کتاب دکترین شوک

کتاب دکترین شوک نوشته‌ی نائومی کلاین با ترجمه‌ی مهرداد (خلیل) شهابی و میرمحمود نبوی تصویری گسترده از پیوند بحران‌های سیاسی، اقتصادی و طبیعی با گسترش سرمایه‌داری معاصر ارائه کرده است. نویسنده در آن کتاب نشان داده است چگونه کودتاها، جنگ‌ها، فروپاشی‌های مالی و بلایای طبیعی به فرصت‌هایی برای پیشبرد سیاست‌های افراطی بازار آزاد تبدیل شده‌اند. ساختار اثر بر ترکیب روایت تاریخی، تحلیل اقتصادی و بازخوانی اسناد رسمی استوار است و از شیلی و آرژانتین تا روسیه، چین، عراق، نیواورلیان و سریلانکا را در بر می‌گیرد. نشر اختران آن را منتشر کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دکترین شوک

کتاب دکترین شوک اثری است که نائومی کلاین در آن مفهوم «سرمایه‌داری فاجعه‌محور» را صورت‌بندی کرده است. نویسنده با تکیه بر نمونه‌های متعدد تاریخی نشان داده است چگونه نظریه‌پردازان و مجریان مکتب اقتصادی شیکاگو، از میلتون فریدمن تا پیروانش، بحران‌ها را لحظه‌های طلایی برای تحمیل خصوصی‌سازی گسترده، مقررات‌زدایی و کوچک‌کردن دولت می‌دانند. در همان فصل‌های آغازین کتاب دکترین شوک، پیوند میان «شوک‌درمانی» در روان‌پزشکی، شکنجه در بازجویی‌های سازمان سیا و شوک‌درمانی اقتصادی در سطح جوامع توضیح داده شده است؛ از آزمایش‌های دکتر ایوون کامرون بر بیماران تا توصیه‌های فریدمن به پینوشه. کتاب دکترین شوک در چند «پاره» و فصل‌های متعدد تنظیم شده است؛ از «دو استاد شوک‌درمانی» و «نخستین آزمایش» در شیلی تا بخش‌هایی درباره تاچریسم، فروپاشی اتحاد شوروی، بحران‌های بدهی در آمریکای لاتین، خصوصی‌سازی در روسیه، جنگ عراق، سونامی آسیا، توفان کاترینا و شکل‌گیری «همبافته‌ی سرمایه‌داری فاجعه‌محور». نویسنده در آن کتاب نشان داده است چگونه شوک‌های نظامی، اقتصادی و طبیعی، فضا را برای تعلیق موقت دموکراسی، تضعیف نهادهای جمعی و پیشبرد برنامه‌های نولیبرالی فراهم کرده است. پیشگفتار مفصل مترجمان نیز این روند را در پرتو تجربه‌های اقتصادی و سیاسی معاصر توضیح داده است.

خلاصه کتاب دکترین شوک

کتاب دکترین شوک بر این ایده استوار است که سرمایه‌داری نولیبرالی نه در فضای رقابت آزاد و انتخاب آگاهانه، بلکه در لحظه‌های شوک و فروپاشی جمعی پیش رفته است. نویسنده نشان داده است چگونه کودتاهای خونین در شیلی و آرژانتین، سرکوب میدان تیان‌آن‌من، فروپاشی اتحاد شوروی، بحران‌های بدهی و مالی در آمریکای لاتین و آسیا، جنگ عراق، سونامی ۲۰۰۴ و توفان کاترینا به سکوی پرش برنامه‌هایی مانند خصوصی‌سازی گسترده، آزادسازی تجارت و کاهش شدید نقش دولت تبدیل شده‌اند. در کتاب دکترین شوک، منطق مشترک شکنجه‌ی فردی و شوک‌درمانی اقتصادی در مقیاس اجتماعی تشریح شده است: ایجاد وضعیت تعلیق، سردرگمی و ترس، تا جامعه از دستاوردهای پیشین خود عقب‌نشینی کند و «لوح سپید» مطلوب نظریه‌پردازان بازار آزاد شکل بگیرد.

چرا باید کتاب دکترین شوک را بخوانیم؟

کتاب دکترین شوک امکان می‌دهد تاریخ چند دهه‌ی اخیر جهان از زاویه‌ای متفاوت دیده شود؛ نه به‌عنوان زنجیره‌ای از حوادث جدا، بلکه به‌مثابه الگوی تکرارشونده‌ی استفاده از بحران برای بازآرایی اقتصادی و سیاسی. خواننده در آن کتاب با سازوکارهای پنهان خصوصی‌سازی، نقش نهادهایی مانند صندوق بین‌المللی پول و پیوند میان امنیت، جنگ و سودآوری آشنا می‌شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

کتاب دکترین شوک به دانشجویان و علاقه‌مندان اقتصاد سیاسی، روابط بین‌الملل، مطالعات توسعه و تاریخ معاصر پیشنهاد می‌شود. همچنین به کسانی پیشنهاد می‌شود که در پی فهم عمیق‌تری از ریشه‌های نابرابری، جنگ‌ها و سیاست‌های تعدیل ساختاری در کشورهای مختلف هستند.