کتاب زبان و اندیشه

کتاب زبان و اندیشه نوشتهٔ نوام چامسکی و ترجمهٔ کورش صفوی است و انتشارات شرکت کتاب هرمس آن را منتشر کرده است. «ما همگی به نوعی درگیر زبانیم و به آن می‌پردازیم.»

درباره کتاب زبان و اندیشه

زبان و اندیشه شکل مکتوب بحثی است که به سال ۱۹۹۳ در میزگردی با حضور نوام چامسکی، استاد زبان‌شناسی و فلسفه انستیتو تکنولوژی ماساچوست [MIT]، آکیل بیلگرامی، استاد فلسفه دانشگاه کلمبیا، جورج میلر، استاد روان‌شناسی دانشگاه پرینستون و جیمز شوارتس، استاد زیست‌شناسی اعصاب دانشکده پزشکی دانشگاه کلمبیا برگزار شد. قرار بر این بود تا ابتدا نوام چامسکی طرح خود را دربارهٔ زبان و اندیشه در قالب مقاله‌ای ارائه دهد و سپس به ترتیب، آکیل بیلگرامی، جورج میلر و جیمز شوارتس دیدگاههای خود را دربارهٔ آرای چامسکی به‌دست دهند و در پایان، چامسکی پاسخگوی سؤالات آنان باشد. برگزاری این میزگرد بر عهده بنیاد راسل سیج بوده و اریک وانر، مدیر بنیاد، ریاست این جلسه را نیز برعهده داشته است. روت ناندا آنسن، عضو انجمن سلطنتی هنر در لندن، دبیر جلسه و مسئول برگزاری این میزگرد بوده است.

چامسکی در این میزگرد مسائلی را مطرح کرده که بسیار ارزشمندند، از جمله مخالفت با روشی که پس از آنچه به اصطلاح «انقلاب در علم شناخت» نامیده می‌شود، در زبان‌شناسی و روان‌شناسی متداول گشت و جالب اینجاست که اکثریت این افرادی که به گفته او به بیراهه رفته‌اند، پیروان متعصب روش ابداعی خود او بوده‌اند. وی، در بخش پایانی، از پاسخگویی به چند پرسش عمده، به‌ویژه پرسش آکیل بیلگرامی دربارهٔ روش تحلیل معنی طفره می‌رود، درحالی‌که به اعتقاد نگارنده این سطور آنچه در اصل عامل پیوند میان زبان و اندیشه است، همانا معنی است، زیرا به‌نظر نمی‌رسد، دست‌کم در حال حاضر و بر اساس شناخت موجود، بتوان ادعای دیگری را جز این مطرح ساخت که اندیشه چیزی جز عمل لایه معنایی زبان نیست.

چامسکی در جای دیگری از صحبتش به وجود تمایزی قطعی میان "مسئله" و "رمز و راز" می‌پردازد و معتقد است که درک رمز و رازها ورای ظرفیت شناختی انسان قرار دارد. وی در برابر پرسشی که جورج میلر در این‌باره مطرح می‌سازد، استدلالی ضعیف به‌دست می‌دهد و به هر حال مشخص نمی‌سازد که مرز میان مسئله و رمز و راز کجاست.

آن‌گونه که از متن کتاب معلوم است، بخش‌های گفت‌وگو و پایان سخن به سبک و سیاق گفتاری نزدیک‌تر است.

خواندن کتاب زبان و اندیشه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران و دانشجویان رشتهٔ زبان‌شناسی پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب زبان و اندیشه

«اجازه دهید خیلی سریع انتظاراتی را که از عنوان این یادداشتها برمی‌آید و ظاهرا به موضوعات بسیار مهمی نظر دارد به کناری نهم و تنها به این امید باشم که در این‌باره به اشاراتی چند بسنده کنم. این موضوعات به سرچشمه‌های اندیشه ثبت‌شده باز می‌گردد و به هسته مرکزی ماهیت ما می‌رسد. این دو موضوع بررسیهای ظریف و دقیقی را برانگیخته‌اند که در سالهای اخیر به‌شکلی روزافزون، مطرح شده است. رشته‌های تجربی‌ای که با دو مسئله زبان و اندیشه سر و کار دارند جنبه‌ای بسیار تخصصی یافته‌اند. چهل سال پیش، زمانی که دانشجوی دوره تحصیلات تکمیلی بودم، براحتی می‌شد در محتوای نظری رشته‌های زبان‌شناسی و روان‌شناسی تبحر یافت؛ آنچه در آن روزها از کل این مسائل می‌شد فهمید، تنها بخش کوچکی از برنامه آموزشی امروز را تشکیل می‌دهد. در سالهایی نه چندان دور، هریک از اعضای هیئت علمی گروه ما، می‌توانست استاد راهنمای هر رساله‌ای باشد. ولی دیگر آن روزها سپری شده‌اند.

البته تخصصی‌شدن رشته‌ها دلیلی بر پیشرفت نیست؛ این جریان غالبا چیزی جز فدا کردن بینشهای عمیق در پای بررسیهای فنی کم‌اهمیت به‌شمار نمی‌رود. به‌نظر من، امروزه نیز این نکته تا حدی صادق است؛ البته فقط تا حدی. امروزه دیگر پرسشهای دیرینه و سنتی نادیده گرفته نمی‌شوند، یا آن‌گونه که در بحبوحه دوره «علم رفتارگرا» و شاخه‌های مختلف ساخت‌گرایی مرسوم بود به‌مثابه مشتی پرسش پوچ و بی‌معنی به کناری نهاده نمی‌شوند. باب بحث درباره این مسائل مجدداً گشوده شده و در برخی موارد به مطالعاتی جدی انجامیده است. امروزه پرسشهای تازه‌ای مطرح شده‌اند که تا چند سال پیش حتی تصوری از آنها به ذهن خطور نمی‌کرد و چنین می‌نماید که این پرسشها کاملاً بجا بوده و مسیر درکی تازه و تشخیص مسائلی غیرمنتظره را هموار می‌سازند. در این سالها شاهد رشد فزاینده و چشمگیری در زمینه پدیده‌های تجربی بوده‌ایم که به‌طرزی معقول کاملاً مفهوم شده‌اند و نظریه‌ای توجیهی باید پاسخگوی آنها باشد.»