کتاب روسمرسهلم

کتاب روسمرسهلم (Rosmersholm) نوشته هنریک ایبسن، در خانه‌ای قدیمی و سنگین از خاطره می‌گذرد؛ جایی که گفت‌وگوهای ظاهراً آرام، کم‌کم به کشمکش‌هایی درباره‌ی گناه، آزادی، آرمان، گذشته و نیروی پنهان سنت تبدیل می‌شوند. حضور نشانه‌هایی مثل اسب‌های سفید و سایه‌ی مرگ، به متن حال‌وهوایی رازآلود داده و شخصیت‌ها را در مرز میان خواستِ زندگی و فشارِ وجدان قرار می‌دهد. این نمایش‌نامه را نشر قطره با ترجمه طلایه رویایی منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب روسمرسهلم

کتاب روسمرسهلم از مهم‌ترین نمایش‌نامه‌های هنریک ایبسن است؛ متنی که در آن فضای یک خانه‌ی قدیمی، به‌ اندازه‌ی شخصیت‌ها نقش دارد. ماجرا در روسمرسهلم می‌گذرد؛ عمارتی که گذشته، سنت خانوادگی و خاطره‌ی مرگ در آن حضوری زنده دارند. ایبسن در این اثر از یک درام صرفاً اجتماعی فاصله می‌گیرد و بیشتر به لایه‌های درونی شخصیت‌ها نزدیک می‌شود. گفت‌وگوها فقط برای پیشبرد حادثه نیستند، بلکه ذهنیت، تردید، احساس گناه، میل به رهایی و ناتوانی در گسستن از گذشته را آشکار می‌کنند. در کنار این‌ها، نشانه‌هایی مثل اسب‌های سفید، پل، نهر آسیاب و شال سفید، فضای اثر را از یک موقعیت روزمره فراتر می‌برند و به آن کیفیتی وهم‌آلود می‌دهند.

کتاب روسمرسهلم در چند پرده نوشته شده و شخصیت‌های اصلی آن جان روسمر، ربکا وست، دکتر کرول، اولریک برندل و مورتنسگارد هستند. تنش اصلی اثر فقط میان چند نفر شکل نمی‌گیرد، بلکه میان چند نیروی بزرگ‌تر هم جریان دارد: سنت و تغییر، ایمان و تردید، آرمان و ناتوانی، زندگی و مرگ. هنریک ایبسن در این نمایش‌نامه از خلال گفت‌وگوهای طولانی و تدریجی، روابط پنهان و انگیزه‌های مبهم را روشن می‌کند و همین باعث می‌شود خواندن متن بیشتر شبیه ورود به فضایی فشرده و پرابهام باشد تا دنبال‌کردن یک رشته حادثه‌ی پرشتاب. 

این متن از نظر پرداخت روانی شخصیت‌ها هم اهمیت دارد؛ چون هر تصمیم و هر اعتراف، همزمان ریشه در گذشته و اثر در زمان حال دارد.

خلاصه نمایشنامه روسمرسهلم

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!

جان روسمر، کشیش سابق و وارث خانه‌ی روسمرسهلم، پس از مرگ همسرش در کنار ربکا وست زندگی می‌کند؛ زنی که حضورش در خانه آرام اما تعیین‌کننده است. همه‌چیز در ظاهر با سکون و نظم پیش می‌رود، اما ورود دکتر کرول و سپس اولریک برندل، تعادل این فضا را به‌هم می‌زند. روسمر ناچار می‌شود از تغییر باورهایش سخن بگوید و همین اعتراف، دوستی‌های قدیمی و جایگاه اجتماعی او را متزلزل می‌کند. همزمان، گذشته‌ی ربکا و نسبت او با این خانه و با روسمر، به مسئله‌ای جدی تبدیل می‌شود. 

نمایش‌نامه به‌تدریج نشان می‌دهد که آرزوی آزادی و پاکی، وقتی با احساس گناه و فشار سنت درگیر شود، می‌تواند به انتخاب‌هایی تیره و دشوار برسد.

چرا باید کتاب روسمرسهلم را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب روسمرسهلم را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این کتاب نمونه‌ای جدی از نمایش‌نامه‌ای است که کشمکش اصلی را در ذهن و وجدان شخصیت‌ها شکل می‌دهد.
• خواننده با رابطه‌ی پیچیده‌ی میان آرمان‌خواهی، احساس گناه و فشار سنت آشنا می‌شود.
• این اثر نشان می‌دهد که چگونه یک خانه، چند نشانه و چند گفت‌وگو می‌توانند بار معنایی کل روایت را بسازند.
• متن، امکان توجه به نمادهایی مثل اسب‌های سفید، پل و نهر آسیاب را فراهم می‌کند و خواندن را به تجربه‌ای تفسیری تبدیل می‌کند.

