی را از یونان باستان تا هنر مدرن پوشش می‌دهد و در پی‌نوشت‌هایی هوشمندانه، تقریبا تمام متن‌های پیشامدرن درباره پرسپکتیو را به خواننده معرفی می‌کند.

 خواندن کتاب پرسپکتیو به منزله‌ی صورت سمبلیک را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

همه علاقه‌مندان به تاریخ و فلسفه هنر را به خواندن این اثر دعوت می‌کنیم.

 درباره اروین پانوفسکی

اروین پانوفسکی پژوهشگر و مورخ هنر آلمانی است که نظریاتش به ویژه درباره شمایل‌نگاری تاثیرگذار بود. 

بخشی از کتاب پرسپکتیو به منزله‌ی صورت سمبلیک

شیوهٔ ترسیم دقیق پرسپکتیوْ گسستی نظام‌مند از ساختار این فضای روان‌فیزیولوژیک است. این گسست هم محصول شیوهٔ ترسیم پرسپکتیو است و هم قطعاً بازتاب هدفی است که ابداع‌کنندگانِ آن در سر داشتند. آن‌ها می‌خواستند بازنمایی فضا را با فهمی از همگنی و بی‌کرانگی تلفیق کنند که با تجربهٔ بلاواسطهٔ آن فضا مغایر بود. می‌توان گفت پرسپکتیوْ فضای روان‌فیزیولوژیک را به فضای ریاضی بدل می‌کند. پرسپکتیو تفاوت میان جلو و عقب، راست و چپ، اجسام و فضای مابین آن‌ها (فضای «خالی») را از میان می‌برد؛ به طوری که حاصل‌جمع همهٔ اجزای فضا و کلیهٔ محتویات آن «پیوستار کوانتومی» واحدی را تشکیل می‌دهد. این روش ترسیمْ این واقعیت را نادیده می‌گیرد که ما با یک چشم ثابت نگاه نمی‌کنیم، بلکه با دو چشمِ دائماً متحرک نگاه می‌کنیم و در نتیجه میدانِ دیدمان کروی‌شکل است. همچنین، تفاوت فاحش میان «تصویر دیداریِ» مشروط به عوامل روانی (که از طریق آن دنیای مرئی وارد ذهن خودآگاه ما می‌شود)، و «تصویر شبکیه‌ایِ» مشروط به عوامل فیزیکی (که بر روی اندام بینایی ما تصویر می‌شود) را از قلم می‌اندازد. این تفاوت برآمده از گرایشی است که در ذهن‌مان به تثبیت شدن داریم تا ــ به واسطهٔ تعامل میان حس بینایی و لامسه ــ هر شیئی واجد اندازه و فرم معیّن و مناسبی باشد و اعوجاج‌هایی که در اندازه و شکل اشیا روی شبکیه به وجود می‌آید ــ دست‌کم تا حدود زیادی ــ اصلاح شود. در نهایت، شیوهٔ ترسیم پرسپکتیو این واقعیت مهم را نادیده می‌گیرد که تصویر شبکیه ــ درست برخلاف «تفسیر» روانی‌اش و حتی به‌رغم حرکت چشم‌ها ــ روی یک سطح مقعر تشکیل می‌شود، نه روی سطحی صاف. بنابراین، از همان ابتدایی‌ترین سطح ادراک، یعنی مرحلهٔ پیشاروان‌شناختی، تعارضی اساسی میان «واقعیت» و بازنمایی ترسیمی آن وجود دارد. بی‌شک، این موضوع در مورد عملکرد کاملاً مشابهِ دوربین عکاسی هم صدق می‌کند.

اگر بخواهیم مثالی ساده بزنیم، فرض کنید پاره‌خطی را به سه قسمت a، b و c به گونه‌ای تقسیم کنیم که زاویه‌های متناظر با آن‌ها با هم برابر باشند. این سه پاره‌خط که در عالم واقع نامساوی‌اند، اگر روی یک سطح مقعر (مثل شبکیه) تصویر شوند، طول‌شان برابر خواهد شد.