کتاب ما و علوم انسانی (جلد سوم)

کتاب ما و علوم انسانی (جلد سوم) که به همت انتشارات دانشگاه باقرالعلوم منتشر شده، مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها و مقالات اساتید برجسته‌ی حوزه و دانشگاه است. این اثر به بررسی بنیادهای فلسفی، تاریخی و اجتماعی علوم‌انسانی در ایران معاصر پرداخته و تلاش دارد نسبت میان علوم‌انسانی، دین، فرهنگ و جامعه‌ی ایرانی را از منظرهای گوناگون واکاوی کند. نویسندگان و سخنرانان این مجموعه، از جمله احمد واعظی، حمید پارسانیا، عطاءالله بیگدلی، محمد رجبی، حسین کچویان، سعید زیباکلام، مهدی گلشنی، بیژن عبدالکریمی و عبدالحسین خسروپناه، هریک با رویکردی متفاوت به موضوعات کلیدی علوم‌انسانی، علم دینی، نسبت حوزه و دانشگاه و چالش‌های مدرنیته پرداخته‌اند. ساختار کتاب بر پایه‌ی نشست‌های سومین دوره‌ی مقدماتی طرح ملی گفتمان نخبگان علوم انسانی شکل گرفته و برای دانشجویان، طلاب و علاقه‌مندان به مباحث علوم‌انسانی و اسلامی قابل‌استفاده است. نسخه‌ی الکترونیکی این اثر را می‌توانید از طاقچه خرید و دانلود کنید.

درباره کتاب ما و علوم انسانی (جلد سوم)

کتاب ما و علوم‌انسانی (جلد سوم) (مجموعه نشست‌های دومین دوره‌ی مقدماتی طرح ملی گفتمان نخبگان علوم‌انسانی) با گردآوری سخنرانی‌های اساتید مطرح، به بازاندیشی در هویت و معنای علوم‌انسانی در ایران می‌پردازد. این کتاب در چهار بخش اصلی تنظیم شده است: مقدمه، ما و غرب، علم و دین و خاتمه. در بخش مقدمه، اهداف و ضرورت‌های طرح گفتمان نخبگان علوم‌انسانی و واکنش‌های مختلف به ایده‌ی علوم‌انسانی اسلامی مطرح می‌شود. 

بخش اول با عنوان ما و غرب به بررسی نسبت ایران با جهان مدرن، مبانی نظری غرب، ماهیت علوم‌انسانی مدرن، کارکردهای علوم اجتماعی و تحولات فلسفه علم در قرن بیستم می‌پردازد. بخش دوم با عنوان علم و دین به ظرفیت‌های تمدنی و معرفتی جهان اسلام، امکان و ضرورت علم دینی، نقد تئولوژی و چیستی علوم انسانی اسلامی می‌پردازد و نسبت حوزه و دانشگاه در تولید علوم‌انسانی اسلامی را بررسی می‌کند. 

در خاتمه نیز جمع‌بندی‌هایی درباره‌ی وضعیت علوم‌انسانی و تمدن اسلامی ارائه شده است. کتاب ما و علوم‌انسانی (جلد سوم) با بهره‌گیری از دیدگاه‌های متنوع و گاه متضاد، فضایی برای تضارب آرا و گفت‌وگو درباره‌ی علوم‌انسانی اسلامی فراهم می‌کند و به دغدغه‌های دانشجویان و پژوهشگران این حوزه پاسخ می‌دهد.

خلاصه کتاب ما و علوم انسانی (جلد سوم)

کتاب ما و علوم انسانی (جلد سوم) دغدغه‌ی بازاندیشی در مبانی و هویت علوم‌انسانی را محور قرار داده است. در مقدمه، حمید پارسانیا بر ضرورت اندیشیدن درباره‌ی ماهیت دانشی که دانشجویان علوم انسانی فرا می‌گیرند تأکید کرده و دو منظر انتقادی را برای ارزیابی علوم‌انسانی معرفی می‌کند: یکی جست‌وجوی منطقی در مبانی فلسفی و دیگری تأمل در نسبت علوم‌انسانی با جامعه، فرهنگ و تاریخ. احمد واعظی نیز در ادامه، اهداف طرح گفتمان نخبگان علوم‌انسانی را شرح داده و به واکنش‌های مختلف نسبت به ایده‌ی علوم‌انسانی اسلامی می‌پردازد؛ از جمله اتهام غرب‌ستیزی، علم‌ستیزی، خلط بومی‌سازی با اسلامی‌سازی و ایدئولوژیک‌بودن این ایده. 

