کتاب اوحدالدین کرمانی و حرکت اوحدیه

کتاب اوحدالدین کرمانی و حرکت اوحدیه نوشتهٔ میکاییل بایرام و ترجمهٔ منصوره حسینی و داود وفایی است و نشر مرکز آن را منتشر کرده است. این کتاب از مجموعهٔ تصوف و عرفان نشر مرکز است.

درباره کتاب اوحدالدین کرمانی و حرکت اوحدیه

درباره‌ٔ اوحدالدین کرمانی عارف و شاعر نامدار سده‌های ۶ و ۷ هجری که هم‌عصر عرفای بزرگی چون ابن عربی و مولوی بوده است، در زبان فارسی تاکنون آثار معدود و محدودی منتشر شده است. از آنجا که اوحدالدین مدت زیادی از عمر طولانی خود را در آسیای صغیر گذرانیده و در جریان‌های فکری و سیاسی و فرهنگی این سرزمین نقش مؤثر داشته است، پژوهندگان کشور ترکیه نیز به زندگی و آثار او توجه بسیار نشان می‌دهند و برخی از جنبه‌های زندگی و افکار او که برای فارسی‌زبانان چندان شناخته شده نیست به کوشش این پژوهندگان روشن‌تر شده است. کتاب حاضر یکی از ثمرات همین کوشش‌ها است و در آشنایی با جوّ فکری و دینی و سیاسی دوره‌ٔ سلجوقیان روم اطلاعات ارزشمندی ارائه می‌کند. نمونه‌هایی از رباعیات اوحدالدین در پایان کتاب آمده است.

خواندن کتاب اوحدالدین کرمانی و حرکت اوحدیه را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم

این کتاب را به پژوهشگران حوزهٔ تصوف و عرفان پیشنهاد می‌کنیم.

بخشی از کتاب اوحدالدین کرمانی و حرکت اوحدیه

«در میان کتاب‌های متقدّمین فقط فتوحات مکیه و روضات المریدین نام پدر اوحدالدّین را ابوالفخر ذکر کرده‌اند. با توجه به دوستی و رفاقت محبت‌آمیز بین کرمانی و ابن عربی که در مناقب‌نامه شواهدی دال بر آن وجود دارد، می‌توان به سهولت و با اطمینان، صِحّتِ نام مذکور را دوم ازسلاطین سلجوقی معرفی می‌کند. از آنجا که توران شاه در روز سه‌شنبه متولد شده و در روز سه‌شنبه نیز بر تخت جلوس کرده است و همچنین در روز سه‌شنبه از سلطنت عزل و به قتل رسیده است، او را «سه‌شنبه‌ای» هم می‌خوانده‌اند. قاضی احمدِ نِقَده‌ای هم از اوحدالدّین با عنوان «ملک‌زاده» یاد می‌کند. حسین کربلایی احتمالاً با استناد به مطالب شفاهی مذکور درباره اوحدالدّین است که می‌نویسد او فرزند توران شاه بوده است. اما دو تن از دوستان اوحدالدّین که او را خوب می‌شناخته‌اند، یعنی محیی‌الدّین ابن العربی و ابوجعفر محمد البرزایی نام پدر او را ابوالفخر ذکر کرده‌اند. به دشواری می‌توان احتمال داد که این دو نفراشتباه کرده‌اند. بدیع‌الزمان فروزانفر اخبار و ادعاهای مربوط به این‌که اوحدالدّین فرزند توران شاه بوده است را صحیح نمی‌داند. او در تأیید نظر خود می‌گوید هیچ منبعی نیافتم که در آن لقب توران شاه «سه‌شنبه‌ای» و «ابوالفخر» ذکر شده باشد.

اوحدالدّین شعری دارد که در آن می‌گوید «پدران من از افراد شناخته شده ایران بوده‌اند. آنها حتی اگر سلیمان هم بوده باشند، برای من افاقه‌ای نخواهد داشت و من خود باید کسی شوم. افتخار به مقام والای آنها چه سودی برای من خواهد داشت؟» با استناد به این رباعی می‌توان پذیرفت که اوحدالدّین از خانواده‌ای اصیل بوده است. کلمه «صدور» در شعر مذکور نشان می‌دهد که پدران اوحدالدّین وزیر بوده‌اند. از آنجا که او به چنین خانواده‌ای وابستگی داشته است، پیروانش احتمالاً برای تشبیه وی به ابراهیم ادهم (۷۸۰. م/۱۶۴. ه) که تاج و تخت را رها کرد و طریق تصوّف را برگزید، ادعا کرده‌اند اوحدالدّین ولیعهد توران شاه بوده است. البته این امکان هم هست که رباعی مزبور برای پند و اندرز سروده شده باشد نه بیان یک حقیقت.

از نام نسبت او دانسته می‌شود که اصالتاً اهل کرمانِ ایران بوده است. در زمان زندگانی اوحدالدّین سلجوقیان کرمان بر آن منطقه حکم می‌رانده‌اند. همان‌گونه که پیش از این ذکر شد کرمانی با خاندان سلجوقیان و یا نزدیکان آنها قرابت‌های سببی داشته است. لذا کرمانی بودن او بر ایرانی‌الاصل بودنش دلالت نمی‌کند. تأثیرات عمیق او بر ترکمنان آناتولی و تکلّم او به زبان ترکی در مناطق ترکمن‌نشین نشانگر آن است که او اصالتاً ترک بوده است. رباعیات فارسی او دلیل بر وقوف او بر فرهنگ ایرانی و گواهی است بر این‌که شاعری توانمند بوده است. با مطالعه ترجمه مناقب‌نامه او که توسط محیی‌الدّین گِلی بولویی به زبان ترکی انجام شده است، دانسته می‌شود که او اشعار ترکی نیز سروده است. (مُلَمَّعات) این نیز دلالت بر آن دارد که وی یک صوفی ترکمن بوده است.»