کتاب نیه توچکا

کتاب نیه توچکا (Netotchka Nezvanova) رمانی ناتمام به قلم فئودور داستایفسکی و شرح سرگذشت دختری است که کودکی‌اش میان فقر، کشمکش بزرگ‌ترها و دلبستگی به ناپدری موسیقیدانش می‌گذرد. دختر، مردی را پناه خود می‌بیند که تصویرش در ذهن کودک با رفتارش در زندگی فاصله دارد. این فاصله پرسشی را درباره‌ی محبت و خطای قضاوت مطرح کرده است: احساس نزدیکی به یک نفر چگونه برداشت ما از دیگران را تغییر می‌دهد؟ محمد قاضی مترجم این کتاب بوده و انتشارات علمی و فرهنگی آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نیه توچکا اثر فئودور داستایفسکی

کتاب نیه توچکا نوشته‌ی فئودور داستایفسکی و رمانی روان‌شناختی با زاویه‌دید اول‌شخص است. راوی به کودکی خود بازمی‌گردد و می‌کوشد منشأ احساساتی را دریابد که هنوز برای او دردناکند. راوی برداشت‌های گذشته‌اش را نیز بررسی می‌کند؛ این دختر چگونه مادر رنج‌کشیده‌اش را مقصر می‌دانست؟ چرا ناپدری خود را نیازمند حمایت می‌دانست؟ فاصله‌ی میان فهم کودک و آگاهی راوی، بخش مهمی از تجربه‌ی خواندن را شکل می‌دهد. فضای آغازین اتاقی زیر بام، اثاثی فرسوده و یک زندگی با تنگدستی را روایت کرده است. خانه‌ی مجلل روبه‌رو برای دختر به تصویری از آسایش و آرزو تبدیل می‌شود.

موسیقی در رمان نیه توچکا حضوری دوگانه دارد؛ هم امکان آفرینش و کسب معاش است و هم موضوع حسادت، ادعا و ترس از شکست. یفیموف، ناپدری راوی، میان شناخت موسیقی و تصوری که از نبوغ خود دارد، گرفتار است. شخصیت او مسئله‌ی استعداد را از مسئله‌ی پشتکار، مسئولیت و پذیرش واقعیت جدا می‌کند. کتاب حاضر رابطه‌ی محبت و آسیب را در رفتار شخصیت‌ها بررسی کرده است. فئودور داستایفسکی از خلال رابطه‌ها نشان می‌دهد که ظاهر یک مشاجره لزوماً حقیقت مناسبات میان آدم‌ها را آشکار نمی‌کند.

مقدمه‌ی محمد قاضی بر رمان نیه توچکا درباره‌ی ناتمام‌ماندن رمان و بازنویسی‌های نویسنده و تقسیم هفت بخش به سه دوره‌ی زندگی راوی توضیح داده است. مسیر کلی این رمان از محیط نخستین زندگی دختر به خانه‌های دیگر و رابطه‌های تازه گسترش می‌یابد. کانون توجه فئودور داستایفسکی در این جابه‌جایی‌ها چگونگی شکل‌گرفتن عاطفه، احساس تقصیر و شناخت دیگران بوده است.

رمان حاضر که در سال ۱۸۴۹ میلادی منتشر شد، در ژانر Bildungsroman [به‌معنای رمان رشد و کمال] نوشته شده است؛ یعنی رمانی که بر رشد و دگرگونیِ روانی و اخلاقی شخصیت اصلی، در مسیر گذر از کودکی به بزرگسالی (رسیدن به سن بلوغ و رشد)، تمرکز دارد. نیه توچکا نام دختر، راوی یا همان شخصیت اصلی این کتاب است.

خلاصه داستان نیه توچکا

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

نیه توچکا پدرش را به یاد ندارد. او همراه با مادر و ناپدری‌اش در اتاقی محقر زندگی می‌کند. یفیموف، ناپدری او، خود را موسیقیدانی قدرناشناخته می‌داند و همسرش را عامل ناکامی‌هایش معرفی می‌کند. مادر برای گذران زندگی کار می‌کند، اما خانه از مشاجره و نگرانی رها نمی‌شود. دختر در این میان به یفیموف دل می‌بندد و می‌خواهد از او در برابر خشم مادر دفاع کند. نوازش‌های گاه‌به‌گاه مرد، این دلبستگی را بیشتر می‌کند. نیه توچکا حرف‌های ناپدری را معیار فهم زندگی قرار می‌دهد و خانه‌ی روشن و باشکوه روبه‌رو را با آرزوهای خویش پیوند می‌زند. این راوی هنگام بازگویی خاطرات خود می‌کوشد دریابد که چرا محبت و ترس، واقعیت زندگی نزدیکانش را از چشم او پنهان کرده بود.