در بخش ما و غرب، عطاءالله بیگدلی با تحلیل مفهوم تمدن و لایه‌های آن، سه رویکرد ایرانیان در مواجهه با غرب مدرن را توضیح می‌دهد: احیای سنت، تجددطلبی و ترکیب میان سنت و مدرنیته. او نشان می‌دهد که وضعیت کنونی ایران، نتیجه‌ی غلبه‌ی رویکرد ترکیبی است که به نوعی بی‌بنیادی تمدنی و بحران هویت منجر شده است. محمد رجبی در ادامه، با مرور تاریخ حیات دینی بشر و تحولات تمدنی، مبانی نظری غرب مدرن را از اومانیسم، لیبرالیسم، دموکراسی تا سکولاریسم و نسبیت اخلاقی بررسی می‌کند و تفاوت‌های بنیادین آن با فرهنگ دینی را برجسته می‌سازد. 

سایر فصول این بخش به بررسی ماهیت علوم انسانی مدرن، کارکردهای علوم اجتماعی، تحولات فلسفه‌ی‌ علم در قرن بیستم و ایده‌ی دانشگاه می‌پردازد. در بخش علم و دین، رویکرد تمدنی به دین، امکان علم دینی، نقد تئولوژی، چیستی علوم‌انسانی اسلامی و نسبت حوزه و دانشگاه در تولید علوم‌انسانی اسلامی موردبحث قرار می‌گیرد. نویسندگان با رویکردهای مختلف، هم به ظرفیت‌های تمدنی و معرفتی جهان اسلام اشاره می‌کنند و هم به چالش‌ها و تردیدها درباره‌ی امکان تحقق علوم انسانی اسلامی می‌پردازند. در پایان، جمع‌بندی‌هایی درباره‌ی لزوم تخصصی‌ترشدن رشته‌ها و اهمیت انسان‌شناسی قرآنی در تحول علوم‌انسانی اسلامی ارائه شده است.

چرا باید کتاب ما و علوم انسانی (جلد سوم) را بخوانیم؟

کتاب ما و علوم‌انسانی (جلد سوم) با گردآوری دیدگاه‌های متنوع و گاه متضاد درباره‌ی علوم‌انسانی، فرصتی برای آشنایی با مبانی فلسفی، تاریخی و اجتماعی این حوزه در ایران معاصر فراهم می‌کند. ویژگی شاخص آن، پرداختن به نسبت علوم‌انسانی با فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی و بررسی انتقادی ایده‌ی علم دینی است. خواننده با مطالعه‌ی این اثر، نه‌تنها با چالش‌های ورود نظریه‌های غربی به بستر فرهنگی ایران آشنا می‌شود، بلکه با رویکردهای مختلف به امکان و ضرورت علوم‌انسانی اسلامی نیز مواجه می‌گردد. این کتاب به‌ویژه برای کسانی که به‌دنبال فهم عمیق‌تر ریشه‌های فکری و تمدنی علوم‌انسانی و نسبت آن با جامعه‌ی ایرانی هستند، ارزشمند است.

خواندن این کتاب را به چه کسانی پیشنهاد می‌کنیم؟

خواندن کتاب ما و علوم‌انسانی (جلد سوم) به دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های علوم‌انسانی، علاقه‌مندان به فلسفه‌ی علم، مطالعات تمدنی و کسانی که نسبت علم، دین و فرهنگ در ایران معاصر دغدغه دارند، پیشنهاد می‌شود؛ همچنین برای طلاب و فعالان حوزه‌های فکری که به‌دنبال بازاندیشی در مبانی علوم‌انسانی و امکان تحقق علوم‌انسانی اسلامی هستند، مفید است.

بخشی از کتاب ما و علوم انسانی (جلد سوم)

«دانشجویان علوم انسانی به طور مرسوم زمانی که در رشته‌هایی مانند حقوق، علوم اجتماعی، علوم سیاسی، علوم تربیتی، روان‌شناسی و فلسفه تحصیل می‌کنند، نظریه‌هایی را فراگرفته و به‌صورت کاربردی استفاده می‌کنند. طرح گفتمان و این مباحث، می‌خواهد به ما بیاموزد که «درباره» دانشی که فرامی‌گیریم بیندیشیم و صرفاً در درون آن مستغرق نباشیم. این چیزی است که متأسفانه جای آن در نظام علمی ما خالی است. این کار، یک خودآگاهی‌بخشی است نسبت به حوزه معرفتی‌ای که عمرمان را در آن هزینه می‌کنیم؛ نوعی بازاندیشی نسبت به خود رشته، معنای علوم انسانی و مفهوم علم. ما باید بدانیم دانش‌ها و نظریه‌هایی که فرامی‌گیریم، از کجا آمده و چه هویتی دارد. آیا مبنای مطلق و فراگیری دارد یا مبتنی بر حوزه‌أهای معنایی خاصی است؟ اگر مبتنی بر حوزه‌های معنایی خاصی است، آن حوزه‌ها چیست و از کجا آمده است؟»