کتاب نیکوکاران نابکار

کتاب نیکوکاران نابکار (افسانه تجارت خارجی آزاد و تاریخچه پنهان سرمایه‌داری)، با عنوان انگلیسی Bad Samaritans: The Guilty Secrets of Rich Nations and the Threat to Global Prosperity، نوشته هاجون چنگ و با ترجمه میرمحمود نبوی و مهرداد (خلیل) شهابی، اثری است که به بررسی انتقادی روایت‌های رایج درباره‌ی تجارت آزاد و سرمایه‌داری جهانی می‌پردازد. این کتاب که نشر اختران در سال ۱۳۹۵ آن را منتشر کرده و در سال ۱۴۰۲ به چاپ هفتم رسیده، بخشی از مجموعه‌ی پشت پرده‌ی مخملین است. نویسنده با رویکردی تحلیلی و تاریخی، به‌سراغ افسانه‌ها و واقعیت‌های اقتصاد جهانی رفته و تلاش کرده است با مثال‌های عینی و شواهد تاریخی، تصویری متفاوت از مسیر توسعه‌ی کشورهای ثروتمند و نقش سیاست‌های حمایت‌گرایانه ارائه دهد. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب نیکوکاران نابکار اثر هاجون چنگ

کتاب نیکوکاران نابکار، نوشته‌ی هاجون چنگ، اثری تحلیلی در حوزه‌ی اقتصاد سیاسی و تاریخ توسعه است که روایت غالب درباره‌ی تجارت آزاد و سرمایه‌داری را به چالش می‌کشد. نویسنده با استناد به تاریخچه‌ی کشورهای توسعه‌یافته، نشان داده است که برخلاف ادعاهای رایج، این کشورها با سیاست‌های حمایت‌گرایانه و دخالت دولت در اقتصاد به رشد و شکوفایی رسیده‌اند. ساختار کتاب بر بررسی تاریخی، تحلیل سیاست‌های اقتصادی و نقد روایت‌های رسمی جهانی‌سازی استوار است.

هاجون چنگ با استفاده از مثال‌هایی از کشورهای مختلف، از کره‌ی جنوبی و ژاپن تا بریتانیا و ایالات متحده، روند واقعی توسعه را بازگو کرده و نقش سازمان‌های بین‌المللی مانند بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول را در تحمیل سیاست‌های خاص به کشورهای درحال‌توسعه بررسی کرده است. کتاب نیکوکاران نابکار با زبانی روشن و مستند، تلاش کرده است افسانه‌های رایج درباره‌ی بازار آزاد را نقد کند و تصویری واقع‌گرایانه‌تر از مسیر توسعه‌ی اقتصادی ارائه دهد.

خلاصه کتاب نیکوکاران نابکار

کتاب نیکوکاران نابکار با نقد روایت رسمی جهانی‌سازی و تجارت آزاد، به بررسی این پرسش می‌پردازد که چگونه کشورهای ثروتمند امروزی به‌جای پیروی از اصول بازار آزاد، با سیاست‌های حمایت‌گرایانه و دخالت دولت به توسعه دست یافته‌اند. هاجون چنگ با مرور تاریخ اقتصادی کشورهایی مانند کره‌ی جنوبی، ژاپن، بریتانیا و ایالات متحده نشان داده است که این کشورها در دوره‌های کلیدی رشد خود، از تعرفه‌های سنگین، یارانه‌ها و کنترل‌های دولتی بهره برده‌اند و تنها پس از رسیدن به سطحی از توسعه، به‌تدریج به‌سمت آزادسازی اقتصادی حرکت کرده‌اند.

هاجون چنگ با مثال‌هایی از صنایع مختلف مانند خودروسازی ژاپن و الکترونیک کره‌ی جنوبی، نشان داده است که موفقیت این کشورها نتیجه‌ی حمایت‌های دولتی و سیاست‌های ملی‌گرایانه بوده است، نه پیروی بی‌چون‌وچرا از بازار آزاد. همچنین کتاب به نقش سازمان‌های بین‌المللی و کشورهای ثروتمند در تحمیل سیاست‌های نولیبرالی به کشورهای درحال‌توسعه پرداخته و پیامدهای منفی این سیاست‌ها را بر رشد و عدالت اقتصادی بررسی کرده است. در نهایت، نویسنده با ارائه‌ی شواهد تاریخی و تحلیل‌های اقتصادی، این ایده را مطرح کرده است که نسخه‌ی واحدی برای توسعه وجود ندارد و کشورهای درحال‌توسعه باید با توجه به شرایط خاص خود مسیر مناسبی را انتخاب کنند.