چرا باید کتاب نیه توچکا را بخوانیم؟

دلایل خواندن این کتاب را می‌توان در این ویژگی‌ها یافت:

• زاویه‌دید اول‌شخص رمان حاضر تفاوت تجربه‌ی کودکی و بازاندیشی بزرگ‌سالی را نشان می‌دهد.
• شخصیت ناپدری زمینه‌ای را برای اندیشیدن به تفاوت استعداد، ادعای نبوغ و پشتکار فراهم می‌کند.
• رابطه‌ی دختر با مادر و ناپدری تأثیر نیاز به محبت بر داوری را آشکار می‌سازد.

خواندن کتاب نیه توچکا را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن رمان حاضر به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• دوستداران ادبیات داستانی قرن ۱۹ روسیه و قالب رمان با درون‌مایه‌های روان‌شناختی.
• خوانندگانی که به تجربه‌ی کودکی، نیاز به محبت و شکل‌گیری احساس تقصیر، در ادبیات داستانی، علاقه‌مندند.
• دوستداران رمان‌هایی که موسیقی، جاه‌طلبی هنری و مناسبات نابرابر میان آدم‌ها در مرکز توجه آن‌ها قرار دارد.

درباره فئودور داستایفسکی

فئودور داستایفسکی (Fyodor Dostoyevsky)، نویسنده‌ی نامدار و جریان‌ساز روسیه و جهان، ۱۱ نوامبر ۱۸۲۱ چشم به جهان گشود و ۹ فوریه‌ی ۱۸۸۱ درگذشت. او در جایگاه یکی از والاترین داستان‌نویسان جهان طبقه‌بندی می‌شود و گروه کثیری از متخصصان، او را سرآمدِ نویسندگان روان‌شناختی تمامی ادوار می‌دانند. نقطه‌ی عطف و برجسته‌ی نوشته‌های او کالبدشکافی‌های عمیق روحی و کاوش در لایه‌های پنهانی شخصیت‌ها به شمار می‌رود.

این نویسنده در طلیعه‌ی فعالیت‌های حرفه‌ای خود جهت امرار معاش به برگردان متون روی آورد و آثاری نظیر «اوژنی گرانده» نوشته‌ی بالزاک و «دون کارلوس» اثر شیلر را ترجمه کرد، اما خیلی سریع خلق داستان و رمان را پیشه ساخت. آفرینش‌های او اغلب انسان‌هایی سرکش، رنجور یا گرفتار بحران‌های درونی را به تصویر می‌کشند. در بسیاری از آثار فئودور داستایفسکی روابط سه‌گانه‌ی عشقی مشاهده می‌شود که زمینه‌ساز طرح دغدغه‌های روان‌شناختی و اخلاقی می‌گردد. صاحب‌نظران، کاراکترهای او را پرتپش و واقعی و مناسباتشان را انسانی و باورپذیر قلمداد کرده‌اند.

از رمان‌ها و داستان‌های کوتاه فئودور داستایفسکی می‌توان «بیچارگان» (۱۸۴۶)، «همزاد» (۱۸۴۶)، «بانوی صاحب‌خانه» (۱۸۴۷)، «نیه توچکا» (۱۸۴۹ – ناتمام)، «رؤیای عمو جان» (۱۸۵۹)، «روستای استپان‌چیکو» (۱۸۵۹)، «تحقیرشدگان و خوارشدگان» (۱۸۶۱)، «یادداشت‌های خانه‌ی اموات» (۱۸۶۲)، «یادداشت‌های زیرزمینی» (۱۸۶۴)، «جنایت و مکافات» (۱۸۶۶)، «قمارباز» (۱۸۶۷)، «ابله» (۱۸۶۹)، «شوهر ابدی» (۱۸۷۰)، «شیاطین (جن‌زدگان)» (۱۸۷۲)، «جوان خام» (۱۸۷۵)، «برادران کارامازوف» (۱۸۸۰)، «قهرمان کوچک» (۱۸۴۹)، «تمساح» (۱۸۶۵)، «بوبوک» (۱۸۷۳)، «رؤیای یک انسان مضحک» (۱۸۷۷)، «یک دل ضعیف» (۱۸۴۸)، «نازنین» (۱۸۷۶) و ده‌ها اثر دیگر را نام برد.

