کتاب منطق گفتگویی میخائیل باختین

کتاب منطق گفتگویی میخائیل باختین نوشتهٔ تزوتان تودوروف و ترجمهٔ داریوش کریمی است و نشر مرکز آن را منتشر کرده است.

درباره کتاب منطق گفتگویی میخائیل باختین

باختین از بزرگ‌ترین و اثرگذارترین نظریه‌پردازان ادبی در سده‌ٔ بیستم و از برجسته‌ترین اندیشمندان در گستره‌ٔ علوم انسانی شمرده شده است. نویسنده‌ٔ کتاب که از نظریه‌پردازان نامی ادبیات است در این اثر چیزی مابین گزیده‌ٔ آثار و شرح و تحشیه فراهم کرده است: مهم‌ترین قطعه‌های آثار عمده‌ٔ باختین را عیناً نقل کرده و در خلال آن‌ها به شرح و بسط و تفسیر و توضیح آن قطعه‌ها پرداخته است، به گونه‌ای که نزدیک به نیمـی از کتـاب‌ نوشته‌های خود باختیـن است. تصویـری که سرانجام برای خواننده ترسیم می‌شود چهره‌ٔ درخشان اندیشمندی است که برخی از بدیع‌ترین، بکرترین و تفکرانگیزتریـن اندیشه‌های مطرح در ادبیات و انسان‌شناسی فلسفی و زبان‌شناسی امروز را برای نخستین‌بار بیان کرده است.

فصل‌های این کتاب از این قرار هستند:

فصل اول: زندگینامه

فصل دوم: معرفت‌شناسی علوم انسانی

علوم طبیعی و علوم انسانی

تفاوت در موضوع شناسایی

تفاوت در روش

زبان‌شناسی و فرازبان‌شناسی

فصل سوم: گزینش‌های اساسی

عامل فردی و اجتماعی

صورت و محتوا

فصل چهارم: نظریه گفتار

تدوین‌های اولیه

دومین همنهاد

الگوی ارتباط کلامی

چندگونگی

فصل پنجم: بینامتنی

تعریف بینامتنی

غیاب بینامتنی؟

سنخ‌شناسی‌ها

فصل ششم: تاریخ ادبیات

مقولات

انواع ادبی

درباره رمان

زیرنوع‌های رمان

فصل هفتم: انسان‌شناسی فلسفی

دیگربودگی و زندگی روانی

دیگربودگی در آفرینش هنری

دیگربودگی و تفسیر

خواندن کتاب منطق گفتگویی میخائیل باختین را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران حوزه‌های نقد ادبی، فلسفه، زبان‌شناسی و جامعه‌شناسی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب منطق گفتگویی میخائیل باختین

«هر گفتاری همواره با گفتارهای دیگر مربوط است و این حقیقتی اساسی است؛ نظریه عمومی گفتار برای‌باختین صرفاً راهی‌است اجتناب‌ناپذیر در جهت مطالعه این جانب از مسئله. باختین برای اشارت به رابطه هر گفتار با گفتارهای‌دیگراز اصطلاح منطق گفتگویی استفاده‌می‌کند. امااین اصطلاح کلیدی همان‌گونه که انتظار می‌رود حامل چنان تنوع معنایی گیج‌کننده‌ای است که ترجیح داده‌ام، آن‌گونه که در مورد «فرازبان‌شناسی» عمل کردم، در این‌جا نیز از اصطلاح «بینامتنی» که شمول معنایی بیش‌تری دارد، استفاده کنم که ابتدا توسط ژولیا کریستوا در شرح آثار باختین به کار گرفته شد. صفت «گفتگویی» برای اشارت به موارد خاصی از بینامتنی از قبیل تبادل پاسخ توسط همسخنان و یا درک باختین از شخصیت انسانی به کار گرفته خواهد شد. باختین خود توجه به این تمایز اصطلاح‌شناختی را لازم می‌شمارد:

این مناسبات (بین سخن غیر و سخن من) همانند مناسبات موجود در آنچه در گفتگو رد و بدل می‌شود، هستند. (البته نباید با آن یکی پنداشته شوند.) 

در ابتدایی‌ترین سطح، هر رابطه بین دو گفتار و تمامی این روابط در مجموع، بینامتنی هستند.

دو اثر زبانی، دو گفتار مجاور، در نوعی مناسبت معناشناختی با یکدیگر قرار می‌گیرند، مناسبتی که ما آن‌را گفتگویی می‌نامیم مناسبت گفتگویی مناسبتی (معناشناختی) بین تمامی گفتارهای ارتباط کلامی است. 

بینامتنی به سخن تعلق دارد و نه به زبان و بنابراین در قلمرو فرازبان‌شناسی، و نه زبان‌شناسی، قرار می‌گیرد. با این حال همه مناسبات بین گفتارها ضرورتاً بینامتنی نیستند. روابط منطقی (از قبیل نفی، قیاس و غیره) در این حوزه قرار نمی‌گیرند زیرا به خودی خود مبین بینامتنی نیستند (هرچند این روابط گاه می‌توانند برای وجود بینامتنی ضروری باشند). واضح است که همین امر در مورد روابطی که به طور اخص صوری یا زبان‌شناختی هستند (همچون انعکاس، توازی و غیره) نیز صدق می‌کند.»