کتاب تئاتر پست دراماتیک

کتاب تئاتر پست دراماتیک نوشته‌ی هانس تیس لمن و با ترجمه‌ی سارا عرب، اثری پژوهشی و نظری درباره‌ی تحولات تئاتر معاصر است که نشر قطره آن را منتشر کرده است. این کتاب به بررسی مفاهیم و ساختارهای نوین تئاتر می‌پردازد و با فاصله‌گرفتن از الگوهای کلاسیک درام، به تحلیل اجراهای مدرن و پست‌مدرن می‌پردازد. نویسنده با رویکردی تحلیلی، تلاش کرده است تا منطق زیبایی‌شناختی تئاتر جدید را توضیح دهد و ابزارهای مفهومی تازه‌ای برای فهم اجراهای معاصر ارائه کند. ترجمه‌ی این اثر، با توجه به اهمیت آن در نقد و نظریه‌ی تئاتر، فرصتی برای آشنایی جامعه‌ی تئاتری ایران با جریان‌های فکری و اجرایی روز جهان فراهم آورده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب تئاتر پست دراماتیک

کتاب تئاتر پست دراماتیک اثر هانس تیس لمن، اثری نظری و تحلیلی درباره‌ی دگرگونی‌های بنیادین تئاتر در دهه‌های اخیر است. این کتاب با تمرکز بر فاصله‌گیری تئاتر معاصر از ساختارهای سنتی درام، به بررسی شکل‌ها و شیوه‌های اجرایی می‌پردازد که دیگر بر متن و روایت خطی متکی نیستند. نویسنده با مرور تاریخ تئاتر اروپا و مقایسه‌ی آن با سنت‌های نمایشی دیگر نقاط جهان، نشان داده است که چگونه تئاتر مدرن و پست‌مدرن از الگوهای تقلیدی و پی‌رنگ‌محور فاصله گرفته و به سوی تجربه‌های چندرسانه‌ای، بدن‌محور و غیرخطی حرکت کرده است. در این کتاب، مفاهیمی مانند «پست‌دراماتیک»، «تئاتر پرانرژی»، «خودبازتابی» و «گفتمان چندصدایی» به‌عنوان ویژگی‌های شاخص تئاتر معاصر معرفی شده‌اند. هانس تیس لمن با اشاره به نام‌ها و گروه‌های تأثیرگذار در این حوزه، تلاش کرده است تصویری از تنوع و تکثر سبک‌ها و رویکردهای اجرایی ارائه دهد. ساختار کتاب بر پایه‌ی تحلیل مفهومی و تاریخی استوار است و با نقد نظریه‌های پیشین، به‌ویژه نظریه‌های برشت و اپیک‌سازی، جایگاه تئاتر پست‌دراماتیک را در منظومه‌ی هنر معاصر روشن می‌کند.

خلاصه کتاب تئاتر پست دراماتیک

کتاب تئاتر پست دراماتیک با طرح این پرسش آغاز می‌شود که چرا تئاتر معاصر دیگر به ساختارهای کلاسیک درام وفادار نیست و چه ویژگی‌هایی آن را از تئاتر سنتی متمایز می‌کند. نویسنده با مرور تاریخ تئاتر اروپا، نشان داده است که تئاتر دراماتیک بر پایه‌ی تقلید، پی‌رنگ و اولویت متن شکل گرفته بود و هدفش ایجاد توهم و بازنمایی جهان بر صحنه بود. اما با گسترش رسانه‌ها و تغییر سبک دریافت مخاطب، تئاتر به‌تدریج از این الگوها فاصله گرفته و به سوی تجربه‌هایی حرکت کرده است که در آن روایت خطی، شخصیت‌پردازی سنتی و حتی دیالوگ جای خود را به اجراهای بدن‌محور، چندرسانه‌ای و غیرمتنی داده‌اند. در این کتاب، مفهوم «پست‌دراماتیک» به‌عنوان پارادایمی جدید معرفی شده است که نه‌تنها به نفی کامل سنت درام نمی‌پردازد، بلکه با بازآفرینی و دگرگونی آن، امکانات تازه‌ای برای اجرا و تجربه‌ی تئاتری فراهم می‌کند. نویسنده با بررسی نمونه‌هایی از کارگردانان و گروه‌های تئاتری معاصر، نشان داده است که تئاتر پست‌دراماتیک می‌تواند روایت را تکه‌تکه کند، سبک‌ها را درهم بیامیزد و حتی از عناصر موسیقی، رقص و هنرهای تجسمی بهره بگیرد. در این رویکرد، بدن اجراگر، فضا، صدا و تصویر به‌اندازه‌ی متن اهمیت پیدا می‌کنند و تئاتر به بستری برای تلاقی هنرها و تجربه‌ی زنده‌ی لحظه تبدیل می‌شود. کتاب همچنین به نقد نظریه‌های پیشین، ازجمله نظریه‌ی برشت و اپیک‌سازی، می‌پردازد و نشان می‌دهد که تئاتر پست‌دراماتیک نه صرفاً ادامه‌ی تئاتر اپیک، بلکه گسستی مفهومی و اجرایی است که به‌واسطه‌ی آن، اجراگر و مخاطب در موقعیتی تازه قرار می‌گیرند. در این تئاتر، دیگر خبری از روایت منسجم و شخصیت‌های قابل‌شناسایی نیست؛ بلکه تجربه‌ی زیباشناختی، بدن، صدا و فضا در مرکز توجه قرار می‌گیرند و تئاتر به عرصه‌ای برای تجربه‌ی نیروها، شدت‌ها و تأثرات بدل می‌شود.