خواندن کتاب روسمرسهلم را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب روسمرسهلم به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به نمایش‌نامه‌های کلاسیک اروپایی که بر تنش‌های اخلاقی و ذهنی تکیه دارند.
• خوانندگانی که به فضاهای تیره، رازآلود و آکنده از خاطره و اندوه علاقه دارند.
• کسانی که می‌خواهند در مورد تقابل سنت، آزادی و وجدان در یک اثر نمایشی بیشتر بدانند.
• مخاطبانی که از شخصیت‌های پیچیده و رابطه‌های مبهم و چندلایه لذت می‌برند.
• دانشجویان و پژوهشگران تئاتر و ادبیات نمایشی که به بررسی نمادها و کشمکش‌های روانی در نمایش‌نامه علاقه دارند.

درباره هنریک ایبسن

هنریک ایبسن (Henrik Ibsen) (۱۸۲۸-۱۹۰۶)، نمایش‌نامه‌نویس و شاعر نروژی و از اثرگذارترین چهره‌های تئاتر مدرن و ادبیات واقع‌گرای جهان بود. او پس از ورشکستگی خانواده‌اش در نوجوانی، با دشواری‌های مالی روبه‌رو شد و در سال ۱۸۵۰ برای تحصیل در رشته‌ی پزشکی به کریستیانیا (اسلو) رفت؛ اما با ناکامی در این مسیر، به ادبیات و تئاتر روی آورد. در همان سال، متأثر از تحولات سیاسی اروپا و تاریخ روم، نخستین نمایش‌نامه‌ی خود را با عنوان «کاتلین» نگاشت. ایبسن سپس مدتی به فعالیت‌های سیاسی و مطبوعاتی پرداخت و از سال ۱۸۵۱ با پذیرش مسئولیتی در تماشاخانه‌ی برگن، تجارب عملی و پژوهشی خود را در حوزه‌ی دراماتورژی و کارگردانی گسترش داد.

ایبسن نقشی محوری در دگرگونی درام غربی ایفا کرد و با پرداختن به نقد ساختارهای اخلاقی، اجتماعی و خانوادگی طبقه‌ی متوسط، پایه‌گذار رئالیسم اجتماعی در تئاتر مدرن شد. از مهم‌ترین نمایش‌نامه‌های او می‌توان به «خانه‌ی عروسک»، «دشمن مردم»، «هدا گابلر»، «مرغابی وحشی» و «بانوی دریایی» اشاره کرد که تاکنون بارها بر صحنه‌های تئاتر جهان اجرا شده‌اند.

چه نسخه‌های دیگری از کتاب روسمرسهلم منتشر شده است؟

• کتاب روسمرسهولم، ترجمه‌ی بهزاد قادری، نشر بیدگل
• کتاب رسمرس هلم، ترجمه‌ی مجید میرمیرانی، نشر مهراندیش

بخشی از کتاب روسمرسهلم

«ربکا: صبح‌به‌خیر.
روسمر: (به خواندن ادامه می‌دهد.) صبح‌به‌خیر، عزیزم. چیزی می‌خواستی؟
ربکا: فقط می‌خواستم بدانم دیشب خوب خوابیدی؟
روسمر: اوه، بله، خواب خیلی آرام و عمیقی کردم. بدون هیچ کابوس و رؤیایی. (به سمت او برمی‌گردد.) تو چطور؟ خوب خوابیدی؟
ربکا: آه، بله. نزدیک‌های صبح.
روسمر: نمی‌دانم آخرین بار کی چنین آرامشی را در قلبم احساس کرده‌ام. آه بسیار خوشحالم که این راز را در سینه‌ام نگه نداشته‌ام.
ربکا: بله، جان. تو نباید بیش از این، مسئله را مخفی می‌کردی.
روسمر: نمی‌فهمم قبلاً چرا آن‌قدر ترسو بودم.
ربکا: خوب، مسئله ترس نبود...
روسمر: آه، چرا بود. وقتی که صادقانه به آن فکر می‌کنم، می‌بینم ترس هم بود.
ربکا: پس برای غلبه بر آن، شهامت هم به خرج دادی. (کنار او روی صندلیِ پشت میز می‌نشیند.) اما من یک کاری کرده‌ام که می‌خواهم به تو بگویم، فقط خواهش می‌کنم از دستم عصبانی نشو!
روسمر: عصبانی؟ آه عزیزم، چطور می‌توانی تصور کنی...
ربکا: آخر این شاید کمی خودسرانه بود، اما...
روسمر: بسیار خوب، چه شده است؟
ربکا: دیشب، وقتی اولریک برندل داشت اینجا را ترک می‌کرد، من یادداشتی نوشتم و به او دادم تا به مورتنسگارد بدهد.
روسمر: (با کمی تردید) خوب، خوب در آن یادداشت چه نوشتی؟»