کتاب به من دروغ نگو!

کتاب به من دروغ نگو! (گزارش‌هایی تاریخ‌ساز از روزنامه‌نگاران کاوشگر)، به کوشش جان پیلجر و با ترجمه میرمحمود نبوی و مهرداد (خلیل) شهابی، مجموعه‌ای از گزارش‌ها و مقدمه‌های تحلیلی درباره‌ی روزنامه‌نگاری کاوشگر در سده‌ی اخیر است که نشر اختران در سال ۱۳۸۷ آن را منتشر کرده است. نویسنده در این کتاب باتکیه‌بر تجربه‌ی چند دهه کار حرفه‌ای، نمونه‌هایی از گزارش‌های افشاگرانه از جنگ جهانی دوم تا جنگ عراق را گرد آورده و در مقدمه‌ای بلند، جایگاه رسانه‌ها، سانسور، قدرت ابرشرکت‌ها و سرنوشت روزنامه‌نگاری مستقل را بررسی کرده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب به من دروغ نگو! اثر جان پیلجر

کتاب به من دروغ نگو! با عنوان انگلیسی Tell me no lies: investigative Journalism that changed the world و با گردآوری و ویرایش جان پیلجر، تصویری گسترده از روزنامه‌نگاری کاوشگر از پایان جنگ جهانی دوم تا اوایل قرن ۲۱ ارائه می‌دهد. نویسنده در مقدمه‌ی مفصل کتاب، از هیروشیما و گزارش ویلفرد برچت آغاز می‌کند و تا جنگ ویتنام، تحریم عراق، جنگ فالکلندز، حمله به عراق در سال ۲۰۰۳ و نقش رسانه‌های بزرگ در مشروعیت‌بخشی به این رخدادها پیش می‌رود. در این مسیر، کسانی چون مارتا گلهورن، جیمز کامرون، رابرت فیسک، سیمور هرش، گونتر والراف، آنا پولیتکوسکایا و بسیاری دیگر به‌عنوان نمونه‌های روزنامه‌نگاران سرکش و مستقل معرفی شده‌اند.

مقدمه‌ی طولانی جان پیلجر خود یک متن تحلیلی مستقل است که به تعریف دوباره‌ی ژورنالیسم واقع‌نگر، نقد مفهوم بی‌طرفی، توضیح سازوکارهای سانسور در جوامع آزاد، تمرکز مالکیت رسانه‌ها و پیوند رسانه‌های جریان غالب با قدرت سیاسی و اقتصادی می‌پردازد. سپس نمونه‌هایی از گزارش‌های تاریخ‌ساز، مانند گزارش مارتا گلهورن از اردوگاه داخائو یا گزارش برچت از طاعون اتمی هیروشیما، آمده است. مترجمان در پیش‌گفتار، جایگاه این متن را در مجموعه‌ی «پشت پرده‌ی مخملین» توضیح داده‌اند و یادداشتی تحلیلی نیز درباره‌ی رسانه‌های انحصاری و نقش آن‌ها در شکل‌دادن به افکار عمومی به پایان کتاب افزوده‌اند. کتاب به من دروغ نگو! شامل ۱۱ مقاله‌ی برگزیده از نسخه‌ی اصلی است و با یادداشت‌ها، پیش‌گفتار و توضیحات تکمیلی مترجمان همراه شده تا خواننده بتواند پیوند میان نمونه‌های تاریخی و وضعیت رسانه‌های امروز را بهتر دنبال کند.

خلاصه کتاب به من دروغ نگو!