چرا باید کتاب تئاتر پست دراماتیک را بخوانیم؟

کتاب تئاتر پست دراماتیک اثری است که با رویکردی تحلیلی و انتقادی، تحولات تئاتر معاصر را از منظر زیبایی‌شناسی و نظریه بررسی کرده است. این کتاب با ارائه‌ی مفاهیم و ابزارهای مفهومی تازه، امکان فهم عمیق‌تر اجراهای مدرن و پست‌مدرن را فراهم می‌کند و به خواننده کمک می‌کند تا فراتر از روایت‌های خطی و شخصیت‌محور، به تجربه‌ی تئاتر به‌عنوان بستری برای تلاقی هنرها و تجربه‌ی زنده نگاه کند. ویژگی شاخص این کتاب، پرداختن به تنوع سبک‌ها و شیوه‌های اجرایی، نقد نظریه‌های پیشین و معرفی نام‌ها و گروه‌های تأثیرگذار در تئاتر معاصر است. مطالعه‌ی این اثر می‌تواند دریچه‌ای تازه به‌روی تحلیل و تولید آثار نمایشی بگشاید و زمینه‌ساز گفت‌وگوهای نظری و عملی در حوزه‌ی تئاتر شود.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن این کتاب به پژوهشگران، دانشجویان و علاقه‌مندان به تئاتر و هنرهای نمایشی، به‌ویژه کسانی که دغدغه‌ی شناخت تحولات تئاتر معاصر، نقد اجراهای مدرن و آشنایی با مفاهیم نظری جدید را دارند، پیشنهاد می‌شود. همچنین برای کارگردانان، نمایشنامه‌نویسان و هنرمندانی که به دنبال الهام‌گرفتن از شیوه‌های نوین اجرا و تجربه‌ی تئاتر پست‌دراماتیک هستند، این کتاب منبعی ارزشمند است.

بخشی از کتاب تئاتر پست دراماتیک

«این پژوهش به بررسی این موضوع می‌پردازد که چگونه از دههٔ ۱۹۷۰ به بعد تمرین صحنه‌ای از این ویژگی بنیادین تئاتر استفاده کرده، به‌طور خاص دربارهٔ آن تأمل کرده و آن را مستقیم به محتوا و موضوع ارائه‌های خود تبدیل کرده است. تئاتر، همانند سایر هنرهای (پست) مدرن، گرایشی به خوداندیشی و خودموضوع‌سازی دارد. همان‌گونه که، بنابر نظر رولان بارت، در مدرنیسم، هر متن پرسشی دربارهٔ امکان وجود خود مطرح می‌کند ـ آیا زبان آن می‌تواند به واقعیت دست یابد؟ ــ شیوه‌های رادیکال اجرا نیز وضعیت خود را، در مقام واقعیتی موهوم، به بحث می‌گذارند. با شنیدن اصطلاحاتی مانند «خودبازتابی» و «ساختار خودموضوع‌محور»، ممکن است ابتدا ذهن به‌سوی بُعد متن معطوف شود، چراکه این زبان است که به‌طور خاص امکان بازی آزادانه با دال‌ها را فراهم می‌کند. بااین‌حال، در تئاتر، متن همان قوانینی را می‌پذیرد و همان دگرگونی‌هایی را تجربه می‌کند که نشانه‌های دیداری، شنیداری، حرکتی و معماریِ تئاتری نیز مشمول آن‌ها می‌شوند. شیوهٔ کاملاً دگرگون‌شدهٔ کاربرد نشانه‌های تئاتری نشان می‌دهد که توصیفِ بخشی مهم از تئاتر نوین با نام «پست‌دراماتیک» ظاهراً منطقی است. هم‌زمان، متن تئاتری جدید، که به‌سهم خود پیوسته به‌مثابهٔ ساختاری زبانی درحال تأمل بر ماهیت خود است، تا حد زیادی متنی است که «دیگر دراماتیک نیست». عنوان «تئاتر پست‌دراماتیک»، با اشاره به ژانر ادبی درام، همچنان بر پیوند و دادوستد میان تئاتر و متن تأکید دارد. بااین‌حال، در این کتاب، گفتمان تئاتر در کانون توجه قرار دارد و متن صرفاً یکی از عناصر، یکی از لایه‌ها یا ماده‌ای برای آفرینش صحنه‌ای در نظر گرفته می‌شود، نه عنصری مسلط بر آن."