چرا باید کتاب نیکوکاران نابکار را بخوانیم؟

این کتاب با رویکردی انتقادی و مستند، روایت‌های رایج درباره‌ی تجارت آزاد و توسعه‌ی اقتصادی را زیر سؤال برده است. خواننده با مطالعه‌ی آن می‌تواند درک عمیق‌تری از تاریخچه‌ی واقعی سرمایه‌داری و نقش سیاست‌های حمایت‌گرایانه در موفقیت کشورهای توسعه‌یافته به دست آورد. همچنین کتاب با مثال‌های متنوع و تحلیل‌های تاریخی، دیدگاه تازه‌ای درباره‌ی نقش دولت، سازمان‌های بین‌المللی و سیاست‌های اقتصادی در شکل‌گیری نابرابری‌های جهانی ارائه داده است. این کتاب برای کسانی که به‌دنبال فهم دقیق‌تر از فرایندهای توسعه و نقد سیاست‌های اقتصادی رایج هستند، فرصتی برای بازاندیشی و آشنایی با دیدگاه‌های متفاوت فراهم می‌کند.

خواندن کتاب نیکوکاران نابکار را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به علاقه‌مندان به اقتصاد سیاسی، دانشجویان و پژوهشگران حوزه‌ی توسعه، فعالان اجتماعی و افرادی که دغدغه‌ی عدالت اقتصادی و نقد سیاست‌های جهانی‌سازی را دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کسانی که به‌دنبال درک عمیق‌تر از تاریخچه‌ی توسعه و نقش دولت در اقتصاد هستند، مناسب است.

درباره هاجون چنگ

هاجون چنگ (Ha-Joon Chang)، اقتصاددان کره‌ی جنوبی، در ۷ اکتبر ۱۹۶۳ به دنیا آمد. حوزه‌ی تخصصی او اقتصاد نهادی و توسعه است. چنگ از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۱ در دانشگاه کمبریج به تدریس اقتصاد پرداخت و از سال ۲۰۲۲ در مدرسه‌ی مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن (SOAS) استاد اقتصاد شد. او نویسنده‌ی چندین کتاب پرفروش در زمینه‌ی اقتصاد و سیاست‌های توسعه است که مشهورترین آن‌ها پس‌کشیدن نردبان: راهبرد توسعه در چشم‌انداز تاریخی (۲۰۰۲) است. مجله‌ی Prospect در سال ۲۰۱۳ او را در فهرست ۲۰ متفکر برتر جهان قرار داد.

چنگ سابقه‌ی مشاوره به نهادهایی چون بانک جهانی، بانک توسعه‌ی آسیایی، بانک سرمایه‌گذاری اروپا، آکسفام و چندین سازمان وابسته به سازمان ملل را دارد. او همچنین عضو وابسته‌ی مرکز پژوهش‌های اقتصادی و سیاست‌گذاری در واشنگتن دی‌سی و عضو هیئت مشورتی شبکه‌ی دانشگاهیان علیه فقر (ASAP) است.

چنگ پس از فارغ‌التحصیلی از رشته‌ی اقتصاد دانشگاه ملی سئول، تحصیلات تکمیلی خود را در دانشگاه کمبریج ادامه داد و در سال ۱۹۹۱ با رساله‌ای با عنوان اقتصاد سیاسی سیاست صنعتی: تأملاتی درباره‌ی نقش مداخله‌ی دولت، موفق به دریافت مدرک دکتری شد. او در دوران تحصیل زیر نظر رابرت راثورن، اقتصاددان مارکسیست برجسته‌ی بریتانیایی، کار کرد و در همین دوره به بسط نظریه‌ی سیاست صنعتی پرداخت؛ نظریه‌ای که خود آن را راهی میانه بین برنامه‌ریزی متمرکز و بازار آزادِ رهاشده می‌دانست. این رویکرد بخشی از سنت اقتصاد سیاسی نهادی است که تاریخ اقتصادی و عوامل اجتماعی‌ـ‌سیاسی را در مرکز تحلیل‌های اقتصادی قرار می‌دهد.

