کتاب رازهای گیل گمش

کتاب رازهای گیل گمش نوشته یدالله آقاعباسی، بازآفرینی نمایشی حماسه‌ی کهن گیل گمش است که در قالب یک نمایش‌نامه‌ی بلند و چندپرده‌ای شکل گرفته و به یکی از دیرینه‌ترین دغدغه‌های بشری، یعنی تقابل میان هراس از مرگ و میل به جاودانگی، می‌پردازد. این متن با روایتی شاعرانه، سفر پرمخاطره‌ی پادشاه اوروک را پس از فقدان انکیدو به تصویر می‌کشد؛ سفری که در آن، قهرمان داستان باید میان جاودانگیِ بی‌رحمانه به سبک خدایان و پذیرش مرگ در ازای درک ارزش انسانیت، عشق و فداکاری دست به انتخابی بزرگ بزند. این کتاب توسط نشر قطره منتشر شده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب رازهای گیل گمش

کتاب رازهای گیل گمش اثری از یدالله آقاعباسی است که بر پایه‌ی حماسه‌ی گیل گمش نوشته شده و آن روایت کهن را به زبان و ساختار نمایش‌نامه منتقل کرده است. در این کتاب، گیل گمشِ دوپاره‌خدا و یک‌پاره‌انسان، در آغاز به‌ عنوان شهریاری خشن و خودکامه دیده می‌شود که مردم اوروک از او به خدایان شکایت می‌برند و همین شکایت، زمینه‌ی آفرینش انکیدو را فراهم می‌کند. 

این اثر با لحنی دراماتیک و شاعرانه، داستان گیل گمش، پادشاه قدرتمند اوروک را روایت می‌کند که پس از مواجهه با همتای گِلی خود یعنی انکیدو و تجربه‌ی پیوند برادری با او، از پادشاهی مستبد و خودخواه به حاکمی آگاه تبدیل می‌شود. نقطه‌ی عطف داستان، مرگ انکیدو است که گیل‌ گمش را به‌شدت با اندوه فقدان و هراس از نابودی روبه‌رو می‌کند و او را برای یافتن راز حیات جاودانه، به سفری پرمخاطره در اعماق تاریکی و گذر از آب‌های مرگ به سوی اوتاناپیشتم می‌کشاند. 

مضمون اصلی کتاب رازهای گیل گمش، تقابل میان نامیرایی خدایان و خِرَد خاکی انسان است. یدالله آقاعباسی در این بازخوانی، گیل گمش را در موقعیتی قرار می‌دهد که باید میان جاودانگی به بهای ستم و نابودی دیگران (به شیوه‌ی خدایان) و پذیرش حقیقتِ مرگ در ازای حفظ انسانیت، یکی را برگزیند. 

این نمایش‌نامه نشان می‌دهد که ارزش حقیقی زندگی نه در بقای ابدی فیزیکی، بلکه در کشف مفهوم فداکاری، عشق، نگاه به زیبایی‌های جهان و پیوند با همنوع است؛ خِرَدی خاکی که گیل گمش آن را به بهای گزاف می‌آموزد.  

خلاصه نمایشنامه رازهای گیل گمش

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند! 

کتاب رازهای گیل گمش مسیر دگرگونی پادشاه اوروک را از شهریاری خشن و خودمحور تا انسانی آگاه و درگیر پرسش مرگ و جاودانگی دنبال می‌کند. در آغاز، مردم از ستم او به خدایان شکایت می‌برند و خدایان انکیدو را از گِل می‌آفرینند تا همتای او باشد. رویارویی و دوستی گیل گمش و انکیدو، آینه‌ای در برابر شاه می‌گذارد و او را با خشم پنهان مردم، ریا، ترس و مرگ روبه‌رو می‌کند. 

پس از نبرد با هوواوا و کشمکش با ایشتر، مرگ انکیدو گیل گمش را به سفری طولانی می‌کشاند؛ از دروازه‌ی دوزخ و تاریکی کوه‌ها تا دریابار، سیدوری، اورشه‌نبی و سرانجام اوتاناپیشتم. در این مسیر، او با معنای جاودانگی، بهای آن و محدودیت انسان روبه‌رو می‌شود.