«یادداشت‌های زمستانی درباره‌ی تأثرات تابستانی» (۱۸۶۳) و «یادداشت‌های روزانه‌ی یک نویسنده» (۱۸۷۳ - ۱۸۸۱) نیز از تألیفات او در قالب یادداشت محسوب می‌شوند. فئودور داستایفسکی مکتوبات شخصی و نامه‌هایی را نیز از خود بر جای گذاشته است که پس از درگذشتش انتشار یافته‌اند. آثار این نویسنده همواره سرچشمه‌ی الهام نویسندگان، اندیشمندان و روان‌شناسان در اقصی‌نقاط جهان بوده است.

جوایز و افتخارات نویسنده

موزه‌ی داستایفسکی در ۱۲ نوامبر ۱۹۷۱ در خانه‌ای که او نخستین و آخرین رمان‌هایش را در آن به نگارش درآورد، گشایش یافت. دهانه‌ای بر سطح سیاره‌ی عطارد در سال ۱۹۷۹ به نام فئودور داستایفسکی نام‌گذاری گردید و سیارکی کوچک که در سال ۱۹۸۱ از سوی لیودمیلا کراچکینا کشف شده بود، ۳۴۵۳ داستایفسکی نام گرفت. آرتمی ترویتسکی، منتقد و مجری موسیقی، از سال ۱۹۹۷ گرداننده‌ی برنامه‌ی رادیویی FM Достоевский (اف‌ام داستایفسکی) بوده است. مخاطبان برنامه‌ی تلویزیونی «نام روسیه» این نویسنده را نهمین شخصیت والای روسیه‌ی تمامی دوران‌ها برگزیدند که درست پس از دیمیتری مندلیف و اندکی پیش از ایوان چهارم جای گرفته است.

سریالی تلویزیونی پیرامون سرگذشت فئودور داستایفسکی به‌کارگردانی ولادیمیر کوتیننکو (دارنده‌ی جایزه‌ی ایگل) در سال ۲۰۱۱ به روی آنتن رفت. بناهای یادبود متعددی برای این نگارنده در نقاط گوناگون ازجمله مسکو، سنت پترزبورگ، نووسیبیرسک، ویسبادن و... برپا شده است. ایستگاه متروی مسکو با دیوارنگاره‌های هنرمندی به نام ایوان نیکولایف آراسته گردیده که صحنه‌هایی از روایات فئودور داستایفسکی، ازجمله خودکشی‌های پرچالش، را ترسیم کرده است. کشور قزاقستان در سال ۲۰۲۱ میلادی دویستمین سالگرد ولادت او را به جشن نشست.

درباره محمد قاضی

محمد قاضی ۱۲ مرداد ۱۲۹۲ در شهر مهاباد واقع در استان آذربایجان غربی دیده به جهان گشود. او مقدمات زبان فرانسوی را نزد ادیب کُرد، گیو مکریانی، آموخت و به‌علت فقدان دبیرستان در مهاباد، با همراهی عموی خود (میرزا جواد قاضی) رهسپار تهران شد تا مقاطع بعدی تحصیل را طی کند. این مترجم ایرانی در دارالفنون دانشنامه‌ی دیپلم ادبی دریافت کرد و پیرو آن در سال ۱۳۱۸ موفق به اخذ مدرک کارشناسی در رشته‌ی حقوق از دانشگاه تهران گردید.

