کتاب دیده ور

کتاب دیده ور (الحدقي) نوشته احمد فال الدین و ترجمه محمدرضا مروارید است و انتشارات شرکت کتاب هرمس آن را منتشر کرده است. این رمان تاریخی در باب زندگی و زمانه‌ی عمرو بن‌ بحر جاحظ است. کتاب حاضر عمرو بن‌ بحر جاحظ را نه فقط به‌عنوان چهره‌ای ادبی، بلکه به‌عنوان نوجوانی کنجکاو و جوانی درگیر با بازار، درس، مناظره، فقر، جاه‌طلبی و تردیدهای درونی نشان داده است. این رمان بصره‌ی پرهیاهو را به صحنه‌ای زنده برای شکل‌گیری ذهن یکی از مهم‌ترین نویسندگان جهان عرب بدل می‌کند. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب دیده ور اثر احمد فال الدین

کتاب دیده ور (داستانی در زندگی و زمانه‌ی عمرو بن‌ بحر جاحظ) نوشته‌ی احمد فال الدین و رمانی تاریخی است که زندگی عمرو بن‌ بحر جاحظ را در بصره‌ی دوران خلافت عباسی دنبال می‌کند؛ شهری پررفت‌وآمد که در آن بازار، مسجد، مکتب، حلقه‌های درس و مناظره‌های فکری در کنار هم جریان دارند. نویسنده عمرو بن‌ بحر جاحظ را در میان صحنه‌هایی قرار می‌دهد که هم خشن هستند و هم آموزنده؛ صحنه‌هایی مانند تماشای مجازات بشّار بن بُرد، کار در بازار ماهی، رفت‌وآمد میان کتابفروشان و شنیدن بحث‌های ادبی و کلامی. شخصیت عمرو بن‌ بحر جاحظ به زبان، رفتار مردم و به قدرت حساس است و تناقض‌های جامعه‌ای را که در آن زندگی می‌کند، می‌بیند.

رمان تاریخی دیده ور بر فرایند شکل‌گیری ذهن عمرو بن‌ بحر جاحظ تکیه دارد؛ ذهنی که از کودکی به جزئیات خیره می‌شود، گفت‌وگوها را به خاطر می‌سپارد و از هر موقعیتی پرسشی تازه بیرون می‌کشد. حضور شخصیت‌هایی مانند خلیل بن احمد، ابراهیم نظّام، ابو نواس، علی بن مدینی و دیگر چهره‌های علمی و ادبیْ فضای اثر را به میدان برخورد اندیشه‌ها تبدیل کرده است. بصره در این میان فقط پس‌زمینه‌ی رمان و یک مکان نیست؛ خودِ شهر با لهجه‌ها، قومیت‌ها، دادوستدها، فقر، جاه‌طلبی و کشمکش‌های فکری‌اش یکی از عناصر اصلی رمان حاضر است.

دیده ور روایتگر رشد یک نوجوان تیزبین، جامعه‌ای چندفرهنگی و دوره‌ای است که در آن دانش، دین، شعر، سیاست و معاش روزانه به یکدیگر گره خورده‌اند. این رمان عمرو بن‌ بحر جاحظ را شخصیتی یکدست و بی‌تعارض نشان نمی‌دهد؛ او هم شیفته‌ی دانش است، هم گرفتار نیاز مالی، هم مجذوب شهرت، هم درگیر کشمکش‌های اخلاقی و نفسانی. این شخصیت‌پردازی باعث می‌شود اثر فقط به بازگویی زندگی یک نام بزرگ محدود نماند و به تصویری از شکل‌گیری ذهنی پرسشگر بدل شود.

خلاصه داستان دیده ور

هشدار: این پاراگراف بخش‌هایی از داستان را فاش می‌کند!
عمرو بن‌ بحر جاحظ پسری با چشمانی برجسته و ذهنی بی‌قرار است که صحنه‌ای خشونت‌بار بر عرشه‌ی کشتی خلیفه، شلوغی نانوایی و بازار و... را با دقتی کم‌نظیر در ذهن خود ثبت می‌کند. او در کنار کار و تنگدستیْ به شعر، زبان و کتاب دل می‌بندد و کم‌کم راهش به حلقه‌های درس و مناظره‌های فکری باز می‌شود. در مسیر رشد او، استادان و دوستان و رقیبان و تجربه‌های تلخ و تکان‌دهنده نقش دارند. رمان نشان می‌دهد که عمرو بن‌ بحر جاحظ چگونه از دل زندگی روزمره، مشاهده‌ی مردم و برخورد با اندیشه‌های گوناگون، به شخصیتی تیزبین و جدلی تبدیل می‌شود.