چرا باید کتاب رازهای گیل گمش را بخوانیم؟

رازهای گیل گمش با تکیه‌ بر دیالوگ‌های پرکشش، صحنه‌های آیینی و بازآفرینی یک اسطوره‌ی کهن، پرسش‌هایی مانند قدرت، مسئولیت، مرگ، جاودانگی و نسبت انسان با خدایان را در قالب نمایش‌نامه طرح کرده است. این متن هم ریشه در حماسه دارد و هم به زبان امروز، دغدغه‌های اخلاقی و وجودی را پیش می‌کشد.

خواندن کتاب رازهای گیل گمش را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن رازهای گیل گمش به علاقه‌مندان به تئاتر و ادبیات نمایشی، دوستداران اسطوره‌ها و حماسه‌های کهن، دانشجویان رشته‌های هنرهای نمایشی و کسانی پیشنهاد می‌شود که به متون نمایشی درباره‌ی قدرت، مرگ و معنای زندگی علاقه دارند.

درباره یدالله آقاعباسی

یدالله آقاعباسی (متولد ۱۳۳۱) نمایش‌نامه‌نویس، مترجم، پژوهشگر، کارگردان تئاتر و استاد دانشگاه است. او لیسانس زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه‌های کرمان دارد، کارشناسی ارشدش را در دانشگاه تهران گذارنده و مدرک دکترای خود را از دانشگاه شهید باهنر کرمان گرفته است. آقاعباسی از دهه‌ی ۱۳۵۰ فعالیت خود را در عرصه‌ی تئاتر به عنوان بازیگر و کارگردان آغاز کرد و در طول چند دهه فعالیت، علاوه‌بر تدریس دروس تخصصی، نمایش‌نامه‌های متعددی را از نویسندگان داخلی و خارجی به روی صحنه برده است.

مهم‌ترین اثر تألیفی او کتاب «دانشنامه‌ی نمایش ایرانی: جستارهایی در فرهنگ و بوطیقای نمایش ایرانی» است که در سال ۱۳۹۱ به عنوان اثر برگزیده‌ی جایزه‌ی فارابی معرفی شد. کارنامه‌ی او شامل ده‌ها عنوان کتاب در قالب تألیف (نظیر «نمایش خلاق» و «فنون نمایش‌های ایرانی») و ترجمه‌ی آثار نویسندگانی همچون هنریک ایبسن، یوجین اونیل، داریو فو و اریک بنتلی است.

بخشی از کتاب رازهای گیل گمش

«گیل‌گمش: (به ما) می‌دانستم خبری هست! از چشم‌های این‌ها می‌خواندم. تا پیشکار اعظم ماجرا را، ظاهراً به قصد گرفتن فرمان، به زبان بی‌زبانی گفت. کارد می‌زدی خونم درنمی‌آمد... (به پیشکار) پیدا کنید! چه کسانی بودند؟

پیشکار: خداوندگارا، کار دشواری است. اینکه چه کسانی با خدایان رای زدند هم از اسرار آن‌هاست، هم خدایان آشکار نمی‌کنند.

گیل‌گمش: پس شما چه‌کار می‌کنید؟ بایسته این بود که بگویم همه را به گاری ببندند!

پیشکار: البته که شما خداوندگار اوروکید و اختیار جان و مال و نام همهٔ ما به دست شماست.

گیل‌گمش: از تو بعید است! همیشه راهی پیدا می‌کردی!

پیشکار: پیشگو را فراخواندم، از احتمال خشم خروشان شما! تا در ستاره بنگرد!

گیل‌گمش: نمی‌شد خود از او می‌پرسیدی، پیشکار اعظم!

پیشکار: واژگان، در چرخش، کسوتِ خیانت می‌پوشند!

گیل‌گمش: (به او می‌نگرد و می‌خندد. به ما) حیله‌گر اعظم! هم من می‌دانم او چه می‌گوید و هم او می‌داند که من می‌دانم او چه می‌گوید! منتها به‌روی هم نمی‌آوریم! (به او) بسیار خب! کو، پس کجاست؟

پیشکار: منتظر فرمان بودم!»