کتاب به من دروغ نگو! از خلال مقدمه‌ی تحلیلی جان پیلجر و گزارش‌های برگزیده، نشان می‌دهد که چگونه روزنامه‌نگاری کاوشگر می‌تواند در برابر دروغ‌های رسمی، سانسور و تبلیغات دولتی بایستد. نویسنده با مرور نمونه‌هایی از هیروشیما، اردوگاه داخائو، جنگ ویتنام، تحریم و اشغال عراق، آپارتاید آفریقای جنوبی و سرکوب در ترکیه، نشان می‌دهد که چگونه حکومت‌ها و ابرشرکت‌ها روایت‌های مطلوب خود را به رسانه‌های جریان اصلی تحمیل می‌کنند و چگونه اقلیتی از روزنامه‌نگاران با به‌خطرانداختن موقعیت و گاه جان خود، این روایت‌ها را به چالش می‌کشند. موضوع اصلی کتاب دفاع از ژورنالیسمی است که «پرده‌ها را کنار می‌زند»، زبان تحریف‌شده‌ی قدرت را افشا می‌کند و به مردم امکان می‌دهد تا بی‌عدالتی را نام‌گذاری کنند و با آن روبه‌رو شوند.

چرا باید کتاب به من دروغ نگو! را بخوانیم؟

کتاب به من دروغ نگو! امکان نگاهی از درون به سازوکارهای رسانه‌ای قدرت، سانسور در جوامع آزاد و نقش ابرشرکت‌ها در شکل‌دادن به افکار عمومی را فراهم می‌کند. خواننده با نمونه‌های عینی گزارش‌های افشاگرانه آشنا می‌شود و با تعریفی متفاوت از بی‌طرفی و واقع‌نگری در روزنامه‌نگاری مواجه می‌شود که می‌تواند درکش را از خبر، تحلیل و رسانه دگرگون کند.

خواندن کتاب به من دروغ نگو! را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب به من دروغ نگو! به دانشجویان و فعالان حوزه‌ی روزنامه‌نگاری و ارتباطات، علاقه‌مندان به سیاست و روابط بین‌الملل و کسانی که به نقش رسانه‌ها در جنگ‌ها، تحریم‌ها و تصمیم‌های سیاسی حساس‌اند، پیشنهاد می‌شود؛ به‌ویژه افرادی که می‌خواهند به اخبار و روایت‌های رسمی نگاه انتقادی‌تری پیدا کنند.

درباره جان پیلجر

جان پیلجر، روزنامه‌نگار تحقیقی، نویسنده و مستندساز برجسته‌ی استرالیایی، در ۹ اکتبر ۱۹۳۹ در سیدنی متولد شد و در ۳۰ دسامبر ۲۰۲۳ در لندن درگذشت. او از سال ۱۹۶۲ عمدتاً در بریتانیا زندگی می‌کرد و به‌عنوان یکی از شناخته‌شده‌ترین روزنامه‌نگاران منتقد در جهان انگلیسی‌زبان شهرت داشت. پیلجر در طول بیش از شش دهه فعالیت حرفه‌ای، به افشای پیامدهای جنگ، استعمار، نابرابری و سیاست‌های قدرت‌های بزرگ پرداخت و همواره منتقد سیاست خارجی ایالات متحده، بریتانیا و استرالیا بود.

پیلجر در رسانه‌های مطرحی چون دیلی میرور، گاردین، ایندیپندنت و نیویورک تایمز فعالیت می‌کرد و سال‌ها به‌عنوان خبرنگار و تحلیلگر مسائل بین‌المللی شناخته می‌شد. شهرت جهانی او با ساخت مستند سال صفر: مرگ خاموش کامبوج در سال ۱۹۷۹ گسترش یافت؛ اثری تأثیرگذار درباره‌ی پیامدهای حکومت خمرهای سرخ که توجه جهانیان را به وضعیت مردم کامبوج جلب کرد. او در طول زندگی خود بیش از ۶۰ مستند ساخت که بسیاری از آن‌ها به موضوعاتی چون جنگ ویتنام، تیمور شرقی، فلسطین، نظام سلامت بریتانیا و وضعیت بومیان استرالیا اختصاص داشت.