قاضی در تمام دوران دانش‌آموزی و دانشجویی همواره در زمره‌ی برترین فراگیران زبان فرانسوی جای داشت و طی سال‌های ۱۳۱۸ تا ۱۳۲۰ دوران خدمت نظام را با درجه‌ی ستوان‌دومی در دادرسی ارتش به پایان رساند. او در مهر ۱۳۲۰ به استخدام وزارت دارایی درآمد و تا سال ۱۳۵۵ در این نهاد اشتغال داشت. محمد قاضی از کادر حزب توده‌ی ایران محسوب می‌شد و تا واپسین روزهای زندگی بر باورهای خود استوار ماند.

نخستین گام‌های محمد قاضی در زمینه‌ی ترجمه به دهه‌ی ۱۳۲۰ بازمی‌گردد و با برگرداندن اثر کوتاهی از ویکتور هوگو تحت‌عنوان «کلود ولگرد» آغاز می‌شود. او در سال ۱۳۲۹ با ترجمه‌ی «جزیره پنگوئن‌ها» اثر آناتول فرانس که انتشارش در ابتدا با ممانعت ناشران مواجه گردیده بود، گامی بلند در قلمرو ترجمه برداشت. این کتاب پس از انتشار به‌دلیل روانی و شیوایی قلم محمد قاضی به اثری پرمخاطب مبدل گشت. نجف دریابندری این رخداد را نقطه‌ی عطفی در تاریخ ترجمه‌ی ایران قلمداد کرد.

محمد قاضی در سال ۱۳۳۳ کتاب «شازده کوچولو» نوشته‌ی آنتوان دو سنت اگزوپری را به پارسی برگرداند. برگردان مجموعه‌ی کامل «دن کیشوت» اثر میگل د سروانتس طی سال‌های ۱۳۳۶ تا ۱۳۳۷، جایزه‌ی برترین ترجمه‌ی سال را از سوی دانشگاه تهران برای محمد قاضی به ارمغان آورد. او پس از نیل به مقام بازنشستگی به همکاری با کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پرداخت و کتاب‌هایی نظیر «باخانمان»، «ماجراجوی جوان» و «زوربای یونانی» نوشته‌ی نیکوس کازانتزاکیس را ترجمه کرد.

ابتلا به سرطان حنجره در سال ۱۳۵۴ و از دست دادن تارهای صوتی نتوانست مانع ادامه‌ی فعالیت‌های محمد قاضی شود. او تا پایان عمر به پویش ادبی خود ادامه داد و حدود نیم قرن به امر ترجمه و نگارش اهتمام ورزید و ۶۸ اثر ارزشمند را شامل برگردان‌های ادبی و نوشته‌های خویش به یادگار گذاشت. محمد قاضی بامداد چهارشنبه، ۲۴ دی ۱۳۷۶، در تهران حیات را بدرود گفت و در زادگاهش مهاباد به خاک سپرده شد. در فروردین ۱۳۸۶ در کوی دانشگاه مهاباد از تندیس چهارمتری این مترجم (اثر هادی ضیاءالدینی) رونمایی شد. همچنین به پاس خدمات ارزنده و ماندگار او در معرفی شاهکارهای ادبی جهان به ایران، عنوان «بوستان سهیل» در تهران در سال ۱۳۹۴ به «بوستان محمد قاضی» تغییر یافت.

بخشی از کتاب نیه توچکا

«این دومین و آخرین بار بود که بیمار می‌افتادم.

وقتی چشم گشودم، چهرهٔ کودکانه‌ای دیدم که بر بالینم خم شده بود، دختربچه‌ای بود به سن و سال من، و من اول حرکتی که کردم این بود که دست به سوی او دراز کردم. در نخستین نگاه احساسی از عطوفت و نشاط در جانم دویدن گرفت. صورت بچه‌ای را پیش چشم خود مجسم کنید که بی‌حد و وصف زیبا باشد، زیبایی خیره‌کننده‌ای که آدم را مات و مبهوت کند، از آن صورت‌ها که از تعجب و تحسین ناگهان بیننده را نگاه دارد، و انسان همچون بهت‌زدگان یکه بخورد و به تماشا بایستد. آری، از آن صورت‌ها که آدم سعادت دیدار آن را پیدا کند و بتواند در او بنگرد و در کنار خویش احساس کند. این کودک کاتیا، دختر شاهزاده، بود که تازه از مسکو رسیده بود. حرکت من لبخندی بر لبان او ظاهر ساخت و من شادی و لذت دیدار او را در اعماق جانم احساس کردم.»