چنگ در کتاب پس‌کشیدن نردبان، استدلال می‌کند که کشورهای توسعه‌یافته‌ی امروز در مسیر ثروتمندشدن از سیاست‌های مداخله‌گرایانه‌ی دولتی بهره برده‌اند، اما پس از رسیدن به توسعه، همان سیاست‌ها را برای کشورهای درحال‌توسعه منع کرده‌اند. او سازمان‌هایی چون سازمان تجارت جهانی، بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول را به پس‌کشیدن نردبان متهم می‌کند و این رویکرد را مانعی اساسی در کاهش فقر جهانی می‌داند. این کتاب در سال ۲۰۰۳ جایزه‌ی گونار میردال انجمن اروپایی اقتصاد سیاسی تکاملی را دریافت کرد و زمینه‌ساز اعطای جایزه‌ی واسیلی لئونتیف به چنگ در سال ۲۰۰۵ شد.

دیدگاه‌های چنگ با نقدهایی نیز مواجه شده است. برخی اقتصاددانان، از جمله داگلاس اروین، روش‌شناسی تاریخی او را گزینشی دانسته‌اند. چنگ در پاسخ تأکید کرده است که کشورهایی که در توسعه ناکام مانده‌اند غالباً سیاست‌های بازار آزاد را دنبال کرده‌اند و شواهد تاریخی نشان می‌دهد که مداخله‌ی دولت، با وجود کاستی‌ها، در ایجاد توسعه‌ی اقتصادی کارنامه‌ای موفق‌تر از بازار آزادِ بی‌مهار داشته است. اقتصاددانانی چون جوزف استیگلیتز از نوآوری و ترکیب هوشمندانه‌ی تاریخ و تحلیل معاصر در آثار او تمجید کرده‌اند.

چنگ در ادامه‌ی این مسیر فکری، کتاب نیکوکاران نابکار (۲۰۰۸) را منتشر کرد. سپس در کتاب ۲۳ نکته‌ای که درباره‌ی سرمایه‌داری به شما نمی‌گویند (۲۰۱۱)، به نقد سرمایه‌داری نولیبرال پرداخت و دامنه‌ی بحث را از کشورهای درحال‌توسعه به کل نظام جهانی گسترش داد. کتاب اقتصاد: راهنمای کاربران (۲۰۱۴) نیز مقدمه‌ای روشن و عمومی برای آشنایی مخاطبان غیرمتخصص با اقتصاد به‌ شمار می‌آید.

بخشی از کتاب نیکوکاران نابکار

«بریتانیا، بسی پیش از سایر کشورها، در قرن هجدهم میلادی سیاست‌های بازار آزاد و تجارت خارجی آزاد را در پیش گرفت. در نیمهٔ سدهٔ نوزدهم، به لطف موفقیت اقتصادی چشمگیر بریتانیا، برتری سیاست‌های مزبور چنان آشکار شده بود که سایر کشورها نیز آزادسازی تجارت خارجی و ضابطه‌زدایی از اقتصاد داخلی‌شان را آغاز کردند. این نظم لیبرال جهانی، که حدود سال ۱۸۷۰ تحت رهبری بریتانیا تکامل یافت، مبتنی بود بر: سیاست‌های صنعتی اقتصاد آزاد در داخل کشور؛ ایجاد موانع کوتاه در برابر جریان بین‌المللی ورود کالا، سرمایه و نیروی کار؛ ثبات در حیطهٔ اقتصاد کلان، هم در داخل کشور و هم از نظر بین‌المللی، که ضامن آن اصول «پول قوی (سطح پایین تورم) و بودجهٔ متوازن» بود. این تمهیدات دوره‌ای از شکوفایی بی‌سابقه اقتصادی را در پی داشت.»