جان پیلجر از مدافعان سرسخت حقوق بومیان استرالیا و آزادی مطبوعات بود و حمایت آشکاری از چهره‌هایی چون جولین آسانژ، بنیان‌گذار ویکی‌لیکس، داشت. او همچنین عضو هیئت‌مدیره‌ی کنسرسیوم نیوز و از بنیان‌گذاران جنبش «کارگران رسانه علیه جنگ» بود. 

پیلجر در کنار تحسین گسترده، همواره چهره‌ای بحث‌برانگیز نیز بود. منتقدانش گاه او را به جانبداری سیاسی و فقدان بی‌طرفی متهم می‌کردند، درحالی‌که حامیانش او را یکی از مهم‌ترین روزنامه‌نگاران مستقل و منتقد قدرت در دوران معاصر می‌دانستند. میراث او مجموعه‌ای گسترده از گزارش‌ها، کتاب‌ها و مستندهایی است که همچنان در مباحث مربوط به رسانه، جنگ، حقوق بشر و عدالت اجتماعی مورد توجه قرار می‌گیرند.

پیلجر کارنامه‌ای پربار در مستندسازی داشت و چندین فیلم مستند ساخت. از مشهورترین مستندهای او می‌توان به شورش خاموش (۱۹۷۰)، فلسطین همچنان مسئله است (۱۹۷۷ و ۲۰۰۲)، سال صفر: مرگ خاموش کامبوج (۱۹۷۹)، سرزمین پنهان (۱۹۸۵)، مرگ یک ملت: توطئه‌ی تیمور (۱۹۹۴)، دزدیدن یک ملت (۲۰۰۴)، آمریکای لاتین: جنگ علیه دموکراسی (۲۰۰۷)، جنگی که نمی‌بینی (۲۰۱۰)، آرمان‌شهر (۲۰۱۳)، جنگ آینده علیه چین (۲۰۱۶) و جنگ کثیف علیه نظام سلامت ملی بریتانیا (۲۰۱۹) اشاره کرد.

«اربابان جدید جهان» دیگر کتاب ترجمه‌شده از او به فارسی است.

این کتاب یا نویسنده چه جوایز و افتخاراتی کسب کرده است؟

آثار و گزارش‌های جان پیلجر جوایز فراوانی را برایش به ارمغان آورد؛ از جمله دو بار عنوان روزنامه‌نگار سال بریتانیا، جایزه‌ی بفتا، جایزه‌ی صلح سیدنی و جایزه‌ی سوفی برای فعالیت‌های حقوق بشری.

بخشی از کتاب به من دروغ نگو!

«با یک فروند هواپیمای C-۴۷ که اسرای جنگی آزاد شده آمریکا را حمل می‌کرد از آلمان خارج شدیم. هواپیماها در چمنزاری در کنزبورگ صف کشیده و مسافران در زیر سایه بال‌های هواپیماها منتظر نشسته بودند. آنها از هواپیماها دور نمی‌شدند، چه این سفری نبود که کسی بخواهد از آن جا بماند. وقتی سَر خدمهٔ هواپیماها اعلام کرد که سوار شویم، طوری وارد هواپیماها شدیم که انگار داریم از آتش فرار می‌کنیم. هنگامی که برفراز آلمان پرواز می‌کردیم، کسی از پنجره به بیرون نگاه نمی‌کرد. هیچ‌کس نمی‌خواست که آلمان را دوباره ببیند. همه با نفرت و انزجار به آن پشت کرده بودند. در ابتدا، کسی حرف نمی‌زد اما وقتی مشخص شد که دیگر آلمان را برای همیشه پشت سر گذاشته‌ایم، شروع به صحبت از زندان‌هایشان کردند. ما دربارهٔ آلمانی‌ها اظهارنظری نمی‌کردیم. آنها مربوط به گذشته بودند. اصلاً درباره آنها چه می‌شد گفت؟ سربازی گفت: «هیچ‌کس حرف‌های ما را باور نخواهد کرد.» همه توافق داشتند که کسی حرف‌های‌شان را باور نخواهد کرد.»