چرا باید کتاب دیده ور را بخوانیم؟

دلایل خواندن کتاب دیده ور را می‌توان این‌طور خلاصه کرد:

• این رمان، تصویری زنده از بصره‌ی دوران خلافت عباسی و زندگی روزمره‌ی مردم، بازارها، مسجدها و حلقه‌های درس ارائه می‌دهد.
• خواننده می‌تواند شکل‌گیری ذهن شخصیتِ عمرو بن‌ بحر جاحظ را از کودکی تا جوانی در پیوند با تجربه‌های اجتماعی و فکری زمانه‌اش دنبال کند.
• این رمان برخورد جریان‌های مختلف فکری، از شعر و نحو تا حدیث و کلام، را در خود جای داده است.
• کتاب به شناخت بهتر فضای فرهنگی و چندزبانه‌ای کمک می‌کند که عمرو بن‌ بحر جاحظ در آن رشد کرد.

خواندن کتاب دیده ور را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب دیده ور به این گروه‌ها پیشنهاد می‌شود:

• علاقه‌مندان به رمان‌های تاریخی عربی که به زندگی چهره‌های ادبی و فکری می‌پردازند.
• خوانندگانی که می‌خواهند با فضای فرهنگی و اجتماعی بصره در دوره‌ی خلافت عباسی آشنا شوند.
• کسانی که به شخصیتِ عمرو بن‌ بحر جاحظ، ادبیات عرب و سرگذشت شکل‌گیری یک ذهن جدلی علاقه دارند.
• دانشجویان و پژوهشگرانی که درباره‌ی تاریخ اندیشه، زبان و مناظره‌های ادبی و کلامی کنجکاوند.

درباره احمد فال الدین

احمد فال الدین (متولد ۱۹۷۴) روزنامه‌نگار، نویسنده و رمان‌نویس عرب‌زبانی است که به‌عنوان مدیر استانداردهای تحریریه در شبکه‌ی الجزیره فعالیت کرده است. او در دوره‌هایی به‌عنوان خبرنگار میدانی این شبکه در کشورهای مختلف ازجمله آفریقای جنوبی کار کرده است. این نویسنده تحصیلات خود را در موریتانی (Mauritania، کشوری در آفریقا) آغاز کرد؛ سپس در دانشگاه نواکشوط (Nouakchott، دانشگاه دولتی در موریتانی) ادبیات خواند و زبان انگلیسی را در ایالات متحده‌ی آمریکا آموخت.

احمد فال الدین در زمینه‌های ادبی و سیاسی قلم زده و نویسنده‌ی چندین کتاب بوده است. رمان «دانشمند» به قلم او در سال ۲۰۲۵ به فهرست بلند جایزه‌ی بوکر عربی راه یافت. او از مهم‌ترین خبرنگاران الجزیره در پوشش جام جهانی ۲۰۱۰، نخستین جام جهانی برگزارشده در آفریقا، بود و در جریان پوشش رویدادهای لیبی در مارس ۲۰۱۱ بازداشت شد، اما پس از مدتی آزاد شد و به نواکشوط (Nouakchott، پایتخت موریتانی) بازگشت.

احمد فال الدین به زبان عربیِ برگرفته از فرهنگ اصیل شنقیطی (شنقیط نام شهری تاریخی در موریتانی است) شهرت دارد و به درید بن الصمه (Durayd ibn al-Simma، از مشهورترین شاعران دوره‌ی جاهلی) و نثرِ عمرو بن‌ بحر جاحظ (ادیب معتزلی) علاقه‌ی ویژه‌ای نشان می‌دهد. رمان تاریخیِ دیده ور (الحَدَقي) نوشته‌ی احمد فال الدین است.

جوایز و افتخارات نویسنده

رمان «دانشمند» به قلم احمد فال الدین در سال ۲۰۲۵ به فهرست بلند جایزه‌ی بوکر عربی راه یافت.

بخشی از کتاب دیده ور

«فصل پنجم: بصره سال ۲۰۰ هجری

دو روز تمام سپری شده و جاحظ حتی برای حضور در مسجد هم از خانه بیرون نرفته است. دردهای همه عالم بر سر او آوار گشته و دردِ بیشترش این است که عَلیّه هم نه فقط از انبوه آلام او نکاسته بلکه بر رنج‌هایش افزوده است.

از تخت پایین آمد و کتابی دربارهٔ اسب‌های عربی برداشت و برگشت. به پشت دراز کشید و کتابِ پوست‌نوشته را بر سینه نهاد و شروع به مطالعه کرد.

چند صفحه که خواند، متوجه شد هیچ نمی‌فهمد. به نظرش آمد کتاب از سفر به بغداد و کنیزش عَلیّه و تاریخ درگیری‌های مأمون و برادرش امین که چند سال پیش به قتل رسیده بود بحث می‌کند و مطالبی دربارهٔ ابن‌زیّات دارد!

با ناراحتی، آن را کنار گذاشت و فکر کرد که عقل‌هایمان حتی با کتاب هم به بازی گرفته می‌شوند. آیا کتاب‌ها بنا دارند تنها آنچه را در ذهن می‌پروریم در اختیارمان بگذارند؟ اگر جز این است پس چطور چند صفحه خوانده و چیزی غیر از این نفهمیده که وارد بغداد می‌شود و در آستانهٔ سرای یکی از پولدارترین مردانِ شهر یعنی ابن‌زیّات نام او را صدا می‌زنند؛ حال آنکه موضوع اصلی کتاب اسب است.»